ନାପରାଧଂ ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିଂ ସ୍ଥିରାଂ କୁରୁ ଗୁରୁର୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଵର୍ଣାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଗୁରୁଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ମନେ ପକାଏ ନାହିଁ; ଧର୍ମରେ ମନ ଦୃଢ଼ କର। ଗୁରୁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବର୍ଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉଛନ୍ତି ଗୁରୁ।
ପତିର୍ ଏଵ ଗୁରୁଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସର୍ଵସ୍ଯାଭ୍ଯାଗତୋ ଗୁରୁଃ ଅଭ୍ଯାଗତମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵଚନୈସ୍ ତୋଷଯନ୍ତି ଯେ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ଗୁରୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅତିଥି ହିଁ ଗୁରୁ। ଯେମାନେ ଆସିଥିବା ଅତିଥିକୁ ମିଠା କଥାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ।
ତେଷାଂ ଵାଗୀଶ୍ଵରୀ ଦେଵୀ ତୃପ୍ତା ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ ତସ୍ଯାନ୍ନସ୍ଯ ପ୍ରଦାନେନ ଶକ୍ରସ୍ ତୃପ୍ତିମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏମାନେ ପାଇଁ ଶବ୍ଦର ଦେବୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଏମିତି ଅତିଥିକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଉଥିବେ।
ପିତରଃ ପାଦଶୌଚେନ ଅନ୍ନାଦ୍ଯେନ ପ୍ରଜାପତିଃ ତସ୍ଯୋପଚାରାଦ୍ ଵୈ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରୀତିମ୍ ଆପ୍ନୁଯାତ୍
ପିତୃମାନେ ପାଦ ଧୋଇବାରେ, ପ୍ରଜାପତି ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଏଭଳି ସେବା କଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଶଯନେ ସର୍ଵଦେଵାସ୍ ତୁ ତସ୍ମାତ୍ ପୂଜ୍ଯତମୋ ଽତିଥିଃ ଅଭ୍ଯାଗତମ୍ ଅନୁଶ୍ରାନ୍ତଂ ସୂର୍ଯୋଢଂ ଗୃହମ୍ ଆଗତମ୍ ତଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ ଦେଵରୂପେଣ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲୋ ହ୍ଯ୍ ଅସୌ
ଶୟନରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଥାନ୍ତି, ତେଣୁ ଅତିଥି ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ। ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଅତିଥି ଘରକୁ ଆସିଲେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ ଭାବିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ।
ଅଭ୍ଯାଗତଂ ଶ୍ରାନ୍ତମ୍ ଅନୁଵ୍ରଜନ୍ତି ଦେଵାଶ୍ ଚ ସର୍ଵେ ପିତରୋ ଽଗ୍ନଯଶ୍ ଚ ତସ୍ମିନ୍ ହି ତୃପ୍ତେ ମୁଦମ୍ ଆପ୍ନୁଵନ୍ତି ଗତେ ନିରାଶେ ଽପି ଚ ତେ ନିରାଶାଃ
କ୍ଲାନ୍ତ ଅତିଥିକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃମାନେ ଓ ଅଗ୍ନି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସେମାନେ ଖୁସି, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ।
ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵାତ୍ମନା କାନ୍ତ ଦୁଃଖଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶମଂ ଵ୍ରଜ କୃତ୍ଵା ତିଷ୍ଠ ଶୁଭାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ଧର୍ମକୃତ୍ଯଂ ସମାଚର
ତେଣୁ, ମୋ ପ୍ରିୟା, ସମସ୍ତ ମନ ଦେଇ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତି ଧର; ଶୁଭ ବୁଦ୍ଧି ରଖି ଧର୍ମ କାମ କର।
ଉପକାରୋ ଽପକାରଶ୍ ଚ ପ୍ରଵରାଵ୍ ଇତି ସଂମତୌ ଉପକାରିଷୁ ସର୍ଵୋ ଽପି କରୋତ୍ଯ୍ ଉପକୃତିଂ ପୁନଃ
ସାହାଯ୍ୟ ଓ କ୍ଷତି, ଦୁହିଁ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ମନାଯାଏ; ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବାକୁ ପୁଣି ସମସ୍ତେ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି।
ଅପକାରିଷୁ ଯଃ ସାଧୁଃ ପୁଣ୍ଯଭାକ୍ ସ ଉଦାହୃତଃ
ଯେ କିଏ କ୍ଷତି କରୁଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲ କାମ କରେ, ସେଇ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଓ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଆଵଯୋର୍ ଅନୁରୂପଂ ଚ ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ସାଧୁ ମନ୍ଯସେ କିଂତୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ତଚ୍ ଛୃଣୁଷ୍ଵ ଵରାନନେ
ତୁମେ ଆମ ଦୁହେଁ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ କଥା କହିଛ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବିଛି। କିନ୍ତୁ ଏଉଁ ଅଧିକ କିଛି କହିବାକୁ ଅଛି—ଶୁଣ, ମୋ ସୁନ୍ଦରୀ।
ସହସ୍ରଂ ଭରତେ କଶ୍ଚିଚ୍ ଛତମ୍ ଅନ୍ଯୋ ଦଶାପରଃ ଆତ୍ମାନଂ ଚ ସୁଖେନାନ୍ଯୋ ଵଯଂ କଷ୍ଟୋଦରଂଭରାଃ
କିଏ ହଜାର ଭାର ବୋହେ, କିଏ ଶତ, ଆଉ କିଏ ଦଶ; କିଏ ନିଜକୁ ସହଜରେ ପୋଷେ, ଆମେ ଦୁଃଖର ଜଠର ଭାର ବୋହୁଛୁ।
ଗର୍ତଧାନ୍ଯଧନାଃ କେଚିତ୍ କୁଶୂଲଧନିନୋ ଽପରେ ଘଟକ୍ଷିପ୍ତଧନାଃ କେଚିଚ୍ ଚଞ୍ଚୁକ୍ଷିପ୍ତଧନା ଵଯମ୍
କିଏ ଗଡ଼ିରେ ଧାନ ଓ ଧନ ରଖିଛନ୍ତି, କିଏ ଗାଁଠିରେ ଧନ ରଖିଛନ୍ତି; କିଏ ମଟିରେ ଧନ ରଖିଛନ୍ତି, ଆମେ ଚଞ୍ଚୁରେ ଧନ ରଖୁଛୁ।
ପୂଜଯାମି କଥଂ ଶ୍ରାନ୍ତମ୍ ଅଭ୍ଯାଗତମ୍ ଇମଂ ଶୁଭେ
ମୋ ଶୁଭେ, ଏହି କ୍ଲାନ୍ତ ଅତିଥିକୁ କିପରି ସମ୍ମାନ କରିବି?
ଅଗ୍ନିର୍ ଆପଃ ଶୁଭା ଵାଣୀ ତୃଣକାଷ୍ଠାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ ଏତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅର୍ଥିନେ ଦେଯଂ ଶୀତାର୍ତୋ ଲୁବ୍ଧକସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯମ୍
ଅଗ୍ନି, ପାଣି, ଶୁଭ କଥା, ଘାସ, କାଠ ଏବଂ ଏପରି ଯାହା ଅଛି—ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁଥିବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଶିକାରୀ ଶୀତରେ ପୀଡ଼ିତ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରିଯାଵାକ୍ଯଂ ଵୃକ୍ଷମ୍ ଆରୁହ୍ଯ ପକ୍ଷିରାଟ୍ ଆଲୋକଯାମ୍ ଆସ ତଦା ଵହ୍ନିଂ ଦୂରଂ ଦଦର୍ଶ ହ
ଏହି ପ୍ରେମମୟ କଥା ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା ଗଛ ଚଢ଼ି, ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଦୂରେ ଅଗ୍ନି ଦେଖିଲେ।
ସ ତୁ ଗତ୍ଵା ଵହ୍ନିଦେଶଂ ଚଞ୍ଚୁନୋଲ୍ମୁକମ୍ ଆହରତ୍ ପୁରୋ ଽଗ୍ନିଂ ଜ୍ଵାଲଯାମ୍ ଆସ ଲୁବ୍ଧକସ୍ଯ କପୋତକଃ
ସେ ଅଗ୍ନି ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ, ଚଞ୍ଚୁରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଲକୁଡ଼ି ଆଣି, ଶିକାରୀ ପାଖରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳାଇଲେ, ସେଇ ଛୋଟ କପୋତ।
ଶୁଷ୍କକାଷ୍ଠାନି ପର୍ଣାନି ତୃଣାନି ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ଅଗ୍ନୌ ନିକ୍ଷେପଯାମ୍ ଆସ ନିଶୀଥେ ସ କପୋତରାଟ୍
ପୁଣିପୁଣି ରାତିରେ ପକ୍ଷୀରାଜ କପୋତ ଶୁଖିଲା କାଠ, ପତ୍ର ଓ ଘାସ ଆଗୁନିରେ ପକାଇଲେ।
ତମ୍ ଅଗ୍ନିଂ ଜ୍ଵଲିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲୁବ୍ଧକଃ ଶୀତଦୁଃଖିତଃ ଅଵଶାନି ସ୍ଵକାଙ୍ଗାନି ପ୍ରତାପ୍ଯ ସୁଖମ୍ ଆପ୍ତଵାନ୍
ଆଗୁନି ଜଳିଉଠିବାକୁ ଦେଖି, ଶୀତରେ କଷ୍ଟପାଉଥିବା ଶିକାରୀ ନିଜ ଶରୀର ଉପରେ ତାପ ନେଇ ସୁଖ ପାଇଲେ।
କ୍ଷୁଧାଗ୍ନିନା ଦହ୍ଯମାନଂ ଵ୍ଯାଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କପୋତକୀ ମା ମୁଞ୍ଚସ୍ଵ ମହାଭାଗ ଇତି ଭର୍ତାରମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
କ୍ଷୁଧାର ଆଗୁନିରେ ଦୁଃଖିତ ଶିକାରୀକୁ ଦେଖି, କପୋତୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମହାଭାଗ।'
ସ୍ଵଶରୀରେଣ ଦୁଃଖାର୍ତଂ ଲୁବ୍ଧକଂ ପ୍ରୀଣଯାମି ତମ୍ ଇଷ୍ଟାତିଥୀନାଂ ଯେ ଲୋକାସ୍ ତାଂସ୍ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୁହି ସୁଵ୍ରତ
ମୁଁ ନିଜ ଦେହ ଦେଇ ଏହି ଦୁଃଖିତ ଶିକାରୀକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି; ହେ ସୁବ୍ରତ, ଆପଣ ଆତିଥ୍ୟ ପାଇଥିବା ଲୋକରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତୁ।
ମଯି ତିଷ୍ଠତି ନୈଵାଯଂ ତଵ ଧର୍ମୋ ଵିଧୀଯତେ ଇଷ୍ଟାତିଥିର୍ ଭଵାମୀହ ଅନୁଜାନୀହି ମାଂ ଶୁଭେ
ମୁଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି, ଆପଣଙ୍କର ଧର୍ମ ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ; ଏଠି ମୁଁ ଆତିଥ୍ୟ ହେଲି—ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ହେ ଶୁଭେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ତ୍ରିର୍ ଆଵର୍ତ୍ଯ ସ୍ମରନ୍ ଦେଵଂ ଚତୁର୍ଭୁଜମ୍ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମକଂ ମହାଵିଷ୍ଣୁଂ ଶରଣ୍ଯଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲମ୍
ଏପରି କହି, ସେ ତିନିଥର ଆଗୁନିକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ, ଚାରିଭୁଜା ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ମହାବିଷ୍ଣୁ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଯଥାସୁଖଂ ଜୁଷସ୍ଵେତି ଵଦନ୍ନ୍ ଅଗ୍ନିଂ ତଥାଵିଶତ୍ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ନୌ କ୍ଷିପ୍ତଜୀଵଂ ଲୁବ୍ଧକୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
'ଯେପରି ଚାହଁ, ଭୋଗ କର,' ବୋଲି ସେ ଆଗୁନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଆଗୁନିରେ ଛାଡ଼ିଦେଖି, ଶିକାରୀ କହିଲେ।
ଅହୋ ମାନୁଷଦେହସ୍ଯ ଧିଗ୍ ଜୀଵିତମ୍ ଇଦଂ ମମ ଯଦ୍ ଇଦଂ ପକ୍ଷିରାଜେନ ମଦର୍ଥେ ସାହସଂ କୃତମ୍
ହାୟ, ମୋ ମାନବ ଦେହର ଜୀବନ ଉପରେ ଲଜ୍ଜା—ପକ୍ଷୀରାଜ ମୋ ପାଇଁ ଏପରି ସାହସ କରିଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତଂ ତଂ ଲୁବ୍ଧଂ ପକ୍ଷିଣୀ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହୁଥିବା ଶିକାରୀକୁ ସେଇ ପକ୍ଷୀଣୀ କହିଲେ।
ମାଂ ତ୍ଵଂ ମୁଞ୍ଚ ମହାଭାଗ ଦୂରଂ ଯାତ୍ଯ୍ ଏଷ ମେ ପତିଃ
ମୋତେ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ, ମହାଭାଗ; ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଦୂରକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯାସ୍ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପଞ୍ଜରସ୍ଥାଂ କପୋତକୀମ୍ ଲୁବ୍ଧକୋ ମୋଚଯାମ୍ ଆସ ତରସା ଭୀତଵତ୍ ତଦା
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶିକାରୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଖଞ୍ଜର ଭିତରୁ କପୋତୀକୁ ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସାପି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ପତିମ୍ ଅଗ୍ନିଂ ତଦା ଜଗୌ
ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଆଗୁନି ପାଖରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାମ୍ ଅଯଂ ପରୋ ଧର୍ମୋ ଯଦ୍ ଭର୍ତୁର୍ ଅନୁଵେଶନମ୍ ଵେଦେ ଚ ଵିହିତୋ ମାର୍ଗଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପୂଜିତଃ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି—ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା; ଏହି ପଥ ବେଦରେ ଲିଖାଯାଇଛି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ।
ଵ୍ଯାଲଗ୍ରାହୀ ଯଥା ଵ୍ଯାଲଂ ବିଲାଦ୍ ଉଦ୍ଧରତେ ବଲାତ୍ ଏଵଂ ତ୍ଵ୍ ଅନୁଗତା ନାରୀ ସହ ଭର୍ତ୍ରା ଦିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯେପରି ଅଜଗର ଧରିବା ବେଳେ ଜଣେ ଲୋକ ତାକୁ ଗହ୍ୱରରୁ ଜୋରକରି ଟାଣିବା, ସେପରି ଏକ ଭକ୍ତିଶୀଳା ନାରୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ସେଥିରେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।