ତାଭ୍ଯୋ ଵାକ୍ଯଂ କୃତ୍ତିକାଭ୍ଯଃ କାର୍ତ୍ତିକେଯୋ ଽନୁମନ୍ଯ ଚ ଗୌତମୀଂ ଯାନ୍ତୁ ସର୍ଵାଶ୍ ଚ ସ୍ନାତ୍ଵାପୂଜ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍
କାର୍ତ୍ତିକେୟ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ କଥାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି କହିଲେ, 'ତମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଉ, ସ୍ନାନ କରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କର।'
ଏଷ୍ଯାମି ଚାହଂ ତତ୍ରୈଵ ଯାସ୍ଯାମି ସୁରମନ୍ଦିରମ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା କୃତ୍ତିକାଶ୍ ଚ ସ୍ନାତ୍ଵା ଗଙ୍ଗାଂ ଚ ଗୌତମୀମ୍
'ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିବି, ଏବଂ ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବି।' ଏହିପରି କହି, କୃତ୍ତିକାମାନେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଗୌତମୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ।
ଦେଵେଶ୍ଵରଂ ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ କାର୍ତ୍ତିକେଯାନୁଶାସନାତ୍ ଦେଵେଶ୍ଵରପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରଯଯୁଃ ସୁରମନ୍ଦିରମ୍
କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଓ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ, ସେମାନେ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ କୃତ୍ତିକାତୀର୍ଥମ୍ ଉଚ୍ଯତେ କାର୍ତ୍ତିକ୍ଯାଂ କୃତ୍ତିକାଯୋଗେ ତତ୍ର ଯଃ ସ୍ନାନମ୍ ଆଚରେତ୍
ସେହି ସମୟରୁ, ସେଠିକୁ କୃତ୍ତିକାତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କାର୍ତ୍ତିକା ଓ କୃତ୍ତିକା ଯୋଗରେ ଯେଉଁଠାରେ କେହି ସ୍ନାନ କରେ—
ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜା ଭଵତି ଧାର୍ମିକଃ ତତ୍ତୀର୍ଥସ୍ମରଣଂ ଵାପି ଯଃ କରୋତି ଶୃଣୋତି ଚ ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଦୀର୍ଘମ୍ ଆଯୁର୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ସମସ୍ତ ତୁଫଳ ଲାଭ କରି ଧର୍ମିକ ରାଜା ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ମରଣ କରେ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକଂ ତୀର୍ଥଂ ତଚ୍ ଛୃଣୁଷ୍ଵ ମହାମୁନେ ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ହଯମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏବେ ମହାମୁନି, ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵିଶ୍ଵରୂପୋ ମହାବଲଃ ତସ୍ଯାପି ପ୍ରଥମଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ଭୌଵନୋ ଵିଭୁଃ
ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କର ପୁଅ ବିଶ୍ୱରୂପ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭୌବନ, ଯିଏ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ପୁରୋଧାଃ କଶ୍ଯପସ୍ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଜ୍ଞାନଵିଶାରଦଃ ତମ୍ ଅପୃଚ୍ଛନ୍ ମହାବାହୁର୍ ଭୌଵନଃ ସାର୍ଵଭୌଵନଃ
ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ କଶ୍ୟପ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏହି ଭୌବନ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୂମିର ଶାସକ ଓ ବଳଶାଳୀ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଯକ୍ଷ୍ଯେ ଽହଂ ହଯମେଧୈଶ୍ ଚ ଯୁଗପଦ୍ ଦଶଭିର୍ ମୁନେ ଇତ୍ଯ୍ ଅପୃଚ୍ଛଦ୍ ଗୁରୁଂ ଵିପ୍ରଂ କ୍ଵ ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ସୁରାନ୍ ଇତି
ମୁନି, ସେ ଏକାସାଥିରେ ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଣମ୍ୟ ଗୁରୁ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ମୁଁ କେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବି?'
ସୋ ଽଵଦଦ୍ ଦେଵଯଜନଂ ତତ୍ର ତତ୍ର ନୃପୋତ୍ତମ ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରାଵର୍ତନ୍ତ ମହାକ୍ରତୂନ୍
ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି, ସେଠି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କର।'
ତତ୍ରାଭଵନ୍ନ୍ ଋଷିଗଣା ଆର୍ତ୍ଵିଜ୍ଯେ ମଖମଣ୍ଡଲେ ଯୁଗପଦ୍ ଦଶମେଧାନି ପ୍ରଵୃତ୍ତାନି ପୁରୋଧସା
ସେଠାରେ ଋଷିମାନେ ଯଜ୍ଞର ପୂର୍ବଜାତ ହୋଇ ମଣ୍ଡପରେ ବସିଲେ। ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଏକାସାଥିରେ ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିଦେଲେ।
ପୂର୍ଣତାଂ ନାଯଯୁସ୍ ତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିନ୍ତାପରୋ ନୃପଃ ଵିହାଯ ଦେଵଯଜନଂ ପୁନର୍ ଅନ୍ଯତ୍ର ତାନ୍ କ୍ରତୂନ୍
ସେମାନେ ସେହି ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ ସଫଳ କରିଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରୁ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ପୁନି ସେହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଉପାକ୍ରାମତ୍ ତଥା ତତ୍ର ଵିଘ୍ନଦୋଷାସ୍ ତମ୍ ଆଯଯୁଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପୂର୍ଣାଂସ୍ ତତୋ ଯଜ୍ଞାନ୍ ରାଜା ଗୁରୁମ୍ ଅଭାଷତ
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବା ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ବାଧା ଓ ଦୋଷ ଆସିଗଲା। ଯଜ୍ଞ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି ରାଜା ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଶଦୋଷାତ୍ କାଲଦୋଷାନ୍ ମମ ଦୋଷାତ୍ ତଵାପି ଵା ପୂର୍ଣତାଂ ନାପ୍ନୁଵନ୍ତି ସ୍ମ ଦଶମେଧାନି ଵାଜିନଃ
'ସ୍ଥାନର ଦୋଷ, ସମୟର ଦୋଷ, ମୋର ଦୋଷ କିମ୍ବା ତୁମର ଦୋଷରେ ହେଉ, ଏହି ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେଉନି।'
ତତଶ୍ ଚ ଦୁଃଖିତୋ ରାଜା କଶ୍ଯପେନ ପୁରୋଧସା ଗୀଷ୍ପତେର୍ ଭ୍ରାତରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଗତ୍ଵା ସଂଵର୍ତମ୍ ଊଚତୁଃ
ତାପରେ ଦୁଃଖିତ ରାଜା ଓ ପୁରୋହିତ କଶ୍ୟପ, ସମ୍ବର୍ତ୍ତଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଗୀତମାନ୍ୟର ଭାଇ ଓ ବଡ଼। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ ଯୁଗପତ୍ କାର୍ଯାଣ୍ଯ୍ ଅଶ୍ଵମେଧାନି ମାନଦ ଦଶ ସଂପୂର୍ଣତାଂ ଯାନ୍ତି ତଂ ଦେଶଂ ତଂ ଗୁରୁଂ ଵଦ
'ଭଗବନ୍, ଏକାସାଥିରେ କରାଯାଉଥିବା ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କେଉଁଠି ସଫଳ ହୁଏ? ସେଠି କିଏ ଗୁରୁ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।'
ତତୋ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସଂଵର୍ତୋ ଭୌଵନଂ ତଦା ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଗଚ୍ଛ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଗୁରୁଂ ଦେଶଂ ଵଦିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ବର୍ତ୍ତ ଧ୍ୟାନ କରି, କହିଲେ, 'ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯାଅ; ସେ ଗୁରୁ ଏବଂ ସେଠି କେଉଁଠି ହେବ କହିଦେବେ।'
ଭୌଵନୋ ଽପି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କଶ୍ଯପେନ ମହାତ୍ମନା ଆଗତ୍ଯ ମାମ୍ ଅବ୍ରଵୀଚ୍ ଚ ଗୁରୁଂ ଦେଶାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ଭୌବନ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସହିତ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ଗୁରୁ ଓ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା କହିଲେ।
ତତୋ ଽହମ୍ ଅବ୍ରଵଂ ପୁତ୍ର ଭୌଵନଂ କଶ୍ଯପଂ ତଥା ଗୌତମୀଂ ଗଚ୍ଛ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସ ଦେଶଃ କ୍ରତୁପୁଣ୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ମୁଁ ମୋ ପୁଅ ଭୌବନ ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲି, 'ତୁମେ ଗୌତମୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଯାଅ; ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ସେଠି ଯଜ୍ଞରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି।'
ଅଯମ୍ ଏଵ ଗୁରୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କଶ୍ଯପୋ ଵେଦପାରଗଃ ଗୁରୋର୍ ଅସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ଗୌତମ୍ଯାଶ୍ ଚ ପ୍ରସାଦତଃ
'ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ କଶ୍ୟପ, ଯିଏ ବେଦର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନୀ। ତାଙ୍କର କୃପା ଓ ଗୌତମୀ ନଦୀର ପବିତ୍ରତାରେ ତୁମେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇବ।'
ଏକେନ ହଯମେଧେନ ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଵା ପୁନଃ ସେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ତତ୍ର ଯଜ୍ଞାଶ୍ ଚ ଦଶମେଧାନି ଵାଜିନଃ
ସେଠି ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ କିମ୍ବା ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବ।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭୌଵନୋ ରାଜା ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍ କଶ୍ଯପେନ ସହାଯେନ ହଯମେଧାଯ ଦୀକ୍ଷିତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭୌବନ ରାଜା କଶ୍ୟପଙ୍କ ସହିତ ଗୌତମୀ ତୀରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷା ନେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଯଜ୍ଞେଶେ ହଯମେଧେ ମହାକ୍ରତୌ ସଂପୂର୍ଣେ ତୁ ତଦା ରାଜା ପୃଥିଵୀଂ ଦାତୁମ୍ ଉଦ୍ଯତଃ
ତାପରେ ମହା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ଓ ସଫଳ ହେଲା, ରାଜା ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତତୋ ଽନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵାଗ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ଉଵାଚ ନୃପସତ୍ତମମ୍ ପୂଜଯିତ୍ଵା ସ୍ଥିତଂ ଵିପ୍ରାନ୍ ଋତ୍ଵିଜୋ ଽଥ ସଦସ୍ପତୀନ୍
ତାପରେ ଆକାଶରୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଏକ ଦେବୀୟ କଥା ଶୁଣାଗଲା, ଯେଉଁଠି ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଋତ୍ବିଜ୍ ଓ ସଭାପତିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ।
ପୁରୋଧସେ କଶ୍ଯପାଯ ସଶୈଲଵନକାନନାମ୍ ପୃଥିଵୀଂ ଦାତୁକାମେନ ଦତ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ନୃପ
'ହେ ରାଜା, ପୁରୋହିତ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପାହାଡ଼, ଅଟା, ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସବୁ ଦେଇଦେଇଛ।'
ଭୂମିଦାନସ୍ପୃହାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଅନ୍ନଂ ଦେହି ମହାଫଲମ୍ ନାନ୍ନଦାନସମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ
'ଭୂମି ଦାନର ଆଶା ଛାଡ଼ି, ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ, ଯାହା ବଡ଼ ଫଳ ଦେଉଛି। ତିନି ଲୋକରେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ।'
ଵିଶେଷତସ୍ ତୁ ଗଙ୍ଗାଯାଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପୁଲିନେ ମୁନେ ତ୍ଵଯା ତୁ ହଯମେଧୋ ଽଯଂ କୃତଃ ସବହୁଦକ୍ଷିଣଃ କୃତକୃତ୍ଯୋ ଽସି ଭଦ୍ରଂ ତେ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ମୁନିବର, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଆପଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ବହୁ ଦାନ ସହିତ ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି। ଆପଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହୋଉ। ଏଠାରେ ଆଉ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ତଥାପି ଦାତୁକାମଂ ତଂ ମହୀ ପ୍ରୋଵାଚ ଭୌଵନମ୍
ତଥାପି, ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଭୌବନଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ କହିଲେ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମଜ ସାର୍ଵଭୌମ ମା ମାଂ ଦେହି ପୁନଃ ପୁନଃ ନିମଜ୍ଜେ ଽହଂ ସଲିଲସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତସ୍ମାନ୍ ନ ଦୀଯତାମ୍
ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସାର୍ବଭୌମ, ମୋତେ ପୁନିପୁନି ଦେବେନି। ମୁଁ ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ବିଲୀନ ହେଉଛି, ତେଣୁ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତତଶ୍ ଚ ଭୌଵନୋ ଭୀତଃ କିଂ ଦେଯମ୍ ଇତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ପୁନଶ୍ ଚୋଵାଚ ସା ପୃଥ୍ଵୀ ଭୌଵନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ ଵୃତମ୍
ତାପରେ ଭୌବନ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, 'କଣ ଦେବି?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ପୁନି ସେଇ ପୃଥିବୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘେରିଥିବା, ଭୌବନଙ୍କୁ କହିଲେ।