ମୁକ୍ତପାପଃ ପୁନସ୍ ତତ୍ର ଗଙ୍ଗାଯାମ୍ ଅଵଗାହନେ ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁଣ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ପୁଣି ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବ ଏବଂ ଶୁଭ ହେବ।
ସରିଦ୍ଵରାଯାଂ ଗୌତମ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵୀଶସଂଭୁଵି ପୁନର୍ ଆପ୍ଲଵନାଦ୍ ଏଵ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହଂ ମଲୀମସମ୍
ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଶମ୍ଭୁ ବସନ୍ତି, ସେଠି ପୁଣି ସ୍ନାନ କଲେ, ତୁମର ମଳିନ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେବ।
ଵିମାନଵରମ୍ ଆରୂଢଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗନ୍ତାସ୍ଯ୍ ଅସଂଶଯମ୍
ଦିବ୍ୟ ମହଳକୁ ଚଢ଼ି, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତାଭ୍ଯାଂ ତଥା ଚକ୍ରେ ସ ଲୁବ୍ଧକଃ ଵିମାନଵରମ୍ ଆରୂଢୋ ଦିଵ୍ଯରୂପଧରୋ ଽଭଵତ୍
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶିକାରୀ ସେହିପରି କଲେ; ସେ ଦିବ୍ୟ ମହଳକୁ ଚଢ଼ି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଃ ପୂଜ୍ଯମାନୋ ଽପ୍ସରୋଗଣୈଃ କପୋତଶ୍ ଚ କପୋତୀ ଚ ତୃତୀଯୋ ଲୁବ୍ଧକସ୍ ତଥା ଗଙ୍ଗାଯାଶ୍ ଚ ପ୍ରଭାଵେଣ ସର୍ଵେ ଵୈ ଦିଵମ୍ ଆକ୍ରମନ୍
ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅପ୍ସରାମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବାବେଳେ, ପରାବତ, ପରାବତୀ ଓ ଶିକାରୀ — ଏ ତିନିଜଣେ ଗଙ୍ଗାର ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ କାପୋତମ୍ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ପିତୃପୂଜନମ୍ ଏଵ ଚ
ସେଥିଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ 'କାପୋତ' ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲା; ସେଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପିତୃପୂଜନ କରାଯାଏ।
ଜପଯଜ୍ଞାଦିକଂ କର୍ମ ତଦ୍ ଆନନ୍ତ୍ଯାଯ କଲ୍ପତେ
ସେଠି ଜପ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
କାର୍ତ୍ତିକେଯଂ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ କୌମାରମ୍ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ଯନ୍ନାମଶ୍ରଵଣାଦ୍ ଏଵ କୁଲଵାନ୍ ରୂପଵାନ୍ ଭଵେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକେୟ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, 'କୌମାର' ବୋଲି ପରିଚିତ। ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ରେ ଲୋକର ଉନ୍ନତି ଓ ରୂପ ମିଳେ।
ନିହତେ ତାରକେ ଦୈତ୍ଯେ ସ୍ଵସ୍ଥେ ଜାତେ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ କାର୍ତ୍ତିକେଯଂ ସୁତଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରୋଵାଚ ପାର୍ଵତୀ
ତାରକ ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶାନ୍ତି ଆସିଲାବେଳେ, ପାର୍ବତୀ ଆପଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ।
ଯଥାସୁଖଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାଂସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ମନସଃ ପ୍ରିଯାନ୍ ମମାଜ୍ଞଯା ପ୍ରୀତମନାଃ ପିତୁଶ୍ ଚୈଵ ପ୍ରସାଦତଃ
ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଓ ତୁମର ବାପାଙ୍କର କୃପାରେ, ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ଭୋଗ ତୁମ ମନକୁ ପ୍ରିୟ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଉପଭୋଗ କର।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତଃ ସ ଵୈ ମାତ୍ରା ଵିଶାଖୋ ଦେଵତାସ୍ତ୍ରିଯଃ ଯଥାସୁଖଂ ବଲାଦ୍ ରେମେ ଦେଵପତ୍ନ୍ଯୋ ଽପି ରେମିରେ
ମାଆଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଶାଖ ଦେବୀମାନଙ୍କ ସହ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦ କଲେ; ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ତତଃ ସଂଭୁଜ୍ଯମାନାସୁ ଦେଵପତ୍ନୀଷୁ ନାରଦ ନାଶକ୍ନୁଵନ୍ ଵାରଯିତୁଂ କାର୍ତ୍ତିକେଯଂ ଦିଵୌକସଃ
ହେ ନାରଦ, ଦେବୀମାନେ ଏପରି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ନିଵେଦଯାମ୍ ଆସୁଃ ପାର୍ଵତ୍ଯୈ ପୁତ୍ରକର୍ମ ତତ୍ ଅସକୃଦ୍ ଵାର୍ଯମାଣୋ ଽପି ମାତ୍ରା ଦେଵୈଃ ସ ଶକ୍ତିଧୃକ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ମାଆଁ ଓ ଦେବତାମାନେ ବାରମ୍ବାର ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ପୁଅ ରୁକିଲେ ନାହିଁ।
ନୈଵାସାଵ୍ ଅକରୋଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀଷ୍ଵ୍ ଆସକ୍ତସ୍ ତୁ ଷଣ୍ମୁଖଃ ଅଭିଶାପଭଯାଦ୍ ଭୀତା ପାର୍ଵତୀ ପର୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ସେ ଷଣ୍ମୁଖ, ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ, କେବେ ମାଆଁଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ; ଶାପର ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ପାର୍ବତୀ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ପୁତ୍ରସ୍ନେହାତ୍ ତଥୈଵେଶା ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ ଦେଵପତ୍ନ୍ଯଶ୍ ଚିରଂ ରକ୍ଷ୍ଯା ଇତି ମତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ
ପୁଅ ପ୍ରତି ମାଆଁଙ୍କ ସ୍ନେହ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କ କାମ୍ୟ ସଫଳତା ପାଇଁ ଦେବୀମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରକ୍ଷିତ ହେବା ଦରକାର ବୋଲି ଭାବି, ସେ ପୁନିପୁନି ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।
ଯସ୍ଯାଂ ତୁ ରମତେ ସ୍କନ୍ଦଃ ପାର୍ଵତୀ ତ୍ଵ୍ ଅପି ତାଦୃଶୀ ତଦ୍ରୂପମ୍ ଆତ୍ମନଃ କୃତ୍ଵା ଵର୍ତଯାମ୍ ଆସ ପାର୍ଵତୀ
ଯେଉଁଠି ସ୍କନ୍ଦ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ସେଠି ପାର୍ବତୀ ମଧ୍ୟ ସେଇ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେହିଭଳି ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯାପି ଭାର୍ଯାମ୍ ଆହୂଯ ଷଣ୍ମୁଖଃ ଯାଵତ୍ ପଶ୍ଯତି ତସ୍ଯାଂ ତୁ ମାତୃରୂପମ୍ ଅପଶ୍ଯତ
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଡାକି, ଷଣ୍ମୁଖ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେକୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାଆଁଙ୍କ ରୂପ ଦେଖିଲେ।
ତାମ୍ ଅପାସ୍ଯ ନମସ୍ଯାଥ ପୁନର୍ ଅନ୍ଯାମ୍ ଅଥାହ୍ଵଯତ୍ ତସ୍ଯାଂ ତୁ ମାତୃରୂପଂ ସ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଲଜ୍ଜାମ୍ ଉପେଯିଵାନ୍
ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଆଉ ଜଣେ ମହିଳାକୁ ଡାକିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଠି ମଧ୍ୟ ମାଆଁଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି, ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଗଲେ।
ଏଵଂ ବହ୍ଵୀଷୁ ତଦ୍ ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାତୃମଯଂ ଜଗତ୍ ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଗାଙ୍ଗେଯୋ ଵୈରାଗ୍ଯମ୍ ଅଗମତ୍ ତଦା
ଏଭଳି ଅନେକ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାଆଁଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ମାଆଁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଭାବି, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ସେତେବେଳେ ବିରକ୍ତ ହେଲେ।
ସ ତୁ ମାତୃକୃତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ନିଵର୍ତନମ୍ ନିଵାର୍ଯଶ୍ ଚେଦ୍ ଅହଂ ଭୋଗାତ୍ କିଂତୁ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତିତଃ
ମାଆଁଙ୍କ କାରଣରୁ ନିଜ ଭୋଗରୁ ହଟିଗଲି ବୋଲି ବୁଝି, ସେ ଭାବିଲେ—'ଏବେ ମୋତେ ରୋକାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଆଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲି।'
ତସ୍ମାନ୍ ମାତୃକୃତଂ ସର୍ଵଂ ମମ ହାସ୍ଯାସ୍ପଦଂ ତ୍ଵ୍ ଇତି ଲଜ୍ଜଯା ପରଯା ଯୁକ୍ତୋ ଗୌତମୀମ୍ ଅଗମତ୍ ତଦା
ଏହି ସବୁ ମୋ ମାଆଁର କାରଣରୁ ହେଉଛି, ଏହା ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଉପହାସର ବିଷୟ; ଅତି ଲଜ୍ଜାରେ ଭରି, ସେ ଗୌତମୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଇଯଂ ଚ ମାତୃରୂପା ମେ ଶୃଣୋତୁ ମମ ଭାଷିତମ୍ ଇତଃ ସ୍ତ୍ରୀନାମଧେଯଂ ଯନ୍ ମମ ମାତୃସମଂ ମତମ୍
