ଭକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥଂ ତୁ ଉଭୌ ଯାତୌ କପୋତୋ ନଗମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍ ସାପି ଦୈଵଵଶାତ୍ ପୁତ୍ର ପଞ୍ଜରସ୍ଥୈଵ ଵର୍ତତେ
ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ଦୁହେଁ ବାହାରିଲେ। ପରେ କପୋତ ଗଛକୁ ଫେରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତାଙ୍କର ଶିଶୁ ପଞ୍ଜରାରେ ଅଟକି ରହିଗଲା।
ଗୃହୀତା ଲୁବ୍ଧକେନାଥ ଜୀଵମାନେଵ ଵର୍ତତେ କପୋତକୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅପତ୍ଯାନି ମାତୃହୀନାନ୍ଯ୍ ଉଦୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ସେ କପୋତୀକୁ ଶିକାରୀ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଧରିନେଲା ଏବଂ ସେ ଏଭଳି ଅଟକି ରହିଲା। କପୋତ ତାଙ୍କର ଶିଶୁମାନେ ମାଆଁ ବିହୀନ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଵର୍ଷଂ ଚ ଭୀଷଣଂ ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଅସ୍ତଂ ଯାତୋ ଦିଵାକରଃ ସ୍ଵକୋଟରଂ ତଯା ହୀନମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଵିଲଲାପ ସଃ
ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା ଆସିଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା। ଗୋଟିଏ ନିଜ ଘଉଁରେ ସେ ମହିଳା ବିହୀନ ଦେଖି ବିଳାପ କରିଲେ।
ତାଂ ବଦ୍ଧାଂ ପଞ୍ଜରସ୍ଥାଂ ଵା ନ ବୁବୋଧ କପୋତରାଟ୍ ଅନ୍ଵାରେଭେ କପୋତୋ ଵୈ ପ୍ରିଯାଯା ଗୁଣକୀର୍ତନମ୍
ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ ଯେ ତାଙ୍କର ସାଥି ପଞ୍ଜରାରେ ବନ୍ଧା ଅଛନ୍ତି। କପୋତ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାର ଗୁଣ ମନେପକାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନାଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଆଯାତି କଲ୍ଯାଣୀ ମମ ହର୍ଷଵିଵର୍ଧିନୀ ମମ ଧର୍ମସ୍ଯ ଜନନୀ ମମ ଦେହସ୍ଯ ଚେଶ୍ଵରୀ
ମୋର ଶୁଭା ଯିଏ ମୋ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଏ, ଯିଏ ମୋର ଧର୍ମର ମାଆଁ ଏବଂ ଶରୀରର ମାଲିକା, ସେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାହାନ୍ତି।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ସୈଵ ନିତ୍ଯଂ ସହାଯିନୀ ତୁଷ୍ଟେ ହସନ୍ତୀ ରୁଷ୍ଟେ ଚ ମମ ଦୁଃଖପ୍ରମାର୍ଜନୀ
ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷରେ ସେ ସଦା ମୋ ସହଯୋଗିନୀ। ସେ ଖୁସି ହେଲେ ହସନ୍ତି, ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି।
ସଖୀ ମନ୍ତ୍ରେଷୁ ସା ନିତ୍ଯଂ ମମ ଵାକ୍ଯରତା ସଦା ନାଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଆଯାତି କଲ୍ଯାଣୀ ସଂପ୍ରଯାତେ ଽପି ଭାସ୍କରେ
ସେ ସଦା ମୋର ମନ୍ତ୍ରଣାର ସାଥି, ମୋର କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା ବି, ମୋର ଶୁଭା ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାହାନ୍ତି।
ନ ଜାନାତି ଵ୍ରତଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଦୈଵଂ ଧର୍ମାର୍ଥମ୍ ଏଵ ଚ ପତିଵ୍ରତା ପତିପ୍ରାଣା ପତିମନ୍ତ୍ରା ପତିପ୍ରିଯା
ସେ ବ୍ରତ, ମନ୍ତ୍ର, ଭାଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଓ ଧନର ଅର୍ଥ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ସେ ପତିପରାୟଣା, ପତିରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ, ପତି ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଣା, ପତି ପାଇଁ ପ୍ରେମ।
ନାଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଆଯାତି କଲ୍ଯାଣୀ କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଯାମି ଵା କିଂ ମେ ଗୃହଂ କାନନଂ ଚ ତଯା ହୀନଂ ହି ଦୃଶ୍ଯତେ
ମୋର ଶୁଭା ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାହାନ୍ତି। ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି? ତାଙ୍କ ବିନା ଘର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଦୁହିଁ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗୁଛି।
ତଯା ଯୁକ୍ତଂ ଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତଂ ଭୀଷଣଂ ଵାପି ଶୋଭନମ୍ ନାଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଆଯାତି ମେ କାନ୍ତା ଯଯା ଗୃହମ୍ ଉଦୀରିତମ୍
ତାଙ୍କ ସହିତ ଧନ ହେଉ କି ଦୁଃଖ, ଭୟଙ୍କର ହେଉ କି ସୁନ୍ଦର ଲାଗେ। ମୋର ପ୍ରିୟା ଯିଏ ଘରକୁ ଆନନ୍ଦମୟ କରିଥିଲେ, ସେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାହାନ୍ତି।
ଵିନାନଯା ନ ଜୀଵିଷ୍ଯେ ତ୍ଯଜେ ଵାପି ପ୍ରିଯାଂ ତନୁମ୍ କିଂ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ତ୍ଵ୍ ଅପତ୍ଯାନି ଲୁପ୍ତଧର୍ମସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅହଂ ପୁନଃ
ତାଙ୍କ ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଏହି ପ୍ରିୟ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି। ଶିଶୁମାନେ କଣ କରିବେ? ମୁଁ ଧର୍ମ ହରାଇଛି।
ଏଵଂ ଵିଲପତସ୍ ତସ୍ଯ ଭର୍ତୁର୍ ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ସା ପଞ୍ଜରସ୍ଥୈଵ ସା ଵାକ୍ଯଂ ଭର୍ତାରମ୍ ଇଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ବିଳାପ କରୁଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ପଞ୍ଜରାରେ ଅଟକିଥିବା କପୋତୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅତ୍ରାହମ୍ ଅସ୍ମି ବଦ୍ଧୈଵ ଵିଵଶାସ୍ମି ଖଗୋତ୍ତମ ଆନୀତାହଂ ଲୁବ୍ଧକେନ ବଦ୍ଧା ପାଶୈର୍ ମହାମତେ
ମୁଁ ଏଠାରେ ବନ୍ଧା ଅଛି, କିଛି କରିପାରିବି ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ। ମୁଁ ଶିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇଛି, ଦୃଢ଼ ଦାଗାରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛି, ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଧନ୍ଯାସ୍ମ୍ଯ୍ ଅନୁଗୃହୀତାସ୍ମି ପତିର୍ ଵକ୍ତି ଗୁଣାନ୍ ମମ ସତୋ ଵାପ୍ଯ୍ ଅସତୋ ଵାପି କୃତାର୍ଥାହଂ ନ ସଂଶଯଃ
ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, କାରଣ ମୋର ସ୍ୱାମୀ ମୋର ଗୁଣ କହୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ଭଲ ହେଉ କି ଖରାପ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ଜୀବନ ସାର୍ଥକ।
ତୁଷ୍ଟେ ଭର୍ତରି ନାରୀଣାଂ ତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵଦେଵତାଃ ଵିପର୍ଯଯେ ତୁ ନାରୀଣାମ୍ ଅଵଶ୍ଯଂ ନାଶମ୍ ଆପ୍ନୁଯାତ୍
ସ୍ୱାମୀ ଖୁସି ହେଲେ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ଏହାର ବିପରୀତ ହେଲେ ନାରୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନାଶ ପାଉଥିବେ।
ତ୍ଵଂ ଦୈଵଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଭୁର୍ ମହ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ସୁହୃତ୍ ତ୍ଵଂ ପରାଯଣମ୍ ତ୍ଵଂ ଵ୍ରତଂ ତ୍ଵଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵର୍ଗୋ ମୋକ୍ଷସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଚ
ତୁମେ ମୋର ଭାଗ୍ୟ, ତୁମେ ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ତୁମେ ମୋର ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ମୋର ଆଶ୍ରୟ। ତୁମେ ମୋର ବ୍ରତ, ତୁମେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ତୁମେ ମୋର ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ।
ମା ଚିନ୍ତାଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣ ଧର୍ମେ ବୁଦ୍ଧିଂ ସ୍ଥିରାଂ କୁରୁ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ ଚ ଭୁକ୍ତା ହି ଭୋଗାଶ୍ ଚ ଵିଵିଧା ମଯା ଅଲଂ ଖେଦେନ ମଜ୍ଜେନ ଧର୍ମେ ବୁଦ୍ଧିଂ କୁରୁ ସ୍ଥିରାମ୍
ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଶୁଭା। ଧର୍ମରେ ମନ ଦୃଢ଼ କରନ୍ତୁ। ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଛି। ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ଧର୍ମରେ ମନକୁ ଦୃଢ଼ କର।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରିଯାଵାକ୍ଯମ୍ ଉତ୍ତତାର ନଗୋତ୍ତମାତ୍ ଯତ୍ର ସା ପଞ୍ଜରସ୍ଥା ତୁ କପୋତୀ ଵର୍ତତେ ତ୍ଵରମ୍
ପ୍ରିୟାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ମହାଗଛରୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ସାଥି ପଞ୍ଜରାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ତାମ୍ ଆଗତ୍ଯ ପ୍ରିଯାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୃତଵଚ୍ ଚାପି ଲୁବ୍ଧକମ୍ ମୋଚଯାମୀତି ତାମ୍ ଆହ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୋ ଲୁବ୍ଧକୋ ଽଧୁନା
ସେ ଆସି, ନିଜ ପ୍ରିୟକୁ ମୃତ ଭଳି ଦେଖି, ସେଇ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ଶିକାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏଠାରୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ!"
ମା ମୁଞ୍ଚସ୍ଵ ମହାଭାଗ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସଂବନ୍ଧମ୍ ଅସ୍ଥିରମ୍ ଲୁବ୍ଧାନାଂ ଖେଚରା ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ନଂ ଜୀଵୋ ଜୀଵସ୍ଯ ଚାଶନମ୍
ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଅସ୍ଥିର ବୋଲି ଜାଣି, ତୁମେ ଏଠାରୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଶିକାରୀମାନେ ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ଜୀବ ଜୀବଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ।
ନାପରାଧଂ ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିଂ ସ୍ଥିରାଂ କୁରୁ ଗୁରୁର୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଵର୍ଣାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଗୁରୁଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ମନେ ପକାଏ ନାହିଁ; ଧର୍ମରେ ମନ ଦୃଢ଼ କର। ଗୁରୁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବର୍ଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉଛନ୍ତି ଗୁରୁ।
ପତିର୍ ଏଵ ଗୁରୁଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସର୍ଵସ୍ଯାଭ୍ଯାଗତୋ ଗୁରୁଃ ଅଭ୍ଯାଗତମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵଚନୈସ୍ ତୋଷଯନ୍ତି ଯେ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ଗୁରୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅତିଥି ହିଁ ଗୁରୁ। ଯେମାନେ ଆସିଥିବା ଅତିଥିକୁ ମିଠା କଥାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ।
ତେଷାଂ ଵାଗୀଶ୍ଵରୀ ଦେଵୀ ତୃପ୍ତା ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ ତସ୍ଯାନ୍ନସ୍ଯ ପ୍ରଦାନେନ ଶକ୍ରସ୍ ତୃପ୍ତିମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏମାନେ ପାଇଁ ଶବ୍ଦର ଦେବୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଏମିତି ଅତିଥିକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଉଥିବେ।
ପିତରଃ ପାଦଶୌଚେନ ଅନ୍ନାଦ୍ଯେନ ପ୍ରଜାପତିଃ ତସ୍ଯୋପଚାରାଦ୍ ଵୈ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରୀତିମ୍ ଆପ୍ନୁଯାତ୍
ପିତୃମାନେ ପାଦ ଧୋଇବାରେ, ପ୍ରଜାପତି ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଏଭଳି ସେବା କଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଶଯନେ ସର୍ଵଦେଵାସ୍ ତୁ ତସ୍ମାତ୍ ପୂଜ୍ଯତମୋ ଽତିଥିଃ ଅଭ୍ଯାଗତମ୍ ଅନୁଶ୍ରାନ୍ତଂ ସୂର୍ଯୋଢଂ ଗୃହମ୍ ଆଗତମ୍ ତଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ ଦେଵରୂପେଣ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲୋ ହ୍ଯ୍ ଅସୌ
ଶୟନରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଥାନ୍ତି, ତେଣୁ ଅତିଥି ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ। ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଅତିଥି ଘରକୁ ଆସିଲେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ ଭାବିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ।
ଅଭ୍ଯାଗତଂ ଶ୍ରାନ୍ତମ୍ ଅନୁଵ୍ରଜନ୍ତି ଦେଵାଶ୍ ଚ ସର୍ଵେ ପିତରୋ ଽଗ୍ନଯଶ୍ ଚ ତସ୍ମିନ୍ ହି ତୃପ୍ତେ ମୁଦମ୍ ଆପ୍ନୁଵନ୍ତି ଗତେ ନିରାଶେ ଽପି ଚ ତେ ନିରାଶାଃ
କ୍ଲାନ୍ତ ଅତିଥିକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃମାନେ ଓ ଅଗ୍ନି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସେମାନେ ଖୁସି, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ।
ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵାତ୍ମନା କାନ୍ତ ଦୁଃଖଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶମଂ ଵ୍ରଜ କୃତ୍ଵା ତିଷ୍ଠ ଶୁଭାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ଧର୍ମକୃତ୍ଯଂ ସମାଚର
ତେଣୁ, ମୋ ପ୍ରିୟା, ସମସ୍ତ ମନ ଦେଇ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତି ଧର; ଶୁଭ ବୁଦ୍ଧି ରଖି ଧର୍ମ କାମ କର।
ଉପକାରୋ ଽପକାରଶ୍ ଚ ପ୍ରଵରାଵ୍ ଇତି ସଂମତୌ ଉପକାରିଷୁ ସର୍ଵୋ ଽପି କରୋତ୍ଯ୍ ଉପକୃତିଂ ପୁନଃ
ସାହାଯ୍ୟ ଓ କ୍ଷତି, ଦୁହିଁ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ମନାଯାଏ; ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବାକୁ ପୁଣି ସମସ୍ତେ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି।
ଅପକାରିଷୁ ଯଃ ସାଧୁଃ ପୁଣ୍ଯଭାକ୍ ସ ଉଦାହୃତଃ
ଯେ କିଏ କ୍ଷତି କରୁଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲ କାମ କରେ, ସେଇ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଓ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଆଵଯୋର୍ ଅନୁରୂପଂ ଚ ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ସାଧୁ ମନ୍ଯସେ କିଂତୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ତଚ୍ ଛୃଣୁଷ୍ଵ ଵରାନନେ
ତୁମେ ଆମ ଦୁହେଁ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ କଥା କହିଛ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବିଛି। କିନ୍ତୁ ଏଉଁ ଅଧିକ କିଛି କହିବାକୁ ଅଛି—ଶୁଣ, ମୋ ସୁନ୍ଦରୀ।