ପୁରା ତତ୍ର ଯଥା ଵୃତ୍ତଂ ତନ୍ ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ ଆସୀଦ୍ ଵିଶ୍ଵଧରୋ ନାମ ଵୈଶ୍ଯୋ ବହୁଧନାନ୍ଵିତଃ
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏଠାରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ମୋ ଦ୍ୱାରା କହିବାକୁ ତୁମେ ଶୁଣ। ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱଧର ନାମକ ଏକ ବ୍ୟାପାରୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ବହୁତ ଧନ-ସମ୍ପତିର ମାଲିକ ଥିଲେ।
ଉତ୍ତରେ ଵଯସି ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଽଭଵଦ୍ ଋଷେ ଗୁଣଵାନ୍ ରୂପସଂପନ୍ନୋ ଵିଲାସୀ ଶୁଭଦର୍ଶନଃ
ତାଙ୍କର ବୟସ୍ ହେବା ପରେ, ହେ ଋଷି, ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ହେଲା, ଯିଏ ଗୁଣବାନ, ସୁନ୍ଦର, ଖେଳମସ୍ତି ଭରା ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋ ଽପି ପ୍ରିଯଃ ପୁତ୍ରଃ କାଲେ ପଞ୍ଚତ୍ଵମ୍ ଆଗତଃ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଦଂପତୀ ଦୁଃଖପୀଡିତୌ
ସେଇ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ, ସମୟ ଆସିଲେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ପୁଅଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ସେ ଦମ୍ପତି ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲେ।
କୁର୍ଵାତେ ସ୍ମ ତଦା ତେନ ସହୈଵ ମରଣେ ମତିମ୍ ହା ପୁତ୍ର ହନ୍ତ କାଲେନ ପାପେନ ସୁଦୁରାତ୍ମନା
ସେ ସମୟରେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ସହିତ ମରିବାକୁ ମନସ୍କଲେ। କହିଲେ, 'ହା ପୁଅ! ହା, ଦୁଷ୍ଟ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଆମଠାରୁ ଛିନି ନିଆଯାଇଛ।'
ଯୌଵନେ ଵର୍ତମାନୋ ଽପି ନୀତୋ ଽସି ଗୁଣସାଗର ଆଵଯୋଶ୍ ଚ ତଥୈଵ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋ ଽପି ସୁଦୁର୍ଲଭଃ
ତୁମେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଥିବା ସତ୍ୱେ, ହେ ଗୁଣର ସାଗର, ଆମଠାରୁ ନିଆଯାଇଗଲ। ଆମ ପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲ।
ଇତ୍ଥଂ ତୁ ରୁଦିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଂପତ୍ଯୋଃ କରୁଣଂ ଯମଃ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନିଜପୁରଂ ତୂର୍ଣଂ କୃପଯାଵିଷ୍ଟମାନସଃ
ସେ ଦମ୍ପତିଙ୍କର ଏଭଳି କରୁଣ ରୋଦନ ଶୁଣି, ଯମ ଦୟାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ନିଜ ସହର ଛାଡ଼ି ତୁରନ୍ତ ଚଲିଆସିଲେ।
ଗୋଦାଵର୍ଯାଃ ଶୁଭେ ତୀରେ ସ୍ଥିତୋ ଧ୍ଯାଯଞ୍ ଜନାର୍ଦନମ୍ ଅପି ସ୍ଵଲ୍ପେନ କାଲେନ ପ୍ରଜା ଵୃଦ୍ଧାଃ ସମନ୍ତତଃ
ଗୋଦାବରୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର କୂଳରେ ଦଢ଼ି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ଅତି କମ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଚାରିପାଖରେ ବୃଦ୍ଧ ହେଇଗଲେ।
ଇଯତ ଇତି ମେ ପୃଥ୍ଵୀ କଥ୍ଯତାଂ କେନ ପୂରିତା ନ କଶ୍ଚିନ୍ ମ୍ରିଯତେ ଜନ୍ତୁର୍ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତା ଵସୁଂଧରା
'ଏହି ପୃଥିବୀ କେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି, ଏବଂ କିଏ ଏହାକୁ ଭରିଛି, ମୋତେ କହ। କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ମରୁନାହାନ୍ତି, ପୃଥିବୀ ଭାରରେ ଦବିଯାଉଛି।'
ତତୋ ଦେଵୀ ଗତା ତୂର୍ଣଂ ଵସୁଧା ମୁନିସତ୍ତମ ଯତ୍ରାସ୍ତି ସୁରସଂଯୁକ୍ତଃ ଶକ୍ରଃ ପରପୁରଂଜଯଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵସୁଂଧରାମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯେଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଥିବୀ ଦେବୀ ତୁରନ୍ତ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଶକ୍ର ଶତ୍ରୁନଗର ଜୟକର୍ତ୍ତା ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଶିର ନମାଇ କହିଲେ—
କିମ୍ ଆଗମନକାର୍ଯଂ ତ ଇତି ମେ ପୃଥ୍ଵି କଥ୍ଯତାମ୍
'ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ? ମୋତେ କହ, ହେ ପୃଥିବୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛ?'
ଭାରେଣ ଗୁରୁଣା ଶକ୍ର ପୀଡିତାହଂ ଵିନା ଵଧମ୍ କାରଣଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଆଯାତା କିମ୍ ଇଦଂ କଥ୍ଯତାଂ ମମ
'ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଭାରରେ ଦବିଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ବିନା ବିନାଶର। ଏହାର କାରଣ ପଚାରିବାକୁ ଆସିଛି—ମୋତେ ଏହି କଥା କହ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହୀଵାକ୍ଯମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵଚନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ପୃଥିବୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ—
କାରଣଂ ଯଦି ନାମ ସ୍ଯାତ୍ ତଦାନୀଂ ଜ୍ଞାଯତେ ମଯା ସୁରାଣାଂ ହି ପତିର୍ ଯସ୍ମାଦ୍ ଅହଂ ସର୍ଵାସୁ ମେଦିନି
'ଯଦି କୌଣସି କାରଣ ଅଛି, ତେବେ ମୁଁ ଜାଣିପାରିବି, କାରଣ ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ନାଥ।'
ଅଥ ପୃଥ୍ଵୀ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚାହ ଶଚୀପତିମ୍ ଯମ ଆଦିଶ୍ଯତାଂ ତର୍ହି ଯଥା ସଂହରତେ ପ୍ରଜାଃ
ତାପରେ ପୃଥିବୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶଚୀଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଯମଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ଯେଉଁପରି ସେ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ନେଇଯାଉନ୍ତୁ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ମହ୍ଯା ଆଦିଷ୍ଟାଃ ସିଦ୍ଧକିଂନରାଃ ଯମସ୍ଯାନଯନେ ଶୀଘ୍ରଂ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ମହାମୁନେ
ମୋର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ ମହାମୁନି, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସିଦ୍ଧ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଯମଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣିବାକୁ ପଠାଯିଲେ।
ତତସ୍ ତେ ସତ୍ଵରଂ ଯାତାଃ ସର୍ଵେ ଵୈଵସ୍ଵତଂ ପୁରମ୍ ନୈଵାପଶ୍ଯନ୍ ଯମଂ ତତ୍ର ତେ ସିଦ୍ଧାଃ ସହ କିଂନରୈଃ ତଥାଗତ୍ଯ ପୁନର୍ ଵେଗାଦ୍ ଵାର୍ତ୍ତା ଶକ୍ରେ ନିଵେଦିତା
ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁରନ୍ତ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ସହରକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସିଦ୍ଧ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ସେଠାରେ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ପୁଣି ତୁରନ୍ତ ଫେରି, ସେମାନେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ଯମୋ ଯମପୁରେ ନାଥ ଅସ୍ମାଭିର୍ ନାଵଲୋକିତଃ ମହତାପି ସୁଯତ୍ନେନ ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ ସମନ୍ତତଃ
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଯମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହରରେ ଦେଖିପାରିଲୁ ନାହିଁ, ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କରି ସମସ୍ତଠାରେ ଖୋଜିଲୁ ମଧ୍ୟ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ ତେଷାଂ ପୃଷ୍ଟଃ ଶକ୍ରେଣ ଵୈ ତଦା ସଵିତା ସ ପିତା ତସ୍ଯ ଯମଃ କୁତ୍ରାସ୍ତ ଇତ୍ଯ୍ ଅଥ
ସେମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାପରେ ଶକ୍ର ଯମଙ୍କ ପିତା ସବିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—'ଏବେ ଯମ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?'
ଶକ୍ର ଗୋଦାଵରୀତୀରେ କୃତାନ୍ତୋ ଵର୍ତତେ ଽଧୁନା ଚରଂସ୍ ତତ୍ର ତପସ୍ ତୀଵ୍ରଂ ନ ଜାନେ କିଂ ନୁ କାରଣମ୍
ହେ ଶକ୍ର, ଗୋଦାବରୀ ତଟରେ ଏବେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ଗଭୀର ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି; ଏହାର କାରଣ କଣ ହେବ, ମୁଁ ଜାଣିପାରୁନି।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଭାନୋଃ ଶକ୍ରଃ ଶଙ୍କାମ୍ ଉପାଵିଶତ୍
ଭାନୁଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ରଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଉପଜିଲା।
ଅହୋ କଷ୍ଟଂ ମହାକଷ୍ଟଂ ନଷ୍ଟା ମେ ସୁରନାଥତା ଗୋଦାଵର୍ଯାଂ ତପଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଯମୋ ଵୈ ଦୁଷ୍ଟଚେଷ୍ଟିତଃ ଜିଘୃକ୍ଷୁର୍ ମତ୍ପଦଂ ନୂନଂ ଦେଵା ଇତି ମତିର୍ ମମ
ହାୟ, ଏହା କେତେ ଦୁଃଖଦ, ଏକଦମ ଭୟଙ୍କର! ମୋର ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକାର ହରାଇଗଲା। ଯଦି ଯମ ଗୋଦାବରୀ ତଟରେ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ସ୍ଥାନ ଦଖଳ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି—ମୋର ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆସୁଛି, ହେ ଦେବମାନେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସହସେନ୍ଦ୍ରେଣ ଆହୂତଶ୍ ଚାପ୍ସରୋଗଣଃ
ଏଭଳି କହି, ଇନ୍ଦ୍ର ତୁରନ୍ତି ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
କା ଭଵତୀଷୁ କାଲସ୍ଯ ସ୍ଥିତସ୍ଯ ତପସି ଦ୍ଵିଷଃ ତପଃପ୍ରଣାଶନେ ଶକ୍ତା ଇତି ମେ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଉଚ୍ଯତାମ୍
ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଏହି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବ? ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହ।
ଇତି ଶକ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନୋଚେ କାପି ମହାମୁନେ ଅଥ ଶକ୍ରଃ ପ୍ରକୋପେଣ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାପ୍ସରୋଗଣମ୍
ଶକ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କେହି ମହାମୁନି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ଶକ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉତ୍ତରଂ ନାବ୍ରଵୀତ୍ କିଂଚିଦ୍ ଯାମସ୍ ତର୍ହି ଵଯଂ ସ୍ଵଯମ୍ ସଜ୍ଜା ଭଵନ୍ତୁ ଵିବୁଧାଃ ସୈନ୍ଯୈର୍ ଆଯାନ୍ତୁ ମା ଚିରମ୍ ଘାତଯାମୋ ଵଯଂ ଶତ୍ରୁଂ ତପସା ସ୍ଵର୍ଗକାମୁକମ୍
ଯେତେବେଳେ କେହି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଆମେ ନିଜେ ଯିବା। ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସେନା ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉନ୍ତୁ, ବିଳମ୍ବ ନ କରନ୍ତୁ। ଆମେ ଏହି ଶତ୍ରୁ, ତପସ୍ୟା କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହୁଁଥିବାକୁ, ସେଷ କରିଦେବା।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତେ ସତି ଦେଵାନାଂ ସେନା ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ହ ଇତୀନ୍ଦ୍ରହୃଦଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହରିଣା ଲୋକଧାରିଣା
ଏଭଳି କହିବା ସହିତ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସେନା ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମନର ଭାବ ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ହରି—
ପ୍ରେଷିତଂ ଚକ୍ରିଣା ଚକ୍ରଂ ରକ୍ଷଣାଯ ଯମସ୍ଯ ହି ଚକ୍ରଂ ଯତ୍ରାଭଵତ୍ ତତ୍ର ଚକ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ଯମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ପଠାଇଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ଚକ୍ର ରହିଲା, ସେଠି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ 'ଚକ୍ରତୀର୍ଥ' ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଅଥେନ୍ଦ୍ରଂ ମେନକା ପ୍ରାହ ଶଙ୍କିତେତି ଵଚସ୍ ତଦା
ତାପରେ ମେନକା ନିଜ ସନ୍ଦେହ ପ୍ରକାଶ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
କାଲାଵଲୋକନେ ନାଲଂ କାଚିଦ୍ ଅସ୍ତି ସୁରେଶ୍ଵର ମରଣଂ ଚ ଵରଂ ଦେଵ ଭଵତୋ ନ ଯମାତ୍ ପୁନଃ
ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, କାଳଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆମେ କେହି ସହିପାରିବୁ ନାହିଁ। ଦେବ, ତୁମ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ଯମଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାଠାରୁ ଭଲ।
ରୂପଯୌଵନମତ୍ତେଯଂ ଗଣିକାଯାଚନଂ ପ୍ରଭୋ ପ୍ରେଷଣଂ ତତ୍ ପ୍ରଯଚ୍ଛୈଷା ସ୍ଵାମିତ୍ଵଂ ମନ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା
ଏହି ବେଶ୍ୟା ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ମତ୍ତ, ସେ ସଦା ଅନୁରୋଧ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଏହାକୁ ପଠାନ୍ତୁ, ଯାଉ ଦିଅନ୍ତୁ। ସେ ନିଜକୁ ତୁମର ଅଧିନ ଭାବିଥାଏ।