ତିଲା ଗାଵୋ ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଯତ୍ କିଂଚିଦ୍ ଗୌତମୀତଟେ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଅକ୍ଷଯଂ ଦାନଂ କିଂ ମାଂ ଭୌଵନ ଦାସ୍ଯସି
ଗୋଟିଏ ମୁଠି ତିଳ, ଗାଈ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ—ଗୌତମୀ ତଟରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେସବୁ ଅକ୍ଷୟ ଦାନ ହୁଏ। ଭୌବନ, ଆପଣ ମୋତେ କଣ ଦେବେ?
ଗଙ୍ଗାତୀରଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଗ୍ରାସମ୍ ଏକଂ ଦଦାତି ଯଃ ତେନାହଂ ସକଲା ଦତ୍ତା କିଂ ମାଂ ଭୌଵନ ଦାସ୍ଯସି
ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଯିଏ ଏକ ମୁଠି ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଛି, ସେଠି ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦିଆଯାଏ। ଭୌବନ, ଆପଣ ମୋତେ କଣ ଦେବେ?
ତଦ୍ ଭୁଵୋ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୌଵନଃ ସାର୍ଵଭୌଵନଃ ତଥେତି ମତ୍ଵା ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ନଂ ପ୍ରାଦାତ୍ ସୁଵିସ୍ତରମ୍
ପୃଥିବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସାର୍ବଭୌମ ଭୌବନ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଭାବି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ବହୁତ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକଂ ଵିଦୁଃ ଦଶାନାମ୍ ଅଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଫଲଂ ସ୍ନାନାଦ୍ ଅଵାପ୍ଯତେ
ସେଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ 'ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକ' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ପୈଶାଚଂ ତୀର୍ଥମ୍ ଅପରଂ ପୂଜିତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଗୌତମ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
ଏଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ପୈଶାଚ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏହାର ସ୍ୱରୂପ ମୁଁ କହିବି—ଏହା ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଅଛି।
ଗିରିର୍ ବ୍ରହ୍ମଗିରେଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଅଞ୍ଜନୋ ନାମ ନାରଦ ତସ୍ମିଞ୍ ଶୈଲେ ମୁନିଵର ଶାପଭ୍ରଷ୍ଟା ଵରାପ୍ସରା
ନାରଦ, ବ୍ରହ୍ମଗିରି ପାଖରେ 'ଅଞ୍ଜନ' ନାମକ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ସେଠି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ଦେବକନ୍ୟା ଶାପ ପାଇଁ ତଳି ପଡ଼ିଥିଲେ।
ଅଞ୍ଜନା ନାମ ତତ୍ରାସୀଦ୍ ଉତ୍ତମାଙ୍ଗେନ ଵାନରୀ କେସରୀ ନାମ ତଦ୍ଭର୍ତା ଅଦ୍ରିକେତି ତଥାପରା
ସେଠି ଅଞ୍ଜନା ନାମକ ଏକ ମହିଳା ବାନରୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ କେସରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଅଦ୍ରିକା ଥିଲେ।
ସାପି କେସରିଣୋ ଭାର୍ଯା ଶାପଭ୍ରଷ୍ଟା ଵରାପ୍ସରା ଉତ୍ତମାଙ୍ଗେନ ମାର୍ଜାରୀ ସାପ୍ଯ୍ ଆସ୍ତେ ଽଞ୍ଜନପର୍ଵତେ
ସେ, କେସରୀଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଏକ ଦେବକନ୍ୟା ଥିଲେ, ଶାପ ପାଇଁ ତଳି ପଡ଼ିଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ଶରୀର ନେଇ, ବିଲେଇ ହୋଇ ଅଞ୍ଜନ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣାର୍ଣଵମ୍ ଅଭ୍ଯାଗାତ୍ କେସରୀ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ଽଗସ୍ତ୍ଯୋ ଽଞ୍ଜନଂ ପର୍ଵତମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍
ଲୋକମାନେ ଯିଏଁ ଖ୍ୟାତି ଥିଲେ, ସେ କେସରୀ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରକୁ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅଞ୍ଜନ ପାହାଡ଼କୁ ଆସିଲେ।
ଅଞ୍ଜନା ଚାଦ୍ରିକା ଚୈଵ ଅଗସ୍ତ୍ଯମ୍ ଋଷିସତ୍ତମମ୍ ପୂଜଯାମ୍ ଆସତୁର୍ ଉଭେ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଯଥାସୁଖମ୍
ଅଞ୍ଜନା ଓ ଅଦ୍ରିକା ଦୁହେଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ନିୟମ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜା କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ ଆହୋଭେ ଵ୍ରିଯତାଂ ଵରଃ ତେ ଆହତୁର୍ ଉଭେ ଽଗସ୍ତ୍ଯଂ ପୁତ୍ରୌ ଦେହି ମୁନୀଶ୍ଵର
ତାପରେ ଭଗବାନ ଖୁସି ହୋଇ, ଦୁହେଁକୁ କହିଲେ—'ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ'। ଦୁହେଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମକୁ ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ'।
ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ବଲିନୌ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ସର୍ଵଲୋକୋପକାରକୌ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜଗାମାଶାଂ ସ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଉପକାରୀ ଦୁଇ ପୁଅ ମିଳିବ। ଏପରି କହି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ କଦାଚିତ୍ ତେ କାଲେ ଅଞ୍ଜନା ଚାଦ୍ରିକା ତଥା ଗୀତଂ ନୃତ୍ଯଂ ଚ ହାସ୍ଯଂ ଚ କୁର୍ଵତ୍ଯୌ ଗିରିମୂର୍ଧନି
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ଅଞ୍ଜନା ଓ ଅଦ୍ରିକା ଦୁହେଁ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ହାସ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ଵାଯୁଶ୍ ଚ ନିରୃତିଶ୍ ଚାପି ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସସ୍ମିତୌ ସୁରୌ କାମାକ୍ରାନ୍ତଧିଯୌ ଚୋଭୌ ତଦା ସତ୍ଵରମ୍ ଈଯତୁଃ
ଏହି ଦୁହେଁ ହସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ବାୟୁ ଓ ନିରୃତି ଦେବତା, ମନେ ଆକାଂକ୍ଷା ଭରି, ତୁରନ୍ତ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଭାର୍ଯେ ଭଵେତାମ୍ ଉଭଯୋର୍ ଆଵାଂ ଦେଵୌ ଵରପ୍ରଦୌ ତେ ଅପ୍ଯ୍ ଊଚତୁର୍ ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଏତଦ୍ ରେମାତେ ଗିରିମୂର୍ଧନି
ଆମେ ଦୁହେଁ ପତି-ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇପାରିବା। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଅଞ୍ଜନାଯାଂ ତଥା ଵାଯୋର୍ ହନୁମାନ୍ ସମଜାଯତ ଅଦ୍ରିକାଯାଂ ଚ ନିରୃତେର୍ ଅଦ୍ରିର୍ ନାମ ପିଶାଚରାଟ୍
ଏଭଳି ଅଞ୍ଜନା ଓ ବାୟୁଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ହନୁମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା; ଅଦ୍ରିକା ଓ ନିରୃତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅଦ୍ରି ନାମକ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ।
ପୁନସ୍ ତେ ଆହତୁର୍ ଉଭେ ପୁତ୍ରୌ ଜାତୌ ମୁନେର୍ ଵରାତ୍ ଆଵଯୋର୍ ଵିକୃତଂ ରୂପମ୍ ଉତ୍ତମାଙ୍ଗେନ ଦୂଷିତମ୍
ପୁଣି ସେମାନେ ଦୁହେଁ କହିଲେ, 'ମୁନିଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଆମର ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଆମର ଦେହ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି, ମୁଣ୍ଡ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।'
ଶାପାଚ୍ ଛଚୀପତେସ୍ ତତ୍ର ଯୁଵାମ୍ ଆଜ୍ଞାତୁମ୍ ଅର୍ହଥଃ ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ଵାଯୁଶ୍ ଚ ନିରୃତିସ୍ ତଥା
ଶଚୀପତିଙ୍କ ଶାପରେ ତୁମେ ଦୁହେଁ ଏଭଳି ଚିହ୍ନଟ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ତାପରେ ପବିତ୍ର ବାୟୁ ଓ ନିରୃତି ଏହିପରି କହିଲେ।
ଗୌତମ୍ଯାଂ ସ୍ନାନଦାନାଭ୍ଯାଂ ଶାପମୋକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତାଵ୍ ଉଭୌ ପ୍ରୀତୌ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତାମ୍
ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ଏହି ଶାପ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ। ଏହା କହି, ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଖୁସି ହୋଇ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତତୋ ଽଞ୍ଜନାଂ ସମାଦାଯ ଅଦ୍ରିଃ ପୈଶାଚମୂର୍ତିମାନ୍ ଭ୍ରାତୁର୍ ହନୁମତଃ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ସ୍ନାପଯାମ୍ ଆସ ମାତରମ୍
ତାପରେ ଅଦ୍ରି, ଅଞ୍ଜନାଙ୍କୁ ନେଇ, ପିଶାଚ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଭାଇ ହନୁମାନଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କର ମାଆକୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।
ତଥୈଵ ହନୁମାନ୍ ଗଙ୍ଗାମ୍ ଆଦାଯାଦ୍ରିମ୍ ଅତିତ୍ଵରନ୍ ମାର୍ଜାରରୂପିଣୀଂ ନୀତ୍ଵା ଗୌତମ୍ଯାସ୍ ତୀରମ୍ ଆପ୍ତଵାନ୍
ଏହିପରି ହନୁମାନ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ନେଇ, ଅତି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ବିଲେଇ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅଦ୍ରିକାଙ୍କୁ ଗୌତମୀ ତୀରକୁ ନେଇଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ପୈଶାଚଂ ଚାଞ୍ଜନଂ ତଥା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗିରିମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍
ସେଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପିଶାଚ ଓ ଅଞ୍ଜନା ତୀର୍ଥ ବୋଲି ଜଣାଯାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ପାହାଡ଼କୁ ଆସିଥିଲେ, ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ଓ ମଙ୍ଗଳଦାୟକ।
ଯୋଜନାନାଂ ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶନ୍ ମାର୍ଜାରଂ ପୂର୍ଵତୋ ଭଵେତ୍ ମାର୍ଜାରସଂଜ୍ଞିତାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଧନୂମନ୍ତଂ ଵୃଷାକପିମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ତିରିପଣ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ମାର୍ଜାର ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି; ସେଠାରୁ ଧନୁମନ୍ତ ଓ ବୃଷାକପି ଅଛନ୍ତି।
ଫେନାସଂଗମମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍ ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିଶ୍ ଚ ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଶୁଭା
ଏହାକୁ ଫେନାସଙ୍ଗମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ଓ ମଙ୍ଗଳଦାୟକ; ଏଠାରେ ଏହାର ସ୍ୱରୂପ ଓ ମହିମା ବିବରଣା ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି, ହେ ଶୁଭେ।
କ୍ଷୁଧାତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ଶୃଣୁ ନାରଦ ତନ୍ମନାଃ କଥ୍ଯମାନଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ନୃଣାମ୍
ଏହାକୁ କ୍ଷୁଧାତୀର୍ଥ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ—ହେ ନାରଦ, ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ, ମୁଁ ଏହାର ମହାପୁଣ୍ୟ ଓ ମଣିଷମାନେଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଥା କହୁଛି।
ଋଷିର୍ ଆସୀତ୍ ପୁରା କଣ୍ଵସ୍ ତପସ୍ଵୀ ଵେଦଵିତ୍ତମଃ ପରିଭ୍ରମନ୍ନ୍ ଆଶ୍ରମାଣି କ୍ଷୁଧଯା ପରିପୀଡିତଃ
ପୂର୍ବେ କଣ୍ବ ନାମକ ଏକ ତପସ୍ବୀ ଓ ବେଦଜ୍ଞ ଋଷି ଥିଲେ, ସେ ଆଶ୍ରମ ଆଶ୍ରମ ଘୁରୁଥିଲେ, ତେବେ ତିବ୍ର ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିଲେ।
ଗୌତମସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସମୃଦ୍ଧଂ ଚାନ୍ନଵାରିଣା ଆତ୍ମାନଂ ଚ କ୍ଷୁଧାଯୁକ୍ତଂ ସମୃଦ୍ଧଂ ଚାପି ଗୌତମମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ଗୌତମଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ, ଯେଉଁଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣିର ଅଭାବ ନଥିଲା; ନିଜେ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ, ଗୌତମ ତ ଶ୍ରୀମାନ୍ଥ ଥିଲେ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କଣ୍ଵୋ ଽଥ ଵୈଷମ୍ଯଂ ଵୈରାଗ୍ଯମ୍ ଅଗମତ୍ ତଦା ଗୌତମୋ ଽପି ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ହ୍ଯ୍ ଅହଂ ତପସି ନିଷ୍ଠିତଃ
ଏହି ଅସମତା ଦେଖି କଣ୍ବ ବିରାକ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ; ଏବଂ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୌତମ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ମୁଁ ତ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼।'
ସମେନ ଯାଚ୍ଞାଯୁକ୍ତା ସ୍ଯାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଗୌତମଵେଶ୍ମନି ନ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ଽହଂ କ୍ଷୁଧାର୍ତୋ ଽପି ପୀଡିତେ ଽପି କଲେଵରେ
ତେଣୁ, ମୋ ଦେହ ଯେପରି ଭୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛି, ତଥାପି ମୁଁ ଗୌତମଙ୍କ ଘରେ ଖାଇବି ନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବି।
ଗଚ୍ଛେଯଂ ଗୌତମୀଂ ଗଙ୍ଗାମ୍ ଅର୍ଜଯେଯଂ ଚ ସଂପଦମ୍ ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମେଧାଵୀ ଗତ୍ଵା ଗଙ୍ଗାଂ ଚ ପାଵନୀମ୍
ମୁଁ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯିବି ଓ ସମ୍ପଦ ଅର୍ଜନ କରିବି—ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଗଲେ।