ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯୋ ଽର୍ଧକୋଟୀ ଚ ଯାନି ରୋମାଣି ମାନୁଷେ ତାଵତ୍କାଲଂ ଵସେତ୍ ସ୍ଵର୍ଗେ ଭର୍ତାରଂ ଯାନୁଗଚ୍ଛତି
ମାନବ ଦେହରେ ଯେତେ ରୋମ ଅଛି, ସେତେ ବର୍ଷ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଜଣେ ଜନାନୀ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ନମସ୍କୃତ୍ଵା ଭୁଵଂ ଦେଵାନ୍ ଗଙ୍ଗାଂ ଚାପି ଵନସ୍ପତୀନ୍ ଆଶ୍ଵାସ୍ଯ ତାନ୍ଯ୍ ଅପତ୍ଯାନି ଲୁବ୍ଧକଂ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଭୂମି, ଦେବତା, ଗଙ୍ଗା ଓ ବନସ୍ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ସେ ଶିକାରୀକୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ ମହାଭାଗ ଉପପନ୍ନଂ ମମେଦୃଶମ୍ ଅପତ୍ଯାନାଂ କ୍ଷମସ୍ଵେହ ଭର୍ତ୍ରା ଯାମି ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ତୁମ ଦୟାରେ, ମହାଭାଗ, ମୁଁ ଏହି ଫଳ ପାଇଛି; ମୋ ସନ୍ତାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋତେ କ୍ଷମା କର, କାରଣ ମୁଁ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଛି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ପକ୍ଷିଣୀ ସାଧ୍ଵୀ ପ୍ରଵିଵେଶ ହୁତାଶନମ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଯାଂ ହୁତଵହେ ଜଯଶବ୍ଦୋ ନ୍ଯଵର୍ତତ
ଏପରି କହି, ସେ ସତୀ ପକ୍ଷୀଣୀ ହୋମାଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେ ଆଗୁନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ଜୟଧ୍ୱନି ହେଲା।
ଗଗନେ ସୂର୍ଯସଂକାଶଂ ଵିମାନମ୍ ଅତିଶୋଭନମ୍ ତଦାରୂଢୌ ସୁରନିଭୌ ଦଂପତୀ ଦଦୃଶେ ତତଃ
ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ଦିବ୍ୟ ମହଳ ଦେଖାଗଲା; ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦମ୍ପତି ଦୁହେଁ ବସିଥିଲେ।
ହର୍ଷେଣ ପ୍ରୋଚତୁର୍ ଉଭୌ ଲୁବ୍ଧକଂ ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତମ୍
ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଦୁହେଁ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିବା ଶିକାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛାଵସ୍ ତ୍ରିଦଶସ୍ଥାନମ୍ ଆପୃଷ୍ଟୋ ଽସି ମହାମତେ ଆଵଯୋଃ ସ୍ଵର୍ଗସୋପାନମ୍ ଅତିଥିସ୍ ତ୍ଵଂ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ଆସ, ଆମେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ଚଳିଯିବା; ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ଆମ ପକ୍ଷରୁ ଆମନ୍ତ୍ରିତ। ତୁମେ ଆମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥରେ ଅତିଥି; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଵିମାନଵରମ୍ ଆରୂଢୌ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲୁବ୍ଧକୋ ଽପି ସଃ ସଧନୁଃ ପଞ୍ଜରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କୃତାଞ୍ଜଲିର୍ ଅଭାଷତ
ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ମହଳକୁ ଚଢ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶିକାରୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ପକେଇ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ।
ନ ତ୍ଯକ୍ତଵ୍ଯୋ ମହାଭାଗୌ ଦେଯଂ କିଂଚିଦ୍ ଅଜାନତେ ଅହମ୍ ଅତ୍ରାତିଥିର୍ ମାନ୍ଯୋ ନିଷ୍କୃତିଂ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହଥଃ
ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଯିଏ ଜାଣିନାହିଁ, ତାକୁ କିଛି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଠି ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କର ମାନ୍ୟ ଅତିଥି; ମୋର ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଣ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ଗୌତମୀଂ ଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ତସ୍ଯାଃ ପାପଂ ନିଵେଦଯ ତତ୍ରୈଵାପ୍ଲଵନାତ୍ ପକ୍ଷଂ ସର୍ଵପାପୈର୍ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
ତୁମେ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଅ, ଭଲ ହେଉ। ସେଠାରେ ତୁମର ପାପ କହିଦିଅ। ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ।
ମୁକ୍ତପାପଃ ପୁନସ୍ ତତ୍ର ଗଙ୍ଗାଯାମ୍ ଅଵଗାହନେ ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁଣ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ପୁଣି ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବ ଏବଂ ଶୁଭ ହେବ।
ସରିଦ୍ଵରାଯାଂ ଗୌତମ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵୀଶସଂଭୁଵି ପୁନର୍ ଆପ୍ଲଵନାଦ୍ ଏଵ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହଂ ମଲୀମସମ୍
ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଶମ୍ଭୁ ବସନ୍ତି, ସେଠି ପୁଣି ସ୍ନାନ କଲେ, ତୁମର ମଳିନ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେବ।
ଵିମାନଵରମ୍ ଆରୂଢଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗନ୍ତାସ୍ଯ୍ ଅସଂଶଯମ୍
ଦିବ୍ୟ ମହଳକୁ ଚଢ଼ି, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତାଭ୍ଯାଂ ତଥା ଚକ୍ରେ ସ ଲୁବ୍ଧକଃ ଵିମାନଵରମ୍ ଆରୂଢୋ ଦିଵ୍ଯରୂପଧରୋ ଽଭଵତ୍
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶିକାରୀ ସେହିପରି କଲେ; ସେ ଦିବ୍ୟ ମହଳକୁ ଚଢ଼ି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଃ ପୂଜ୍ଯମାନୋ ଽପ୍ସରୋଗଣୈଃ କପୋତଶ୍ ଚ କପୋତୀ ଚ ତୃତୀଯୋ ଲୁବ୍ଧକସ୍ ତଥା ଗଙ୍ଗାଯାଶ୍ ଚ ପ୍ରଭାଵେଣ ସର୍ଵେ ଵୈ ଦିଵମ୍ ଆକ୍ରମନ୍
ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅପ୍ସରାମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବାବେଳେ, ପରାବତ, ପରାବତୀ ଓ ଶିକାରୀ — ଏ ତିନିଜଣେ ଗଙ୍ଗାର ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ କାପୋତମ୍ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ପିତୃପୂଜନମ୍ ଏଵ ଚ
ସେଥିଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ 'କାପୋତ' ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲା; ସେଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପିତୃପୂଜନ କରାଯାଏ।
ଜପଯଜ୍ଞାଦିକଂ କର୍ମ ତଦ୍ ଆନନ୍ତ୍ଯାଯ କଲ୍ପତେ
ସେଠି ଜପ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
କାର୍ତ୍ତିକେଯଂ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ କୌମାରମ୍ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ଯନ୍ନାମଶ୍ରଵଣାଦ୍ ଏଵ କୁଲଵାନ୍ ରୂପଵାନ୍ ଭଵେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକେୟ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, 'କୌମାର' ବୋଲି ପରିଚିତ। ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ରେ ଲୋକର ଉନ୍ନତି ଓ ରୂପ ମିଳେ।
ନିହତେ ତାରକେ ଦୈତ୍ଯେ ସ୍ଵସ୍ଥେ ଜାତେ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ କାର୍ତ୍ତିକେଯଂ ସୁତଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରୋଵାଚ ପାର୍ଵତୀ
ତାରକ ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶାନ୍ତି ଆସିଲାବେଳେ, ପାର୍ବତୀ ଆପଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ।
ଯଥାସୁଖଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାଂସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ମନସଃ ପ୍ରିଯାନ୍ ମମାଜ୍ଞଯା ପ୍ରୀତମନାଃ ପିତୁଶ୍ ଚୈଵ ପ୍ରସାଦତଃ
ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଓ ତୁମର ବାପାଙ୍କର କୃପାରେ, ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ଭୋଗ ତୁମ ମନକୁ ପ୍ରିୟ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଉପଭୋଗ କର।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତଃ ସ ଵୈ ମାତ୍ରା ଵିଶାଖୋ ଦେଵତାସ୍ତ୍ରିଯଃ ଯଥାସୁଖଂ ବଲାଦ୍ ରେମେ ଦେଵପତ୍ନ୍ଯୋ ଽପି ରେମିରେ
ମାଆଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଶାଖ ଦେବୀମାନଙ୍କ ସହ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦ କଲେ; ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ତତଃ ସଂଭୁଜ୍ଯମାନାସୁ ଦେଵପତ୍ନୀଷୁ ନାରଦ ନାଶକ୍ନୁଵନ୍ ଵାରଯିତୁଂ କାର୍ତ୍ତିକେଯଂ ଦିଵୌକସଃ
ହେ ନାରଦ, ଦେବୀମାନେ ଏପରି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ନିଵେଦଯାମ୍ ଆସୁଃ ପାର୍ଵତ୍ଯୈ ପୁତ୍ରକର୍ମ ତତ୍ ଅସକୃଦ୍ ଵାର୍ଯମାଣୋ ଽପି ମାତ୍ରା ଦେଵୈଃ ସ ଶକ୍ତିଧୃକ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ମାଆଁ ଓ ଦେବତାମାନେ ବାରମ୍ବାର ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ପୁଅ ରୁକିଲେ ନାହିଁ।
ନୈଵାସାଵ୍ ଅକରୋଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀଷ୍ଵ୍ ଆସକ୍ତସ୍ ତୁ ଷଣ୍ମୁଖଃ ଅଭିଶାପଭଯାଦ୍ ଭୀତା ପାର୍ଵତୀ ପର୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ସେ ଷଣ୍ମୁଖ, ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ, କେବେ ମାଆଁଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ; ଶାପର ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ପାର୍ବତୀ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ପୁତ୍ରସ୍ନେହାତ୍ ତଥୈଵେଶା ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ ଦେଵପତ୍ନ୍ଯଶ୍ ଚିରଂ ରକ୍ଷ୍ଯା ଇତି ମତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ
ପୁଅ ପ୍ରତି ମାଆଁଙ୍କ ସ୍ନେହ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କ କାମ୍ୟ ସଫଳତା ପାଇଁ ଦେବୀମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରକ୍ଷିତ ହେବା ଦରକାର ବୋଲି ଭାବି, ସେ ପୁନିପୁନି ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।
ଯସ୍ଯାଂ ତୁ ରମତେ ସ୍କନ୍ଦଃ ପାର୍ଵତୀ ତ୍ଵ୍ ଅପି ତାଦୃଶୀ ତଦ୍ରୂପମ୍ ଆତ୍ମନଃ କୃତ୍ଵା ଵର୍ତଯାମ୍ ଆସ ପାର୍ଵତୀ
ଯେଉଁଠି ସ୍କନ୍ଦ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ସେଠି ପାର୍ବତୀ ମଧ୍ୟ ସେଇ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେହିଭଳି ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯାପି ଭାର୍ଯାମ୍ ଆହୂଯ ଷଣ୍ମୁଖଃ ଯାଵତ୍ ପଶ୍ଯତି ତସ୍ଯାଂ ତୁ ମାତୃରୂପମ୍ ଅପଶ୍ଯତ
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଡାକି, ଷଣ୍ମୁଖ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେକୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାଆଁଙ୍କ ରୂପ ଦେଖିଲେ।
ତାମ୍ ଅପାସ୍ଯ ନମସ୍ଯାଥ ପୁନର୍ ଅନ୍ଯାମ୍ ଅଥାହ୍ଵଯତ୍ ତସ୍ଯାଂ ତୁ ମାତୃରୂପଂ ସ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଲଜ୍ଜାମ୍ ଉପେଯିଵାନ୍
ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଆଉ ଜଣେ ମହିଳାକୁ ଡାକିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଠି ମଧ୍ୟ ମାଆଁଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି, ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଗଲେ।
ଏଵଂ ବହ୍ଵୀଷୁ ତଦ୍ ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାତୃମଯଂ ଜଗତ୍ ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଗାଙ୍ଗେଯୋ ଵୈରାଗ୍ଯମ୍ ଅଗମତ୍ ତଦା
ଏଭଳି ଅନେକ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାଆଁଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ମାଆଁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଭାବି, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ସେତେବେଳେ ବିରକ୍ତ ହେଲେ।
ସ ତୁ ମାତୃକୃତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ନିଵର୍ତନମ୍ ନିଵାର୍ଯଶ୍ ଚେଦ୍ ଅହଂ ଭୋଗାତ୍ କିଂତୁ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତିତଃ
ମାଆଁଙ୍କ କାରଣରୁ ନିଜ ଭୋଗରୁ ହଟିଗଲି ବୋଲି ବୁଝି, ସେ ଭାବିଲେ—'ଏବେ ମୋତେ ରୋକାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଆଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲି।'