ଏକେନ ହଯମେଧେନ ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଵା ପୁନଃ ସେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ତତ୍ର ଯଜ୍ଞାଶ୍ ଚ ଦଶମେଧାନି ଵାଜିନଃ
ସେଠି ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ କିମ୍ବା ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବ।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭୌଵନୋ ରାଜା ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍ କଶ୍ଯପେନ ସହାଯେନ ହଯମେଧାଯ ଦୀକ୍ଷିତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭୌବନ ରାଜା କଶ୍ୟପଙ୍କ ସହିତ ଗୌତମୀ ତୀରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷା ନେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଯଜ୍ଞେଶେ ହଯମେଧେ ମହାକ୍ରତୌ ସଂପୂର୍ଣେ ତୁ ତଦା ରାଜା ପୃଥିଵୀଂ ଦାତୁମ୍ ଉଦ୍ଯତଃ
ତାପରେ ମହା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ଓ ସଫଳ ହେଲା, ରାଜା ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତତୋ ଽନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵାଗ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ଉଵାଚ ନୃପସତ୍ତମମ୍ ପୂଜଯିତ୍ଵା ସ୍ଥିତଂ ଵିପ୍ରାନ୍ ଋତ୍ଵିଜୋ ଽଥ ସଦସ୍ପତୀନ୍
ତାପରେ ଆକାଶରୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଏକ ଦେବୀୟ କଥା ଶୁଣାଗଲା, ଯେଉଁଠି ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଋତ୍ବିଜ୍ ଓ ସଭାପତିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ।
ପୁରୋଧସେ କଶ୍ଯପାଯ ସଶୈଲଵନକାନନାମ୍ ପୃଥିଵୀଂ ଦାତୁକାମେନ ଦତ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ନୃପ
'ହେ ରାଜା, ପୁରୋହିତ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପାହାଡ଼, ଅଟା, ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସବୁ ଦେଇଦେଇଛ।'
ଭୂମିଦାନସ୍ପୃହାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଅନ୍ନଂ ଦେହି ମହାଫଲମ୍ ନାନ୍ନଦାନସମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ
'ଭୂମି ଦାନର ଆଶା ଛାଡ଼ି, ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ, ଯାହା ବଡ଼ ଫଳ ଦେଉଛି। ତିନି ଲୋକରେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ।'
ଵିଶେଷତସ୍ ତୁ ଗଙ୍ଗାଯାଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପୁଲିନେ ମୁନେ ତ୍ଵଯା ତୁ ହଯମେଧୋ ଽଯଂ କୃତଃ ସବହୁଦକ୍ଷିଣଃ କୃତକୃତ୍ଯୋ ଽସି ଭଦ୍ରଂ ତେ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ମୁନିବର, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଆପଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ବହୁ ଦାନ ସହିତ ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି। ଆପଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହୋଉ। ଏଠାରେ ଆଉ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ତଥାପି ଦାତୁକାମଂ ତଂ ମହୀ ପ୍ରୋଵାଚ ଭୌଵନମ୍
ତଥାପି, ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଭୌବନଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ କହିଲେ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମଜ ସାର୍ଵଭୌମ ମା ମାଂ ଦେହି ପୁନଃ ପୁନଃ ନିମଜ୍ଜେ ଽହଂ ସଲିଲସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତସ୍ମାନ୍ ନ ଦୀଯତାମ୍
ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସାର୍ବଭୌମ, ମୋତେ ପୁନିପୁନି ଦେବେନି। ମୁଁ ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ବିଲୀନ ହେଉଛି, ତେଣୁ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତତଶ୍ ଚ ଭୌଵନୋ ଭୀତଃ କିଂ ଦେଯମ୍ ଇତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ପୁନଶ୍ ଚୋଵାଚ ସା ପୃଥ୍ଵୀ ଭୌଵନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ ଵୃତମ୍
ତାପରେ ଭୌବନ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, 'କଣ ଦେବି?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ପୁନି ସେଇ ପୃଥିବୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘେରିଥିବା, ଭୌବନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତିଲା ଗାଵୋ ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଯତ୍ କିଂଚିଦ୍ ଗୌତମୀତଟେ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଅକ୍ଷଯଂ ଦାନଂ କିଂ ମାଂ ଭୌଵନ ଦାସ୍ଯସି
ଗୋଟିଏ ମୁଠି ତିଳ, ଗାଈ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ—ଗୌତମୀ ତଟରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେସବୁ ଅକ୍ଷୟ ଦାନ ହୁଏ। ଭୌବନ, ଆପଣ ମୋତେ କଣ ଦେବେ?
ଗଙ୍ଗାତୀରଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଗ୍ରାସମ୍ ଏକଂ ଦଦାତି ଯଃ ତେନାହଂ ସକଲା ଦତ୍ତା କିଂ ମାଂ ଭୌଵନ ଦାସ୍ଯସି
ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଯିଏ ଏକ ମୁଠି ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଛି, ସେଠି ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦିଆଯାଏ। ଭୌବନ, ଆପଣ ମୋତେ କଣ ଦେବେ?
ତଦ୍ ଭୁଵୋ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୌଵନଃ ସାର୍ଵଭୌଵନଃ ତଥେତି ମତ୍ଵା ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ନଂ ପ୍ରାଦାତ୍ ସୁଵିସ୍ତରମ୍
ପୃଥିବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସାର୍ବଭୌମ ଭୌବନ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଭାବି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ବହୁତ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକଂ ଵିଦୁଃ ଦଶାନାମ୍ ଅଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଫଲଂ ସ୍ନାନାଦ୍ ଅଵାପ୍ଯତେ
ସେଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ 'ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକ' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ପୈଶାଚଂ ତୀର୍ଥମ୍ ଅପରଂ ପୂଜିତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଗୌତମ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
ଏଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ପୈଶାଚ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏହାର ସ୍ୱରୂପ ମୁଁ କହିବି—ଏହା ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଅଛି।
ଗିରିର୍ ବ୍ରହ୍ମଗିରେଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଅଞ୍ଜନୋ ନାମ ନାରଦ ତସ୍ମିଞ୍ ଶୈଲେ ମୁନିଵର ଶାପଭ୍ରଷ୍ଟା ଵରାପ୍ସରା
ନାରଦ, ବ୍ରହ୍ମଗିରି ପାଖରେ 'ଅଞ୍ଜନ' ନାମକ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ସେଠି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ଦେବକନ୍ୟା ଶାପ ପାଇଁ ତଳି ପଡ଼ିଥିଲେ।
ଅଞ୍ଜନା ନାମ ତତ୍ରାସୀଦ୍ ଉତ୍ତମାଙ୍ଗେନ ଵାନରୀ କେସରୀ ନାମ ତଦ୍ଭର୍ତା ଅଦ୍ରିକେତି ତଥାପରା
ସେଠି ଅଞ୍ଜନା ନାମକ ଏକ ମହିଳା ବାନରୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ କେସରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଅଦ୍ରିକା ଥିଲେ।
ସାପି କେସରିଣୋ ଭାର୍ଯା ଶାପଭ୍ରଷ୍ଟା ଵରାପ୍ସରା ଉତ୍ତମାଙ୍ଗେନ ମାର୍ଜାରୀ ସାପ୍ଯ୍ ଆସ୍ତେ ଽଞ୍ଜନପର୍ଵତେ
ସେ, କେସରୀଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଏକ ଦେବକନ୍ୟା ଥିଲେ, ଶାପ ପାଇଁ ତଳି ପଡ଼ିଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ଶରୀର ନେଇ, ବିଲେଇ ହୋଇ ଅଞ୍ଜନ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣାର୍ଣଵମ୍ ଅଭ୍ଯାଗାତ୍ କେସରୀ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ଽଗସ୍ତ୍ଯୋ ଽଞ୍ଜନଂ ପର୍ଵତମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍
ଲୋକମାନେ ଯିଏଁ ଖ୍ୟାତି ଥିଲେ, ସେ କେସରୀ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରକୁ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅଞ୍ଜନ ପାହାଡ଼କୁ ଆସିଲେ।
ଅଞ୍ଜନା ଚାଦ୍ରିକା ଚୈଵ ଅଗସ୍ତ୍ଯମ୍ ଋଷିସତ୍ତମମ୍ ପୂଜଯାମ୍ ଆସତୁର୍ ଉଭେ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଯଥାସୁଖମ୍
ଅଞ୍ଜନା ଓ ଅଦ୍ରିକା ଦୁହେଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ନିୟମ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜା କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ ଆହୋଭେ ଵ୍ରିଯତାଂ ଵରଃ ତେ ଆହତୁର୍ ଉଭେ ଽଗସ୍ତ୍ଯଂ ପୁତ୍ରୌ ଦେହି ମୁନୀଶ୍ଵର
ତାପରେ ଭଗବାନ ଖୁସି ହୋଇ, ଦୁହେଁକୁ କହିଲେ—'ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ'। ଦୁହେଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମକୁ ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ'।
ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ବଲିନୌ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ସର୍ଵଲୋକୋପକାରକୌ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜଗାମାଶାଂ ସ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଉପକାରୀ ଦୁଇ ପୁଅ ମିଳିବ। ଏପରି କହି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ କଦାଚିତ୍ ତେ କାଲେ ଅଞ୍ଜନା ଚାଦ୍ରିକା ତଥା ଗୀତଂ ନୃତ୍ଯଂ ଚ ହାସ୍ଯଂ ଚ କୁର୍ଵତ୍ଯୌ ଗିରିମୂର୍ଧନି
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ଅଞ୍ଜନା ଓ ଅଦ୍ରିକା ଦୁହେଁ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ହାସ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ଵାଯୁଶ୍ ଚ ନିରୃତିଶ୍ ଚାପି ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସସ୍ମିତୌ ସୁରୌ କାମାକ୍ରାନ୍ତଧିଯୌ ଚୋଭୌ ତଦା ସତ୍ଵରମ୍ ଈଯତୁଃ
ଏହି ଦୁହେଁ ହସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ବାୟୁ ଓ ନିରୃତି ଦେବତା, ମନେ ଆକାଂକ୍ଷା ଭରି, ତୁରନ୍ତ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଭାର୍ଯେ ଭଵେତାମ୍ ଉଭଯୋର୍ ଆଵାଂ ଦେଵୌ ଵରପ୍ରଦୌ ତେ ଅପ୍ଯ୍ ଊଚତୁର୍ ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଏତଦ୍ ରେମାତେ ଗିରିମୂର୍ଧନି
ଆମେ ଦୁହେଁ ପତି-ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇପାରିବା। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଅଞ୍ଜନାଯାଂ ତଥା ଵାଯୋର୍ ହନୁମାନ୍ ସମଜାଯତ ଅଦ୍ରିକାଯାଂ ଚ ନିରୃତେର୍ ଅଦ୍ରିର୍ ନାମ ପିଶାଚରାଟ୍
ଏଭଳି ଅଞ୍ଜନା ଓ ବାୟୁଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ହନୁମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା; ଅଦ୍ରିକା ଓ ନିରୃତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅଦ୍ରି ନାମକ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ।
ପୁନସ୍ ତେ ଆହତୁର୍ ଉଭେ ପୁତ୍ରୌ ଜାତୌ ମୁନେର୍ ଵରାତ୍ ଆଵଯୋର୍ ଵିକୃତଂ ରୂପମ୍ ଉତ୍ତମାଙ୍ଗେନ ଦୂଷିତମ୍
ପୁଣି ସେମାନେ ଦୁହେଁ କହିଲେ, 'ମୁନିଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଆମର ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଆମର ଦେହ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି, ମୁଣ୍ଡ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।'
ଶାପାଚ୍ ଛଚୀପତେସ୍ ତତ୍ର ଯୁଵାମ୍ ଆଜ୍ଞାତୁମ୍ ଅର୍ହଥଃ ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ଵାଯୁଶ୍ ଚ ନିରୃତିସ୍ ତଥା
ଶଚୀପତିଙ୍କ ଶାପରେ ତୁମେ ଦୁହେଁ ଏଭଳି ଚିହ୍ନଟ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ତାପରେ ପବିତ୍ର ବାୟୁ ଓ ନିରୃତି ଏହିପରି କହିଲେ।
ଗୌତମ୍ଯାଂ ସ୍ନାନଦାନାଭ୍ଯାଂ ଶାପମୋକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତାଵ୍ ଉଭୌ ପ୍ରୀତୌ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତାମ୍
ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ଏହି ଶାପ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ। ଏହା କହି, ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଖୁସି ହୋଇ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତତୋ ଽଞ୍ଜନାଂ ସମାଦାଯ ଅଦ୍ରିଃ ପୈଶାଚମୂର୍ତିମାନ୍ ଭ୍ରାତୁର୍ ହନୁମତଃ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ସ୍ନାପଯାମ୍ ଆସ ମାତରମ୍
ତାପରେ ଅଦ୍ରି, ଅଞ୍ଜନାଙ୍କୁ ନେଇ, ପିଶାଚ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଭାଇ ହନୁମାନଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କର ମାଆକୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।