ଏହି ମହିଳା ମଧ୍ୟ ମୋ ମାଆଁଙ୍କ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି—ସେ ମୋ କଥା ଶୁଣୁନ୍ତୁ: ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯେଉଁ ମହିଳାଙ୍କ ନାମ ମୋ ମାଆଁଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ ଅଛି, ସେମାନେ ମୋ ପାଖରେ ମାଆଁ ସମାନ ମନାଯିବେ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଲୋକନାଥଃ ପାର୍ଵତ୍ଯା ସହ ଶଂକରଃ ପୁତ୍ରଂ ନିଵାରଯାମ୍ ଆସ ଵୃତ୍ତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଗୁରୁଃ
ଏଭଳି ଜାଣି, ପାର୍ବତୀ ସହିତ ଶିବ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ଓ କହିଲେ, 'ଏହି ଆଚରଣ ରୁକିଯିବା ଉଚିତ', ଏଭଳି ଗୁରୁ କହିଲେ।
ତତଃ ସୁରପତିଃ ପ୍ରୀତଃ କିଂ ଦଦାମୀତି ଚିନ୍ତଯନ୍ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଃ ସ୍କନ୍ଦଃ ପିତରଂ ପୁନର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, 'ମୁଁ କଣ ଦେଉ?' ବୋଲି ଭାବିଲେ; ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍କନ୍ଦ ଆଉଥରେ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସେନାପତିଃ ସୁରପତିସ୍ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଽହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି ଅଲମ୍ ଏତେନ ଦେଵେଶ କିଂ ଵରୈଃ ସୁରପୂଜିତ
ମୁଁ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସେନାପତି ଓ ତୁମର ପୁଅ ହେବା ସତ୍ୱେ, ଏଠି ଆଉ କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ, ଦେବେଶ୍ୱର; ମୋତେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିଛନ୍ତି, ମୋତେ ବର ଦେବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା?
ଅଥଵା ଦାତୁକାମୋ ଽସି ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା ଯାଚେ ଽହଂ ନାତ୍ମନା ଦେଵ ତଦ୍ ଅନୁଜ୍ଞାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
କିମ୍ବା, ଯଦି ତୁମେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କିଛି ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଦେବ, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ।
ମହାପାତକିନଃ କେଚିଦ୍ ଗୁରୁଦାରାଭିଗାମିନଃ ଅତ୍ରାପ୍ଲଵନମାତ୍ରେଣ ଧୌତପାପା ଭଵନ୍ତୁ ତେ
ଯେଉଁମାନେ ମହାପାପ କରିଛନ୍ତି, ଗୁରୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଛୁଇଁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମାତ୍ରେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଧୋଇଯିବ।
ଆପ୍ନୁଵନ୍ତୂତ୍ତମାଂ ଜାତିଂ ତିର୍ଯଞ୍ଚୋ ଽପି ସୁରେଶ୍ଵର କୁରୂପୋ ରୂପସଂପତ୍ତିମ୍ ଅତ୍ର ସ୍ନାନାଦ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଏଠି ଜନ୍ମନେ ଯେଉଁ ପଶୁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ ପାଉନ୍ତୁ; ଯେଉଁମାନେ ଅକୃତିମାନ, ସେମାନେ ଏଠି ସ୍ନାନ କରି ସୁନ୍ଦର ରୂପ ପାଉନ୍ତୁ।
ଏଵମ୍ ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି ତଂ ଶଂଭୁଃ ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ଦତ୍ ସୁତେରିତମ୍ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ କାର୍ତ୍ତିକେଯମ୍ ଇତି ଶ୍ରୁତମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲପ୍ରଦମ୍
ଏଭଳି ହେଉ, ବୋଲି ଶିବ ନିଜ ପୁଅଙ୍କ କଥାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସେଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲା। ସେଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଯତ୍ ଖ୍ଯାତଂ କୃତ୍ତିକାତୀର୍ଥଂ କାର୍ତ୍ତିକେଯାଦ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ ତସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ସୋମପାନଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯାହା କୃତ୍ତିକା ତୀର୍ଥ ନାମରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ପରେ ପରିଚିତ, ତାହାର କଥା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସୋମପାନର ଫଳ ମିଳେ।