ଆପଵସ୍ଯ ପ୍ରଜାସର୍ଗଂ ସୃଜତୋ ହି ପ୍ରଜାପତେଃ ସୃଜ୍ଯମାନାଃ ପ୍ରଜା ନୈଵ ଵିଵର୍ଧନ୍ତେ ଯଦା ତଦା
ପ୍ରଜାପତି ଜଳର ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ସମୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ବଢ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ଵାତ୍ମନୋ ଦେହମ୍ ଅର୍ଧେନ ପୁରୁଷୋ ଽଭଵତ୍ ଅର୍ଧେନ ନାରୀ ତସ୍ଯାଂ ତୁ ସୋ ଽସୃଜଦ୍ ଦ୍ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ
ସେ ନିଜ ଦେହକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କଲେ; ଏକ ଭାଗରେ ପୁରୁଷ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ଭାଗରେ ନାରୀ ହେଲେ। ସେ ନାରୀରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଦିଵଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚୈଵ ମହିମ୍ନା ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ଵିରାଜମ୍ ଅସୃଜଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସୋ ଽସୃଜତ୍ ପୁରୁଷଂ ଵିରାଟ୍
ସେ ତାଙ୍କର ମହିମାରେ ଦିଗନ୍ତ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ବିରାଜଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ ସେ ବିରାଟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ପୁରୁଷଂ ତଂ ମନୁଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ ତସ୍ଯ ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ସ୍ମୃତମ୍ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ମାନସସ୍ଯୈତନ୍ ମନୋର୍ ଅନ୍ତରମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ସେହି ବିରାଟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମନୁ ବୋଲି ଜାଣ; ତାଙ୍କର କାଳକୁ 'ମନ୍ବନ୍ତର' କୁହାଯାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମନୁ ମନସ୍ପୁତ ମନୁଙ୍କର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କାଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସ ଵୈରାଜଃ ପ୍ରଜାସର୍ଗଂ ସସର୍ଜ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରଭୁଃ ନାରାଯଣଵିସର୍ଗସ୍ଯ ପ୍ରଜାସ୍ ତସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅଯୋନିଜାଃ
ସେ ବିରାଜ ନାମକ ପୁରୁଷ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ନାରାୟଣଙ୍କ ତରଫରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ସେହି ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲେ।
ଆଯୁଷ୍ମାନ୍ କୀର୍ତିମାନ୍ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଜାଵାଂଶ୍ ଚ ଭଵେନ୍ ନରଃ ଆଦିସର୍ଗଂ ଵିଦିତ୍ଵେମଂ ଯଥେଷ୍ଟାଂ ଚାପ୍ନୁଯାଦ୍ ଗତିମ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହି ଆଦି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, କୀର୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସତ୍ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଯେଉଁ ଗତି ଚାହେ, ସେହି ଗତିକୁ ଲାଭ କରେ।
ସ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ପ୍ରଜାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏଵମ୍ ଆପଵୋ ଵୈ ପ୍ରଜାପତିଃ ଲେଭେ ଵୈ ପୁରୁଷଃ ପତ୍ନୀଂ ଶତରୂପାମ୍ ଅଯୋନିଜାମ୍
ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରଜାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପ୍ରଜାପତି ଆପବ ନାମକ ପୁରୁଷ, ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିବା ଶତରୂପାଙ୍କୁ ଜୀବନସଂଗିନୀ ଭାବେ ପାଇଲେ।
ଆପଵସ୍ଯ ମହିମ୍ନା ତୁ ଦିଵମ୍ ଆଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତଃ ଧର୍ମେଣୈଵ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ଶତରୂପା ଵ୍ଯଜାଯତ
ଆପବଙ୍କର ମହିମାରେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରିଥିଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଧର୍ମରେ ଶତରୂପାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା।
ସା ତୁ ଵର୍ଷାଯୁତଂ ତପ୍ତ୍ଵା ତପଃ ପରମଦୁଶ୍ଚରମ୍ ଭର୍ତାରଂ ଦୀପ୍ତତପସଂ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
