ଆକୃଷ୍ଟୋ ଽହଂ ତଵ ଗୁଣୈ ରୂପଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ସ୍ଖଲତ୍ପଦଃ ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ ହସନ୍ ହସ୍ତମ୍ ଆଦାଯାନ୍ତଃ ସମାଵିଶତ୍
ତୁମର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ତୁମର ରୂପକୁ ମନେ ପକାଇ, ମୁଁ ପାଦ ଖସିଗଲି। ଏହିପରି କହି, ହସି, ସେ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି ଘର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନ ବୁବୋଧ ତ୍ଵ୍ ଅହଲ୍ଯା ତଂ ଜାରଂ ମେନେ ତୁ ଗୌତମମ୍ ରମମାଣା ଯଥାସୌଖ୍ଯଂ ପ୍ରାଗାଚ୍ ଛିଷ୍ଯୈଃ ସ ଗୌତମଃ
ଅହଲ୍ୟା ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ତାଙ୍କୁ ଗୌତମ ଭାବିଲେ ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ। ସେ ସମୟରେ ଗୌତମ ତାଙ୍କର ଛାତ୍ରମାନେ ସହ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ।
ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଅହଲ୍ଯା ପ୍ରିଯଵାଦିନୀ ପ୍ରତିଯାତି ପ୍ରିଯଂ ଵକ୍ତି ତୋଷଯନ୍ତୀ ଚ ତଂ ଗୁଣୈଃ
ସେ ଯେତେବେଳେ ଆସୁଥିଲେ, ଅହଲ୍ୟା ମିଠା କଥା କହି, ତାଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରୁଥିଲେ, ପ୍ରେମର କଥା କହି, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ।
ତାମ୍ ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ମେନେ ତନ୍ ମହଦ୍ ଅଦ୍ଭୁତମ୍ ଦ୍ଵାରସ୍ଥିତଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ଵେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ନାରଦ
ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ମୁନି ଏହାକୁ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବିଲେ। ହେ ନାରଦ, ସମସ୍ତେ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରସ୍ଯ ଶାଲାଯା ରକ୍ଷିଣୋ ଗୃହକର୍ମିଣଃ ଊଚୁର୍ ମୁନିଵରଂ ଭୀତା ଗୌତମଂ ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତାଃ
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଶାଳାର ରକ୍ଷକ ଓ ଘରର କାମକର୍ତ୍ତାମାନେ ଭୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ମହାମୁନି ଗୌତମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ କିମ୍ ଇଦଂ ଚିତ୍ରଂ ବହିର୍ ଅନ୍ତଶ୍ ଚ ଦୃଶ୍ଯସେ ପ୍ରିଯଯାନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଽସି ତଥୈଵ ଚ ବହିର୍ ଭଵାନ୍ ଅହୋ ତପଃପ୍ରଭାଵୋ ଽଯଂ ନାନାରୂପଧରୋ ଭଵାନ୍
ଭଗବନ୍ତ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କ'ଣ? ଆପଣ ବାହାରେ ଓ ଭିତରେ ଦୁହିଁଠି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଆପଣ ପ୍ରିୟା ସହ ଘର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ତଥାପି ବାହାରେ ଅଛନ୍ତି। ହାଁ, ଏହା ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି! ଆପଣ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମିତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ କୋ ନୁ ତିଷ୍ଠତି ପ୍ରିଯେ ଅହଲ୍ଯେ ଭଵତି କିଂ ମାଂ ନ ପ୍ରତିଭାଷସେ ଇତ୍ଯ୍ ଋଷେର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଅହଲ୍ଯା ଜାରମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଏହା ଶୁଣି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ, ସେ ଘର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ, 'ପ୍ରିୟା ଅହଲ୍ୟା, ଏଠାରେ କିଏ ଅଛି? ତୁମେ କାହିଁକି ମୋ ସହ କଥା ନକହୁଛ?' ଋଷିଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅହଲ୍ୟା ତାଙ୍କର ପ୍ରେମୀ ସହ କଥା କହିଲେ।
କୋ ଭଵାନ୍ ମୁନିରୂପେଣ ପାପଂ ତ୍ଵଂ କୃତଵାନ୍ ଅସି ଇତି ବ୍ରୁଵତୀ ଶଯନାଦ୍ ଉତ୍ଥିତା ସତ୍ଵରଂ ଭଯାତ୍
'ମୁନିର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ତୁମେ କିଏ? ଏମିତି ପାପ କାହିଁକି କଲ?' ଏହିପରି କହି, ସେ ଭୟରେ ଶଯ୍ୟାରୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠିପଡ଼ିଲେ।
ସ ଚାପି ପାପକୃଚ୍ ଛକ୍ରୋ ବିଡାଲୋ ଽଭୂନ୍ ମୁନେର୍ ଭଯାତ୍ ତ୍ରସ୍ତାଂ ଚ ଵିକୃତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵପ୍ରିଯାଂ ଦୂଷିତାଂ ତଦା
ପାପୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁନିଙ୍କ ଭୟରେ, ବିଡ଼ାଳ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଏବେ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଛି।
ଉଵାଚ ସ ମୁନିଃ କୋପାତ୍ କିମ୍ ଇଦଂ ସାହସଂ କୃତମ୍ ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ତଂ ଭର୍ତାରଂ ସାପି ନୋଵାଚ ଲଜ୍ଜିତା
ମୁନି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, 'ଏହି ଅସାବଧାନ କାମ କାହିଁକି କଲେ?' ସେ ଏଭଳି ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିବାବେଳେ, ଲଜ୍ଜାରେ ଅହଲ୍ୟା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ଅନ୍ଵେଷଯଂସ୍ ତୁ ତଂ ଜାରଂ ବିଡାଲଂ ଦଦୃଶେ ମୁନିଃ କୋ ଭଵାନ୍ ଇତି ତଂ ପ୍ରାହ ଭସ୍ମୀକୁର୍ଯାଂ ମୃଷାଵଦନ୍
ସେ ଜାରକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ମୁନି ବିଡ଼ାଳକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ?' ସେ ମିଥ୍ୟା କହିଲା, 'ମୁଁ ଭସ୍ମ ହେଉଁ।'
କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଚୈଵମ୍ ଆହ ଶଚୀପତିଃ ଶଚୀଭର୍ତା ପୁରାଂ ଭେତ୍ତା ତପୋଧନ ପୁରୁଷ୍ଟୁତଃ
ହାତ ଜୋଡି, ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଶଚୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ପୁରୀ ଧ୍ୱଂସକାରୀ, ଲୋକମାନେ ଯିଏକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ହେ ତପସ୍ବୀ।'
ମମେଦଂ ପାପମ୍ ଆପନ୍ନଂ ସତ୍ଯମ୍ ଉକ୍ତଂ ମଯାନଘ ମହଦ୍ଵିଗର୍ହିତଂ କର୍ମ କୃତଵାନ୍ ଅସ୍ମ୍ଯ୍ ଅହଂ ମୁନେ
'ଏହି ପାପ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି; ମୁଁ ଯାହା କହିଛି ଏହା ସତ୍ୟ, ହେ ନିଷ୍ପାପ। ମୁଁ ବଡ଼ ନିନ୍ଦିତ କାମ କରିଛି, ହେ ମୁନି।'
ସ୍ମରସାଯକନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯାଃ କିଂ ନ କୁର୍ଵତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମଯି ମହାପାପେ କ୍ଷମସ୍ଵ କରୁଣାନିଧେ
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରେମର ବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ? ମୁଁ ବଡ଼ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ କ୍ଷମା କର, ହେ କରୁଣାର ସାଗର।'
ସନ୍ତଃ କୃତାପରାଧେ ଽପି ନ ରୌକ୍ଷ୍ଯଂ ଜାତୁ କୁର୍ଵତେ ନିଶମ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚୋ ଵିପ୍ରୋ ହରିମ୍ ଆହ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ
ସଜ୍ଜନମାନେ ଅପରାଧ କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ରୁଖା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରୁଷାକ୍ତ ମନେ ଥିବା ମୁନି ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଗଭକ୍ତ୍ଯା କୃତଂ ପାପଂ ସହସ୍ରଭଗଵାନ୍ ଭଵ ତାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ମୁନିଃ କୋପାତ୍ ତ୍ଵଂ ଚ ଶୁଷ୍କନଦୀ ଭଵ
'ଭଗଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି ଯେ ପାପ କରିଛ, ତୁମେ ସହସ୍ରଭଗ ହେଉ।' ମୁନି କ୍ରୋଧରେ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଶୁଖିଲା ନଦୀ ହେଉ।'
ତତଃ ପ୍ରସାଦଯାମ୍ ଆସ କଥଯନ୍ତୀ ତଦାକୃତିମ୍
ତାପରେ ସେ ଘଟଣା ବିବରଣା କରି, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ମନସାପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯପୁରୁଷଂ ପାପିଷ୍ଠାଃ କାମଯନ୍ତି ଯାଃ ଅକ୍ଷଯାନ୍ ଯାନ୍ତି ନରକାଂସ୍ ତାସାଂ ସର୍ଵେ ଽପି ପୂର୍ଵଜାଃ
ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀମାନେ ମନରେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵନ୍ନ୍ ଅଵଧାରଯ ମଦ୍ଵଚଃ ତଵ ରୂପେଣ ଚାଗତ୍ଯ ମାମ୍ ଅଗାତ୍ ସାକ୍ଷିଣସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇମେ
ଭଗବାନ, ଆପଣ ଖୁସି ହୋଇଛନ୍ତି, ମୋ କଥା ଭଲଭାବେ ବୁଝନ୍ତୁ; ଏହି ସାକ୍ଷୀମାନେ ଆପଣଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ।
ତଥେତି ରକ୍ଷିଣଃ ପ୍ରୋଚୁର୍ ଅହଲ୍ଯା ସତ୍ଯଵାଦିନୀ ଧ୍ଯାନେନାପି ମୁନିର୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶାନ୍ତଃ ପ୍ରାହ ପତିଵ୍ରତାମ୍
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି ରକ୍ଷକମାନେ କହିଲେ; ସତ୍ୟବାଦିନୀ ଅହଲ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଏହି କଥାକୁ ମନେ ରଖିଲେ। ମୁନି ଧ୍ୟାନରେ ଏହି ଘଟଣା ଜାଣି, ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ପତିବ୍ରତାକୁ କହିଲେ।
