ଜାତ୍ଯାଶ୍ରିତଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତତ୍ରାପି ଶୃଣୁ ଧର୍ମଵିତ୍ ଆଶ୍ରମାଣି ଚ ଚତ୍ଵାରି କର୍ମଦ୍ଵାରାଣି ମାନଦ
ଜନ୍ମ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ଯାହା ଅଛି, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଚାରିଟିଏ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର, ମାନ୍ୟଦାତା।
ଚତୁର୍ଣାମ୍ ଆଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଦଂ ସ୍ମୃତମ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଭୁକ୍ତିଶ୍ ଚ ମୁକ୍ତିଶ୍ ଚ ଭଵତୀତି ମତିର୍ ମମ
ଚାରିଟିଏ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟମୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ତେଣୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉଭୟ ଏଠାରୁ ମିଳେ—ଏହା ମୋର ମତ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଜନକୋ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଶ୍ ଚ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଵରୁଣଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ପୁନର୍ ଵଚନମ୍ ଊଚତୁଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜନକ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ, ବରୁଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୁଣି କଥା କହିଲେ।
କୋ ଦେଶଃ କିଂ ଚ ତୀର୍ଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍ ତଦ୍ ଵଦସ୍ଵ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଽସି ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
କେଉଁ ଦେଶ ଓ କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ? ଏହା କହ, ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମେ ସବୁଜଣା—ଆମର ନମସ୍କାର।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ ଦଣ୍ଡକଂ ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯଦମ୍ ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷେତ୍ରେ କୃତଂ କର୍ମ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ନୃଣାମ୍
ପୃଥିବୀରେ ଭାରତ ଦେଶ ଏବଂ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡକ ପବିତ୍ର; ସେଠି କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗା ଶ୍ରେଷ୍ଠା ମୁକ୍ତିପ୍ରଦା ନୃଣାମ୍ ତତ୍ର ଯଜ୍ଞେନ ଦାନେନ ଭୋଗାନ୍ ମୁକ୍ତିମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯତି
ପବିତ୍ର ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଲୋକଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ସେଠି ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।
ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଶ୍ ଚ ଜନକୋ ଵାଚଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହ୍ଯ୍ ଅପାଂପତେଃ ଵରୁଣେନ ହ୍ଯ୍ ଅନୁଜ୍ଞାତୌ ସ୍ଵପୁରୀଂ ଜଗ୍ମତୁସ୍ ତଦା
ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ ଓ ଜନକ, ବରୁଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ତାଙ୍କର ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅଶ୍ଵମେଧାଦିକଂ କର୍ମ ଚକାର ଜନକୋ ନୃପଃ ଯାଜଯାମ୍ ଆସ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଶ୍ ଚ ତଂ ନୃପମ୍
ଜନକ ରାଜା ଅଶ୍ୱମେଧ ଆଦି ଯଜ୍ଞ କଲେ; ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ।
ଗଙ୍ଗାତୀରଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯଜ୍ଞାନ୍ ମୁକ୍ତିମ୍ ଅଵାପ ରାଟ୍ ତଥା ଜନକରାଜାନୋ ବହଵସ୍ ତତ୍ର କର୍ମଣା
ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ବସି, ରାଜା ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ; ଏହିପରି, ଅନେକ ଜନକ ରାଜା ସେଠି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରାପୁର୍ ମହାଭାଗା ଗୌତମ୍ଯାଶ୍ ଚ ପ୍ରସାଦତଃ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଜନସ୍ଥାନେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ ଗୌତମୀଙ୍କର କୃପାରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ; ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ 'ଜନସ୍ଥାନ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ଜନକାନାଂ ଯଜ୍ଞସଦୋ ଜନସ୍ଥାନଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ଚତୁର୍ଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ସ୍ମରଣାତ୍ ସର୍ଵପାପନୁତ୍
ଜନକମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ 'ଜନସ୍ଥାନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଚାରି ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା; ଏହାକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣେନ ତୁ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଵାପି ଗମନାଦ୍ ଭକ୍ତିସେଵନାତ୍
ସେଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ, ତୀର୍ଥ ସ୍ମରଣ, ସେଠାକୁ ଯିବା କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ସହିତ ସେବନ କଲେ,
ସର୍ଵାନ୍ କାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ମୁକ୍ତିଂ ଚ ସମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।
ଅରୁଣା ଵରୁଣା ଚୈଵ ନଦ୍ଯୌ ପୁଣ୍ଯତରେ ଶୁଭେ ତଯୋଶ୍ ଚ ସଂଗମଃ ପୁଣ୍ଯୋ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ମୁନିସତ୍ତମ
ଅରୁଣା ଓ ବରୁଣା ନଦୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ; ଏହି ଦୁଇଟିର ସଙ୍ଗମ ଗଙ୍ଗାରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ।
ତଦୁତ୍ପତ୍ତିଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵେହ ସର୍ଵପାପଵିନାଶିନୀମ୍ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ସୁତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଆଦିତ୍ଯୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ
ଏହିଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଵ କରିଦେଇଥିବା ଯାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସେଥିରେ କାହାଣୀ ଶୁଣ। କଶ୍ୟପଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଚକ୍ଷୁସ୍ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଂଶୁଃ ସପ୍ତାଶ୍ଵୋ ଲୋକପୂଜିତଃ ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ଉଷା ଖ୍ଯାତା ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସୁନ୍ଦରୀ
ସେ ତିନି ଲୋକର ଚକ୍ଷୁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିରଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସାତଟି ଘୋଡ଼ାରେ ଚଳିଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ତାଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଅଛନ୍ତି, ନାମ ଉଷା, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କର କନ୍ୟା, ତିନି ଲୋକରେ ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର।
ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରତାପତୀଵ୍ରତ୍ଵମ୍ ଅସହନ୍ତୀ ସୁମଧ୍ଯମା ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ କିଂ କୃତ୍ଯଂ ମମ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତି ଭାମିନୀ
ପତିଙ୍କର ତୀବ୍ର ତାପ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସୁସ୍ଥଳୀ ଉଷା ଭାବିଲେ—'ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୌ ମହାରାଜ୍ଞୌ ମନୁର୍ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ଯମଃ ଯମୁନା ଚ ନଦୀ ପୁଣ୍ଯା ଶୃଣୁ ଵିସ୍ମଯକାରଣମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ ମହାରାଜା ମନୁ ଓ ଯମ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଯମୁନା। ଏବେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କାରଣ ଶୁଣ।
ସାକରୋଦ୍ ଆତ୍ମନଶ୍ ଛାଯାମ୍ ଆତ୍ମରୂପେଣ ଯତ୍ନତଃ ତାମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତତଶ୍ ଚୋଷା ତ୍ଵଂ ଚ ମତ୍ସଦୃଶୀ ଭଵ
ସେ ନିଜ ଆକୃତିରେ ନିଜ ଛାୟାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଖୁବ ସାବଧାନରେ। ତାପରେ ଉଷା କହିଲେ—'ତୁମେ ମୋ ପରି ହେଉ।'
ଭର୍ତାରଂ ତ୍ଵମ୍ ଅପତ୍ଯାନି ପାଲଯସ୍ଵ ମମାଜ୍ଞଯା ଯାଵଦ୍ ଆଗମନଂ ମେ ସ୍ଯାତ୍ ପତ୍ଯୁସ୍ ତାଵତ୍ ପ୍ରିଯା ଭଵ
'ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୋ ପତି ଓ ପିଲାମାନେଙ୍କୁ ଦେଖ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଫେରି ଆସିବି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟା ଭାବେ ରୁହ।'
ନାଖ୍ଯାତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା କ୍ଵାପି ଅପତ୍ଯାନାଂ ତଥା ପ୍ରିଯେ ତଥେତ୍ଯ୍ ଆହ ଚ ସା ଛାଯା ନିର୍ଜଗାମ ଗୃହାଦ୍ ଉଷା
'ଏଥିକିଛି କେହିଁଠି କହିବା ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ପିଲାମାନେ ବିଷୟରେ, ପ୍ରିୟା।' ଛାୟା କହିଲେ—'ଠିକ୍ ଅଛି', ଏବଂ ଉଷା ଘରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସା ଜଗାମାଶୁ ଶାନ୍ତଂ ରୂପମ୍ ଅଭୀପ୍ସତୀ ସା ଗତ୍ଵୋଷା ଗୃହଂ ତ୍ଵଷ୍ଟୁଃ ପିତ୍ରେ ସର୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟାପି ଚକିତଃ ପ୍ରାହ ତାଂ ସୁତାଂ ସୁତଵତ୍ସଲଃ
ଏପରି କହି, ଶାନ୍ତ ଆକୃତି ପାଇଁ ଉଷା ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଝିଅ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନୈତଦ୍ ଯୁକ୍ତଂ ଭର୍ତୃମତ୍ଯା ଯତ୍ ସ୍ଵୈରେଣ ପ୍ରଵର୍ତନମ୍ ଅପତ୍ଯାନାଂ କଥଂ ଵୃତ୍ତିର୍ ଭର୍ତୁର୍ ଵା ସଵିତୁସ୍ ତଵ ବିଭେମି ଭଦ୍ରେ ଶିଷ୍ଟୋ ଽହଂ ଭର୍ତୁର୍ ଗେହଂ ପୁନର୍ ଵ୍ରଜ
'ବିବାହିତା ଜଣେ ନାରୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏପରି କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ତୁମ ପିଲାମାନେ ଓ ପତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, କେମିତି ରହିବେ? ମୁଁ ଭୟଭିତ, ଝିଅ। ମୁଁ ନିୟମରେ ଅଛି—ପୁଣି ତୁମେ ତୁମ ପତିଙ୍କ ଘରକୁ ଫେର।'
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତା ତୁ ପିତ୍ରା ସା ନେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଵୈ ପୁନଃ ପୁନଃ ଉତ୍ତରଂ ଚ କୁରୋର୍ ଦେଶଂ ଜଗାମ ତପସେ ତ୍ଵରା
ପିତା ଏପରି କହିଲେ, ଉଷା ପୁନିପୁନି ନକରିବି ବୋଲି ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ, ଏବଂ ତାପସ୍ୟା ପାଇଁ ଶୀଘ୍ରେ କୁରୁ ଦେଶର ଉତ୍ତର ଭାଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ତେପେ ତପସ୍ ତୀଵ୍ରଂ ଵଡଵାରୂପଧାରିଣୀ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷଂ ତଂ ସ୍ଵକଂ କାନ୍ତଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତୀ ନିଶ୍ଚଲା ଉଷା
ସେଠାରେ ଘୋଡ଼ି ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଉଷା ତୀବ୍ର ତାପସ୍ୟା କଲେ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଦୃଢ଼ ମନେ ରହିଲେ, ଯାହାକୁ ଦେଖିପାରିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଷ୍ଟକର।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତାତ ଛାଯା ଚୋଷାସ୍ଵରୂପିଣୀ ପତ୍ଯୌ ସା ଵର୍ତଯାମ୍ ଆସ ଅପତ୍ଯାନ୍ଯ୍ ଅଥ ଜଜ୍ଞିରେ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରିୟ, ଉଷାଙ୍କ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛି ଛାୟା, ପତିଙ୍କ ସହ ବାସ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ପିଲାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସାଵର୍ଣିଶ୍ ଚ ଶନିଶ୍ ଚୈଵ ଵିଷ୍ଟିର୍ ଯା ଦୁଷ୍ଟକନ୍ଯକା ସା ଛାଯା ଵର୍ତଯାମ୍ ଆସ ଵୈଷମ୍ଯେଣୈଵ ନିତ୍ଯଶଃ
ସାବର୍ଣ୍ଣି, ଶନି ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ କନ୍ୟା ବିଷ୍ଟି—ଏହିମାନେ ଛାୟାଙ୍କର ପିଲା। ସେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ।
ସ୍ଵେଷ୍ଵ୍ ଅପତ୍ଯେଷୁ ଚୋଷାଯା ଯମସ୍ ତତ୍ର ଚୁକୋପ ହ ଵୈଷମ୍ଯେଣାଥ ଵର୍ତନ୍ତୀଂ ଛାଯାଂ ତାଂ ମାତରଂ ତଦା
ଉଷାଙ୍କର ନିଜ ପିଲାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଯମ ତାଙ୍କ ମା' ଛାୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ତାଡଯାମ୍ ଆସ ପାଦେନ ଦକ୍ଷିଣାଶାପତିର୍ ଯମଃ ପୁତ୍ରଦୌର୍ଜନ୍ଯସଂକ୍ଷୋଭାଚ୍ ଛାଯା ଵୈଵସ୍ଵତଂ ଯମମ୍
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଦେବତା ଯମ, ପୁଅ ଭାବେ ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖି ଚିଡ଼ି, ଛାୟାଙ୍କୁ ପାଦରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଶଶାପ ପାପ ତେ ପାଦୋ ଵିଶୀର୍ଯତୁ ମମାଜ୍ଞଯା ଵିଶୀର୍ଣଚରଣୋ ଦୁଃଖାଦ୍ ରୁଦନ୍ ପିତରମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍ ସଵିତ୍ରେ ତଂ ତୁ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ନ୍ଯଵେଦଯଦ୍ ଅଶେଷତଃ
ସେ ଶାପ ଦେଲେ—'ତୁମର ପାଦ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଡ଼ିଯାଉ, ପାପୀ!' ଯମଙ୍କର ପାଦ ମୁଡ଼ିଗଲା, ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି, ସେ ପିତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ।