ଅଂଶୁମାନ୍ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯାସମଞ୍ଜସଃ ଆନାଯ୍ଯ ବାଲକଂ ରାଜା କାର୍ଯଂ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଅଂଶୁମାନ; ରାଜା ସେଇ ଶିଶୁକୁ ଡାକି ତାଙ୍କୁ କାମ ଦେଇଲେ।
କପିଲଂ ଚ ସମାରାଧ୍ଯ ଅଂଶୁମାନ୍ ଅପି ବାଲକଃ ସଗରାଯ ହଯଂ ପ୍ରାଦାତ୍ ତତଃ ପୂର୍ଣୋ ଽଭଵତ୍ କ୍ରତୁଃ
ଅଂଶୁମାନ ଶିଶୁ କପିଳଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଘୋଡ଼ାକୁ ଫେରାଇ ରାଜା ସାଗରଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଏଭଳି କ୍ରତୁ ଶେଷ ହେଲା।
ତସ୍ଯାପି ପୁତ୍ରସ୍ ତେଜସ୍ଵୀ ଦିଲୀପ ଇତି ଧାର୍ମିକଃ ତସ୍ଯାପି ପୁତ୍ରୋ ମତିମାନ୍ ଭଗୀରଥ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଧର୍ମିକ ଦିଲୀପ; ଦିଲୀପଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭଗୀରଥ।
ପିତାମହାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଗତିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଦୁଃଖିତଃ ସଗରଂ ନୃପଶାର୍ଦୂଲଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କର ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ଶୁଣି, ଭଗୀରଥ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ନମ୍ରତାରେ ସିଂହ ସଦୃଶ ରାଜା ସାଗରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ସାଗରାଣାଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ନିଷ୍କୃତିସ୍ ତୁ କଥଂ ଭଵେତ୍ ଭଗୀରଥଂ ନୃପଃ ପ୍ରାହ କପିଲୋ ଵେତ୍ତି ପୁତ୍ରକ
ସମସ୍ତ ସାଗର ପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ କିପରି ପାପମୋଚନ ହେବ, ଭଗୀରଥ ପଚାରିଲେ; ରାଜା କହିଲେ, 'ପୁଅ, ଏହି କଥା କପିଳ ଜାଣନ୍ତି।'
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବାଲଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ ରସାତଲମ୍ କପିଲଂ ଚ ନମସ୍କୃତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶିଶୁ ତଳପାତାଳକୁ ଗଲେ, କପିଳଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ ମୁନିସ୍ ତୁ ଚିରଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତପସାରାଧ୍ଯ ଶଂକରମ୍ ଜଟାଜଲେନ ସ୍ଵପିତୄନ୍ ଆପ୍ଲାଵ୍ଯ ନୃପସତ୍ତମ
ସେ ମୁନି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ; ତାଙ୍କର ଜଟାର ଜଳରେ ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ପବିତ୍ର କଲେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତତଃ କୃତାର୍ଥୋ ଭଵିତା ତ୍ଵଂ ଚ ତେ ପିତରସ୍ ତଥା ତଥା କରୋମୀତି ମୁନିଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ପୁନର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ପୁଣି କହିଲେ: 'ଏଭଳି ତୁମେ ଓ ତୁମର ପିତୃମାନେ ସଫଳ ହେବେ; ଏହିପରି ମୁଁ କରିବି।'
କ୍ଵ ଗଚ୍ଛେ ଽହଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଚାପି ତଦ୍ ଵଦ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି? ମୋତେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ କହନ୍ତୁ।
କୈଲାସଂ ତଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତ୍ଵା ସ୍ତୁହି ମହେଶ୍ଵରମ୍ ତପଃ କୁରୁ ଯଥାଶକ୍ତି ତତଶ୍ ଚେପ୍ସିତମ୍ ଆପ୍ସ୍ଯସି
ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଯାଅ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର, ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି ତେତେ ତପସ୍ୟା କର, ତାପରେ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ମୁନେର୍ ଵାକ୍ଯଂ ମୁନିଂ ନତ୍ଵା ତ୍ଵ୍ ଅଗାନ୍ ନଗମ୍ କୈଲାସଂ ସ ଶୁଚିର୍ ଭୂତ୍ଵା ବାଲୋ ବାଲକ୍ରିଯାନ୍ଵିତଃ ତପସେ ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ଉଵାଚ ସ ଭଗୀରଥଃ
ସେ ମୁନିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଏକ ଶିଶୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁ ସ୍ୱଭାବରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ଭଗୀରଥ ଏହିପରି କହିଲେ।
ବାଲୋ ଽହଂ ବାଲବୁଦ୍ଧିଶ୍ ଚ ବାଲଚନ୍ଦ୍ରଧର ପ୍ରଭୋ ନାହଂ କିମପି ଜାନାମି ତତଃ ପ୍ରୀତୋ ଭଵ ପ୍ରଭୋ
ମୁଁ ଏକ ଶିଶୁ, ମୋର ମନ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁ ସମାନ, ବାଳଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ କିଛି ଜାଣେନି; ଏହିକାରଣରୁ, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତୁ।
ଵାଗ୍ଭିର୍ ମନୋଭିଃ କୃତିଭିଃ କଦାଚିନ୍ ମମୋପକୁର୍ଵନ୍ତି ହିତେ ରତା ଯେ ତେଭ୍ଯୋ ହିତାର୍ଥଂ ତ୍ଵ୍ ଇହ ଚାମରେଶ ସୋମଂ ନମସ୍ଯାମି ସୁରାଦିପୂଜ୍ଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଭଲ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ କେବେ ମୋତେ କଥା, ମନ ବା କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ହେ ଚରାଚର ନାଥ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ ସୋମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଉତ୍ପାଦିତୋ ଯୈର୍ ଅଭିଵର୍ଧିତଶ୍ ଚ ସମାନଗୋତ୍ରଶ୍ ଚ ସମାନଧର୍ମା ତେଷାମ୍ ଅଭୀଷ୍ଟାନି ଶିଵଃ କରୋତୁ ବାଲେନ୍ଦୁମୌଲିଂ ପ୍ରଣତୋ ଽସ୍ମି ନିତ୍ଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଲାଡ଼ିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ସମାନ ପରିବାର ଓ ଆଚରଣର, ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ ଶିବ। ମୁଁ ସଦା ବାଳେନ୍ଦୁଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଏଵଂ ତୁ ବ୍ରୁଵତସ୍ ତସ୍ଯ ପୁରସ୍ତାଦ୍ ଅଭଵଚ୍ ଛିଵଃ ଵରେଣ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାନୋ ଵୈ ଭଗୀରଥମ୍ ଉଵାଚ ହ
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଶିବ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଦାନ ଦେବାକୁ କହିଲେ।
ଯନ୍ ନ ସାଧ୍ଯଂ ସୁରଗଣୈର୍ ଦେଯଂ ତତ୍ ତେ ମଯା ଧ୍ରୁଵମ୍ ଵଦସ୍ଵ ନିର୍ଭଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଭଗୀରଥ ମହାମତେ
ଦେବମାନେ ଯାହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେହିକଥା ତୁମକୁ ଦେବି। ଭୟ ଛାଡ଼ି ମନ ଖୋଲି କହ, ହେ ଭଗୀରଥ, ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଭଗୀରଥଃ ପ୍ରଣମ୍ଯେଶଂ ହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଶଂକରମ୍
ଭଗୀରଥ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଆନନ୍ଦରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜଟାସ୍ଥିତାଂ ପିତୄଣାଂ ମେ ପାଵନାଯ ସରିଦ୍ଵରାମ୍ ତାମ୍ ଏଵ ଦେହି ଦେଵେଶ ସର୍ଵମ୍ ଆପ୍ତଂ ତତୋ ଭଵେତ୍
ହେ ଦେବତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପିତୃପୁରୁଷମାନଙ୍କର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଯେ ମହାନଦୀ ଆପଣଙ୍କ ଜଟାରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେହି ଗଙ୍ଗାକୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସବୁ କାମ ସଫଳ ହେବ।
ମହେଶୋ ଽପି ଵିହସ୍ଯାଥ ଭଗୀରଥମ୍ ଉଵାଚ ହ
ମହେଶ୍ୱର ହସି ଭଗୀରଥଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦତ୍ତା ମଯେଯଂ ତେ ପୁତ୍ର ପୁନସ୍ ତାଂ ସ୍ତୁହି ସୁଵ୍ରତ
ପୁଅ, ଏହି ନଦୀକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି। ଏବେ ତୁମେ ଏହାଙ୍କୁ ପୁଣିଥରେ ସ୍ତୁତି କର, ହେ ସଦ୍ବ୍ରତ।
ତଦ୍ ଦେଵଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦର୍ଥଂ ତୁ ତପୋ ମହତ୍ ସ୍ତୁତିଂ ଚକାର ଗଙ୍ଗାଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଯତମାନସଃ
ଦେବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଏହି କାମ ପାଇଁ ଭାରି ତପସ୍ୟା କଲେ, ଭକ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତସ୍ଯା ଅପି ପ୍ରସାଦଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ଯ ବାଲୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅବାଲଵତ୍ ଗଙ୍ଗାଂ ମହେଶ୍ଵରାତ୍ ପ୍ରାପ୍ତାମ୍ ଆଦାଯାଗାଦ୍ ରସାତଲମ୍
ତାଙ୍କ ଦୟା ପାଇ, ଶିଶୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶିଶୁ ନୁହେଁ ପରି ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ ତଳପାତାଳକୁ ଗଲେ।
ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ସ ମୁନଯେ କପିଲାଯ ମହାତ୍ମନେ ଯଥୋଦିତପ୍ରକାରେଣ ଗଙ୍ଗାଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ
ଯେପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ସେଥିକୁ ସାବଧାନରେ କରି, ମହାତ୍ମା କପିଳ ମୁନିଙ୍କୁ ସେ କଥା ଜଣାଇଲେ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ଅଥାଵର୍ତ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ।
ଦେଵି ମେ ପିତରଃ ଶାପାତ୍ କପିଲସ୍ଯ ମହାମୁନେଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ ତେ ଵିଗତିଂ ମାତସ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତାନ୍ ପାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ଦେବୀ, ମୋର ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ମହାମୁନି କପିଳଙ୍କର ଶାପରେ ନଶ୍ୱରତାକୁ ପାଇଛନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ, ମା, ଆପଣ ସେମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସୁରନଦୀ ସର୍ଵେଷାମ୍ ଉପକାରିକା ଲୋକାନାମ୍ ଉପକାରାର୍ଥଂ ପିତୄଣାଂ ପାଵନାଯ ଚ
ସେହିପରି କହି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଏବଂ ପିତୃପୁରୁଷମାନଙ୍କର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ, ସୁରନଦୀ ଗଙ୍ଗା 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯପୀତସ୍ଯାମ୍ଭୋଧେଃ ପୂରଣାଯ ଵିଶେଷତଃ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଏଵ ପାପାନାଂ ନାଶାଯ ସୁରନିମ୍ନଗା
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିଇଯାଇଥିବା ସମୁଦ୍ରକୁ ପୁନି ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ, ଦେବୀ ନଦୀଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଭଗୀରଥୋଦିତଂ ଚକ୍ରେ ରସାତଲତଲେ ସ୍ଥିତାନ୍ ଭସ୍ମୀଭୂତାନ୍ ନୃପସୁତାନ୍ ସାଗରାଂଶ୍ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ଭଗୀରଥଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ଏହି ନଦୀ ଭୂଗର୍ଭରେ ଥିବା ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଏବଂ ସାଗରର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ବହିଲା।
ଵିନିର୍ଦଗ୍ଧାନ୍ ଅଥାପ୍ଲାଵ୍ଯ ଖାତପୂରମ୍ ଅଥାକରୋତ୍ ତତୋ ମେରୁଂ ସମାପ୍ଲାଵ୍ଯ ସ୍ଥିତାଂ ବାଲୋ ଽବ୍ରଵୀନ୍ ନୃପଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦହିଯାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରି ଏକ ଖାଳି କଟାଗଲା; ପରେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ବି ଜଳରେ ବୁଡ଼ାଇ, ସେ ଶିଶୁ ରାଜା କହିଲେ।
କର୍ମଭୂମୌ ତ୍ଵଯା ଭାଵ୍ଯଂ ତଥେତ୍ଯ୍ ଆଗାଦ୍ ଧିମାଲଯମ୍ ହିମଵତ୍ପର୍ଵତାତ୍ ପୁଣ୍ଯାଦ୍ ଭାରତଂ ଵର୍ଷମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍
ତୁମେ କର୍ମଭୂମିରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଥିବ; ଏହିପରି ଭାବରେ ଦେବୀ ହିମାଳୟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତରୁ ଭାରତ ଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।