ଯଦା ତୁ ସଂଗତା ଭଦ୍ରେ ଗୌତମ୍ଯା ସରିଦୀଶଯା ନଦୀ ଭୂତ୍ଵା ପୁନା ରୂପଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ପ୍ରିଯକୃନ୍ ମମ
ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଗୌତମୀ ନଦୀଦେବୀ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ନଦୀ ହେବ; ପରେ, ମୋ ପ୍ରିୟା, ପୁନି ତୁମ ଆଦିରୂପ ପାଇବ।
ଇତ୍ଯ୍ ଋଷେର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥା ଚକ୍ରେ ପତିଵ୍ରତା ତଯା ତୁ ସଂଗତା ଦେଵ୍ଯା ଅହଲ୍ଯା ଗୌତମପ୍ରିଯା
ମୁନିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପତିବ୍ରତା ଅହଲ୍ୟା ସେହିପରି କାମ କଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଅହଲ୍ୟା ଦେବୀ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ପୁନସ୍ ତଦ୍ ରୂପମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଯନ୍ ମଯା ନିର୍ମିତଂ ପୁରା ତତଃ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଃ ସୁରରାଟ୍ ପ୍ରାହ ଗୌତମମ୍
ସେ ପୁନି ସେଇ ପ୍ରାଚୀନ ରୂପକୁ ମିଳିଲେ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି; ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ଗୌତମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମାଂ ପାହି ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ପାପିଷ୍ଠଂ ଗୃହମ୍ ଆଗତମ୍ ପାଦଯୋଃ ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃପଯା ପ୍ରାହ ଗୌତମଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଅତି ପାପୀ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଛି। ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଦୟାକରି ଗୌତମ କହିଲେ।
ଗୌତମୀଂ ଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସ୍ନାନଂ କୁରୁ ପୁରଂଦର କ୍ଷଣାନ୍ ନିର୍ଧୂତପାପସ୍ ତ୍ଵଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ଗୌତମୀଙ୍କୁ ଯାଅ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ପୁରନ୍ଦର, ସ୍ନାନ କର। କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହେବ, ଏବଂ ତୁମେ ପୁନି ସହସ୍ରନୟନ ହେବ।
ଉଭଯଂ ଵିସ୍ମଯକରଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଅସ୍ମି ନାରଦ ଅହଲ୍ଯାଯାଃ ପୁନର୍ଭାଵଂ ଶଚୀଭର୍ତା ସହସ୍ରଦୃକ୍
ନାରଦ, ମୁଁ ଦୁଇଟି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଦେଖିଛି: ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ପୁନଃପ୍ରାପ୍ତି ଏବଂ ଶଚୀଙ୍କ ପତି ସହସ୍ରନୟନଙ୍କ ପୁନଃପ୍ରତିଷ୍ଠା।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥମ୍ ଅହଲ୍ଯାସଂଗମଂ ଶୁଭମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ନୃଣାମ୍
ସେଇ ସମୟରୁ, ଯେଉଁ ତୀରେ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ସଂଯୋଗ ହେଲା, ସେଠାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଇଛି, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅପରଂ ତୀର୍ଥଂ ଜନସ୍ଥାନମ୍ ଇତି ଶ୍ରୁତମ୍ ଚତୁର୍ଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ସ୍ମରଣାନ୍ ମୁକ୍ତିଦଂ ନୃଣାମ୍
ସେଠାଠାରୁ ଆଉ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଜନସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ଚାରି ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଵୈଵସ୍ଵତାନ୍ଵଯେ ଜାତୋ ରାଜାଭୂଜ୍ ଜନକଃ ପୁରା ସୋ ଽପାଂପତେସ୍ ତୁ ତନୁଜାମ୍ ଉପଯେମେ ଗୁଣାର୍ଣଵାମ୍
ବୈବସ୍ବତ ବଂଶରେ ପୂର୍ବେ ଜନକ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେ ଜଳଦେବଙ୍କ ଗୁଣମୟ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଜନକାଂ ଜନକୋ ନୃପଃ ଅନୁରୂପଗୁଣତ୍ଵାଚ୍ ଚ ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଗୁଣାର୍ଣଵା
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷର ମୂଳ ଥିଲେ ରାଜା ଜନକ; ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଗୁଣାର୍ଣ୍ଣବା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମାନ ଗୁଣରେ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ।