କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କ୍ଵ ତିଷ୍ଠେଯଂ କିଂ କରୋମୀତ୍ଯ୍ ଅଚିନ୍ତଯତ୍ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ଆହର୍ତାହଂ ଯଥାନ୍ତକଃ
ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି? କେଉଁଠି ରହିବି? କଣ କରିବି? ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଉଛି, ମୃତ୍ୟୁ ପରି।'
ମମାପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତକରଂ ଭୂତଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ଚାଶ୍ମଵର୍ଷଣମ୍ ତ୍ରାତାରଂ ନୈଵ ପଶ୍ଯାମି ଶିଲାଂ ଵା ଵୃକ୍ଷମ୍ ଅନ୍ତିକେ
'ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିମିତ୍ତ ଏହି ପାଥର ବର୍ଷା ଆସିଛି; ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ରକ୍ଷାକାରୀ, ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ଗଛ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାଉନି।'
ଏଵଂ ବହୁଵିଧଂ ଵ୍ଯାଧୋ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯାପଶ୍ଯଦ୍ ଅନ୍ତିକେ ଵନେ ଵନସ୍ପତିମ୍ ଇଵ ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଯଥାତ୍ରିଜମ୍
ଏଭଳି ବହୁ ପ୍ରକାର ଭାବି, ଶିକାରୀ ଜଙ୍ଗଲରେ ନିକଟରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ରି ଋଷି।
ମୃଗାଣାଂ ଚ ଯଥା ସିଂହମ୍ ଆଶ୍ରମାଣାଂ ଗୃହାଧିପମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ମନ ଇଵ ତ୍ରାତାରଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ନଗମ୍
ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଆଶ୍ରମମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହସ୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମନ, ସେଇପରି ସେ ଗଛ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଥିଲା।
ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵିଟପିନଂ ଶୁଭ୍ରଂ ଶାଖାପଲ୍ଲଵମଣ୍ଡିତମ୍ ତମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯୋପଵିଷ୍ଟୋ ଽଭୂତ୍ କ୍ଲିନ୍ନଵାସା ସ ଲୁବ୍ଧକଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧଳା ଓ ଶାଖାପଲ୍ଲବରେ ଶୋଭିତ ଗଛ ତଳେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଭିଜା ପୋଶାକରେ ଶିକାରୀ ବସିଗଲେ।
ସ୍ମରନ୍ ଭାର୍ଯାମ୍ ଅପତ୍ଯାନି ଜୀଵେଯୁର୍ ଅଥଵା ନ ଵା ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ଚାସ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦିଵାକରଃ
ସେ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ସନ୍ତାନମାନେକୁ ମନେ ପକାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ବଞ୍ଚିବେ କି ନାହିଁ ଭାବିଥିଲେ, ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା।
ତମ୍ ଏଵ ନଗମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ କପୋତୋ ଭାର୍ଯଯା ସହ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈଃ ପରିଵୃତୋ ହ୍ଯ୍ ଆସ୍ତେ ତତ୍ର ନଗୋତ୍ତମେ
ସେଇ ଗଛ ତଳେ ଏକ ପରାବତ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ସହିତ ରହୁଥିଲେ।
ସୁଖେନ ନିର୍ଭଯୋ ଭୂତ୍ଵା ସୁତୃପ୍ତଃ ପ୍ରୀତ ଏଵ ଚ ବହଵୋ ଵତ୍ସରା ଯାତା ଵସତସ୍ ତସ୍ଯ ପକ୍ଷିଣଃ
ସେଠାରେ ରହି, ସେଇ ପକ୍ଷୀ ବହୁ ବର୍ଷ ଖୁସିରେ, ଭୟ ଛାଡ଼ି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରୀତିରେ କାଟିଲେ।
ପତିଵ୍ରତା ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସୁପ୍ରୀତା ତେନ ଚୈଵ ହି କୋଟରେ ତନ୍ନଗେ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଜଲଵାଯ୍ଵଗ୍ନିଵର୍ଜିତେ
ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ପତିବ୍ରତା ଓ ତାଙ୍କପ୍ରତି ଅତି ଖୁସି ଥିଲେ; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଛର ଏକ ଗୁହାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ, ବାତାସ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ନଥିଲା।
ଭାର୍ଯାପୁତ୍ରୈଃ ପରିଵୃତଃ ସର୍ଵଦାସ୍ତେ କପୋତକଃ ତସ୍ମିନ୍ ଦିନେ ଦୈଵଵଶାତ୍ କପୋତଶ୍ ଚ କପୋତକୀ
ସେ ପରାବତ ସଦା ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ଘେରାଯାଇ ରହୁଥିଲେ; ସେଇ ଦିନ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ପରାବତ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ...
ଭକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥଂ ତୁ ଉଭୌ ଯାତୌ କପୋତୋ ନଗମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍ ସାପି ଦୈଵଵଶାତ୍ ପୁତ୍ର ପଞ୍ଜରସ୍ଥୈଵ ଵର୍ତତେ
ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ଦୁହେଁ ବାହାରିଲେ। ପରେ କପୋତ ଗଛକୁ ଫେରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତାଙ୍କର ଶିଶୁ ପଞ୍ଜରାରେ ଅଟକି ରହିଗଲା।
ଗୃହୀତା ଲୁବ୍ଧକେନାଥ ଜୀଵମାନେଵ ଵର୍ତତେ କପୋତକୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅପତ୍ଯାନି ମାତୃହୀନାନ୍ଯ୍ ଉଦୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ସେ କପୋତୀକୁ ଶିକାରୀ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଧରିନେଲା ଏବଂ ସେ ଏଭଳି ଅଟକି ରହିଲା। କପୋତ ତାଙ୍କର ଶିଶୁମାନେ ମାଆଁ ବିହୀନ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଵର୍ଷଂ ଚ ଭୀଷଣଂ ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଅସ୍ତଂ ଯାତୋ ଦିଵାକରଃ ସ୍ଵକୋଟରଂ ତଯା ହୀନମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଵିଲଲାପ ସଃ
ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା ଆସିଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା। ଗୋଟିଏ ନିଜ ଘଉଁରେ ସେ ମହିଳା ବିହୀନ ଦେଖି ବିଳାପ କରିଲେ।
ତାଂ ବଦ୍ଧାଂ ପଞ୍ଜରସ୍ଥାଂ ଵା ନ ବୁବୋଧ କପୋତରାଟ୍ ଅନ୍ଵାରେଭେ କପୋତୋ ଵୈ ପ୍ରିଯାଯା ଗୁଣକୀର୍ତନମ୍
ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ ଯେ ତାଙ୍କର ସାଥି ପଞ୍ଜରାରେ ବନ୍ଧା ଅଛନ୍ତି। କପୋତ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାର ଗୁଣ ମନେପକାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନାଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଆଯାତି କଲ୍ଯାଣୀ ମମ ହର୍ଷଵିଵର୍ଧିନୀ ମମ ଧର୍ମସ୍ଯ ଜନନୀ ମମ ଦେହସ୍ଯ ଚେଶ୍ଵରୀ
ମୋର ଶୁଭା ଯିଏ ମୋ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଏ, ଯିଏ ମୋର ଧର୍ମର ମାଆଁ ଏବଂ ଶରୀରର ମାଲିକା, ସେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାହାନ୍ତି।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ସୈଵ ନିତ୍ଯଂ ସହାଯିନୀ ତୁଷ୍ଟେ ହସନ୍ତୀ ରୁଷ୍ଟେ ଚ ମମ ଦୁଃଖପ୍ରମାର୍ଜନୀ
ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷରେ ସେ ସଦା ମୋ ସହଯୋଗିନୀ। ସେ ଖୁସି ହେଲେ ହସନ୍ତି, ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି।
ସଖୀ ମନ୍ତ୍ରେଷୁ ସା ନିତ୍ଯଂ ମମ ଵାକ୍ଯରତା ସଦା ନାଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଆଯାତି କଲ୍ଯାଣୀ ସଂପ୍ରଯାତେ ଽପି ଭାସ୍କରେ
ସେ ସଦା ମୋର ମନ୍ତ୍ରଣାର ସାଥି, ମୋର କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା ବି, ମୋର ଶୁଭା ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାହାନ୍ତି।
ନ ଜାନାତି ଵ୍ରତଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଦୈଵଂ ଧର୍ମାର୍ଥମ୍ ଏଵ ଚ ପତିଵ୍ରତା ପତିପ୍ରାଣା ପତିମନ୍ତ୍ରା ପତିପ୍ରିଯା
ସେ ବ୍ରତ, ମନ୍ତ୍ର, ଭାଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଓ ଧନର ଅର୍ଥ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ସେ ପତିପରାୟଣା, ପତିରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ, ପତି ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଣା, ପତି ପାଇଁ ପ୍ରେମ।
ନାଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଆଯାତି କଲ୍ଯାଣୀ କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଯାମି ଵା କିଂ ମେ ଗୃହଂ କାନନଂ ଚ ତଯା ହୀନଂ ହି ଦୃଶ୍ଯତେ
ମୋର ଶୁଭା ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାହାନ୍ତି। ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି? ତାଙ୍କ ବିନା ଘର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଦୁହିଁ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗୁଛି।
ତଯା ଯୁକ୍ତଂ ଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତଂ ଭୀଷଣଂ ଵାପି ଶୋଭନମ୍ ନାଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଆଯାତି ମେ କାନ୍ତା ଯଯା ଗୃହମ୍ ଉଦୀରିତମ୍
ତାଙ୍କ ସହିତ ଧନ ହେଉ କି ଦୁଃଖ, ଭୟଙ୍କର ହେଉ କି ସୁନ୍ଦର ଲାଗେ। ମୋର ପ୍ରିୟା ଯିଏ ଘରକୁ ଆନନ୍ଦମୟ କରିଥିଲେ, ସେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାହାନ୍ତି।
ଵିନାନଯା ନ ଜୀଵିଷ୍ଯେ ତ୍ଯଜେ ଵାପି ପ୍ରିଯାଂ ତନୁମ୍ କିଂ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ତ୍ଵ୍ ଅପତ୍ଯାନି ଲୁପ୍ତଧର୍ମସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅହଂ ପୁନଃ