ସେ ଶତରୂପା ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରି, ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ସ ଵୈ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋ ଵିପ୍ରାଃ ପୁରୁଷୋ ମନୁର୍ ଉଚ୍ଯତେ ତସ୍ଯୈକସପ୍ତତିଯୁଗଂ ମନ୍ଵନ୍ତରମ୍ ଇହୋଚ୍ଯତେ
ସେ ସ୍ୱଯଂଭୂ ପୁରୁଷଙ୍କୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମନୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କର ଏକାଉଣସଟି ଯୁଗକୁ ଏଠାରେ ମନ୍ବନ୍ତର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵୈରାଜାତ୍ ପୁରୁଷାଦ୍ ଵୀରଂ ଶତରୂପା ଵ୍ଯଜାଯତ ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ଵୀରାତ୍ କାମ୍ଯା ଵ୍ଯଜାଯତ
ବିରାଜ ପୁରୁଷଠାରୁ ଶତରୂପା ବୀରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ବୀରଠାରୁ କାମ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ କାମ୍ୟାଠାରୁ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ ଜନ୍ମିଲେ।
କାମ୍ଯା ନାମ ସୁତା ଶ୍ରେଷ୍ଠା କର୍ଦମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ କାମ୍ଯାପୁତ୍ରାସ୍ ତୁ ଚତ୍ଵାରଃ ସମ୍ରାଟ୍ କୁକ୍ଷିର୍ ଵିରାଟ୍ ପ୍ରଭୁଃ
କାମ୍ୟା, କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କନ୍ୟା; କାମ୍ୟାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ହେଲେ—ସମ୍ରାଟ୍, କୁକ୍ଷି, ବିରାଟ୍ ଓ ପ୍ରଭୁ।
ଉତ୍ତାନପାଦଂ ଜଗ୍ରାହ ପୁତ୍ରମ୍ ଅତ୍ରିଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ଉତ୍ତାନପାଦାଚ୍ ଚତୁରଃ ସୂନୃତା ସୁଷୁଵେ ସୁତାନ୍
ପ୍ରଜାପତି ଅତ୍ରି, ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଉତ୍ତାନପାଦଠାରୁ ସୁନୃତା ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଧର୍ମସ୍ଯ କନ୍ଯା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ସୂନୃତା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନା ଵାଜିମେଧେନ ଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ଜନନୀ ଶୁଭା
ଧର୍ମଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର କଟିବଳୀ ଥିବା କନ୍ୟା ସୁନୃତା, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ଧ୍ରୁବଙ୍କର ଜନନୀ ହେଲେ।
ଧ୍ରୁଵଂ ଚ କୀର୍ତିମନ୍ତଂ ଚ ଆଯୁଷ୍ମନ୍ତଂ ଵସୁଂ ତଥା ଉତ୍ତାନପାଦୋ ଽଜନଯତ୍ ସୂନୃତାଯାଂ ପ୍ରଜାପତିଃ
ପ୍ରଜାପତି ଉତ୍ତାନପାଦ, ସୁନୃତାଙ୍କୁ ଆଧାର କରି, ଧ୍ରୁବ, କୀର୍ତ୍ତିମାନ୍, ଆୟୁଷ୍ମାନ୍ ଓ ବସୁଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଧ୍ରୁଵୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତ୍ରୀଣି ଦିଵ୍ଯାନି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ତପସ୍ ତେପେ ମହାଭାଗଃ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ ସୁମହଦ୍ ଯଶଃ
ହେ ଦ୍ବିଜମାନେ, ଧ୍ରୁବ ତିନି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ପାଇବାକୁ ଆଶା କରି।
ତସ୍ମୈ ବ୍ରହ୍ମା ଦଦୌ ପ୍ରୀତଃ ସ୍ଥାନମ୍ ଆତ୍ମସମଂ ପ୍ରଭୁଃ ଅଚଲଂ ଚୈଵ ପୁରତଃ ସପ୍ତର୍ଷୀଣାଂ ପ୍ରଜାପତିଃ
ତାଙ୍କୁ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱଯଂ ସମାନ ଏକ ଅଚଳ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ, ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଆଗରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ଯାଭିମାନମ୍ ଋଦ୍ଧିଂ ଚ ମହିମାନଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ଦେଵାସୁରାଣାମ୍ ଆଚାର୍ଯଃ ଶ୍ଲୋକଂ ପ୍ରାଗ୍ ଉଶନା ଜଗୌ
ତାଙ୍କର ଅହଂକାର, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମହିମା ଦେଖି, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଉଶନା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଶ୍ଲୋକ କହିଥିଲେ।
ଅହୋ ଽସ୍ଯ ତପସୋ ଵୀର୍ଯମ୍ ଅହୋ ଶ୍ରୁତମ୍ ଅହୋ ଽଦ୍ଭୁତମ୍ ଯମ୍ ଅଦ୍ଯ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଧ୍ରୁଵଂ ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ସ୍ଥିତାଃ
ହାଁ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି! ତାଙ୍କର ଶ୍ରୁତି! ତାଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଆଜି ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାଚ୍ ଛ୍ଲିଷ୍ଟିଂ ଚ ଭଵ୍ଯଂ ଚ ଧ୍ରୁଵାଚ୍ ଛଂଭୁର୍ ଵ୍ଯଜାଯତ ଶ୍ଲିଷ୍ଟେର୍ ଆଧତ୍ତ ସୁଚ୍ଛାଯା ପଞ୍ଚ ପୁତ୍ରାନ୍ ଅକଲ୍ମଷାନ୍
ଧ୍ରୁବଠାରୁ ଶ୍ଲିଷ୍ଟି ଓ ଭବ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ; ଶ୍ଲିଷ୍ଟିଙ୍କୁ ସୁଚ୍ଛାୟା ପଞ୍ଚ ନିର୍ମଳ ପୁଅ ଦେଲେ।
ରିପୁଂ ରିପୁଂଜଯଂ ଵୀରଂ ଵୃକଲଂ ଵୃକତେଜସମ୍ ରିପୋର୍ ଆଧତ୍ତ ବୃହତୀ ଚକ୍ଷୁଷଂ ସର୍ଵତେଜସମ୍
ରିପୁ, ରିପୁଞ୍ଜୟ, ବୀର, ବୃକଳ ଓ ବୃକତେଜସ—ଏହିମାନେ; ରିପୁଠାରୁ ବୃହତୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତେଜସ୍ୱୀ ଚକ୍ଷୁଷ ଜନ୍ମିଲେ।
ଅଜୀଜନତ୍ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ଵୈରିଣ୍ଯାଂ ଚାକ୍ଷୁଷଂ ମନୁମ୍ ପ୍ରଜାପତେର୍ ଆତ୍ମଜାଯାଂ ଵୀରଣ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ପୁଷ୍କରିଣୀରେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆତ୍ମଜା ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବୀରଣ୍ୟଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ମନୋର୍ ଅଜାଯନ୍ତ ଦଶ ନଡ୍ଵଲାଯାଂ ମହୌଜସଃ କନ୍ଯାଯାଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲା ଵୈରାଜସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ନଡ଼ବଲା, ଭୈରାଜ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କଠାରୁ ମନୁଙ୍କୁ ଦଶଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
କୁତ୍ସଃ ପୁରୁଃ ଶତଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ ତପସ୍ଵୀ ସତ୍ଯଵାକ୍ କଵିଃ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁଦ୍ ଅତିରାତ୍ରଶ୍ ଚ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ ଚେତି ତେ ନଵ
ସେମାନେ ହେଲେ—କୁତ୍ସ, ପୁରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ, ତପସ୍ବୀ, ସତ୍ୟବାକ୍, କବି, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁତ୍, ଅତିରାତ୍ର ଓ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏହି ନଉଜଣ।
ଅଭିମନ୍ଯୁଶ୍ ଚ ଦଶମୋ ନଡ୍ଵଲାଯାଂ ମହୌଜସଃ ପୁରୋର୍ ଅଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ଷଡ୍ ଆଗ୍ନେଯୀ ମହାପ୍ରଭାନ୍
ଏବଂ ଦଶମ ପୁଅ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଥିଲେ, ଯିଏ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ଏବଂ ନଡ଼ବଲାଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ପୁରୁଙ୍କୁ ଆଗ୍ନେୟୀଠାରୁ ଛଅଜଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ଅଙ୍ଗଂ ସୁମନସଂ ସ୍ଵାତିଂ କ୍ରତୁମ୍ ଅଙ୍ଗିରସଂ ମଯମ୍ ଅଙ୍ଗାତ୍ ସୁନୀଥାପତ୍ଯଂ ଵୈ ଵେଣମ୍ ଏକଂ ଵ୍ଯଜାଯତ
ଅଙ୍ଗଠାରୁ ସୁମନସ, ସ୍ୱାତି, କ୍ରତୁ, ଅଙ୍ଗିରସ ଓ ମୟ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଅଙ୍ଗଙ୍କୁ ସୁନୀଥାଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ଏକମାତ୍ର ଭାବେ ବେଣ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ଅପଚାରେଣ ଵେଣସ୍ଯ ପ୍ରକୋପଃ ସୁମହାନ୍ ଅଭୂତ୍ ପ୍ରଜାର୍ଥମ୍ ଋଷଯୋ ଯସ୍ଯ ମମନ୍ଥୁର୍ ଦକ୍ଷିଣଂ କରମ୍
ବେଣଙ୍କ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ମଥିଲେ।
ଵେଣସ୍ଯ ମଥିତେ ପାଣୌ ସଂବଭୂଵ ମହାନ୍ ନୃପଃ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନଯଃ ପ୍ରାହୁର୍ ଏଷ ଵୈ ମୁଦିତାଃ ପ୍ରଜାଃ
ବେଣଙ୍କ ହାତ ମଥିବା ସମୟରେ ଏକ ମହାନ ରାଜା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ଏଠି ପ୍ରଜା ଅଛନ୍ତି।'
କରିଷ୍ଯତି ମହାତେଜା ଯଶଶ୍ ଚ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ମହତ୍ ସ ଧନ୍ଵୀ କଵଚୀ ଜାତୋ ଜ୍ଵଲଜ୍ଜ୍ଵଲନସଂନିଭଃ
ସେ ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ ଏବଂ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କରିବେ। ସେ ଧନୁଷ ଓ କବଚ ଧାରଣ କରି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ପୃଥୁର୍ ଵୈଣ୍ଯସ୍ ତଥା ଚେମାଂ ରରକ୍ଷ କ୍ଷତ୍ରପୂର୍ଵଜଃ ରାଜସୂଯାଭିଷିକ୍ତାନାମ୍ ଆଦ୍ଯଃ ସ ଵସୁଧାପତିଃ
ବେଣଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥୁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ, ରାଜବଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ସେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭୂପତି ଥିଲେ।