ତାଙ୍କ ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଏହି ପ୍ରିୟ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି। ଶିଶୁମାନେ କଣ କରିବେ? ମୁଁ ଧର୍ମ ହରାଇଛି।
ଏଵଂ ଵିଲପତସ୍ ତସ୍ଯ ଭର୍ତୁର୍ ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ସା ପଞ୍ଜରସ୍ଥୈଵ ସା ଵାକ୍ଯଂ ଭର୍ତାରମ୍ ଇଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ବିଳାପ କରୁଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ପଞ୍ଜରାରେ ଅଟକିଥିବା କପୋତୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅତ୍ରାହମ୍ ଅସ୍ମି ବଦ୍ଧୈଵ ଵିଵଶାସ୍ମି ଖଗୋତ୍ତମ ଆନୀତାହଂ ଲୁବ୍ଧକେନ ବଦ୍ଧା ପାଶୈର୍ ମହାମତେ
ମୁଁ ଏଠାରେ ବନ୍ଧା ଅଛି, କିଛି କରିପାରିବି ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ। ମୁଁ ଶିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇଛି, ଦୃଢ଼ ଦାଗାରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛି, ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଧନ୍ଯାସ୍ମ୍ଯ୍ ଅନୁଗୃହୀତାସ୍ମି ପତିର୍ ଵକ୍ତି ଗୁଣାନ୍ ମମ ସତୋ ଵାପ୍ଯ୍ ଅସତୋ ଵାପି କୃତାର୍ଥାହଂ ନ ସଂଶଯଃ
ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, କାରଣ ମୋର ସ୍ୱାମୀ ମୋର ଗୁଣ କହୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ଭଲ ହେଉ କି ଖରାପ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ଜୀବନ ସାର୍ଥକ।
ତୁଷ୍ଟେ ଭର୍ତରି ନାରୀଣାଂ ତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵଦେଵତାଃ ଵିପର୍ଯଯେ ତୁ ନାରୀଣାମ୍ ଅଵଶ୍ଯଂ ନାଶମ୍ ଆପ୍ନୁଯାତ୍
ସ୍ୱାମୀ ଖୁସି ହେଲେ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ଏହାର ବିପରୀତ ହେଲେ ନାରୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନାଶ ପାଉଥିବେ।
ତ୍ଵଂ ଦୈଵଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଭୁର୍ ମହ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ସୁହୃତ୍ ତ୍ଵଂ ପରାଯଣମ୍ ତ୍ଵଂ ଵ୍ରତଂ ତ୍ଵଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵର୍ଗୋ ମୋକ୍ଷସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଚ
ତୁମେ ମୋର ଭାଗ୍ୟ, ତୁମେ ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ତୁମେ ମୋର ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ମୋର ଆଶ୍ରୟ। ତୁମେ ମୋର ବ୍ରତ, ତୁମେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ତୁମେ ମୋର ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ।
ମା ଚିନ୍ତାଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣ ଧର୍ମେ ବୁଦ୍ଧିଂ ସ୍ଥିରାଂ କୁରୁ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ ଚ ଭୁକ୍ତା ହି ଭୋଗାଶ୍ ଚ ଵିଵିଧା ମଯା ଅଲଂ ଖେଦେନ ମଜ୍ଜେନ ଧର୍ମେ ବୁଦ୍ଧିଂ କୁରୁ ସ୍ଥିରାମ୍
ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଶୁଭା। ଧର୍ମରେ ମନ ଦୃଢ଼ କରନ୍ତୁ। ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଛି। ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ଧର୍ମରେ ମନକୁ ଦୃଢ଼ କର।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରିଯାଵାକ୍ଯମ୍ ଉତ୍ତତାର ନଗୋତ୍ତମାତ୍ ଯତ୍ର ସା ପଞ୍ଜରସ୍ଥା ତୁ କପୋତୀ ଵର୍ତତେ ତ୍ଵରମ୍
ପ୍ରିୟାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ମହାଗଛରୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ସାଥି ପଞ୍ଜରାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ତାମ୍ ଆଗତ୍ଯ ପ୍ରିଯାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୃତଵଚ୍ ଚାପି ଲୁବ୍ଧକମ୍ ମୋଚଯାମୀତି ତାମ୍ ଆହ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୋ ଲୁବ୍ଧକୋ ଽଧୁନା
ସେ ଆସି, ନିଜ ପ୍ରିୟକୁ ମୃତ ଭଳି ଦେଖି, ସେଇ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ଶିକାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏଠାରୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ!"
ମା ମୁଞ୍ଚସ୍ଵ ମହାଭାଗ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସଂବନ୍ଧମ୍ ଅସ୍ଥିରମ୍ ଲୁବ୍ଧାନାଂ ଖେଚରା ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ନଂ ଜୀଵୋ ଜୀଵସ୍ଯ ଚାଶନମ୍
ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଅସ୍ଥିର ବୋଲି ଜାଣି, ତୁମେ ଏଠାରୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଶିକାରୀମାନେ ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ଜୀବ ଜୀବଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ।