କପିଲୋ ଽପି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ ତତ୍ର ଶେତେ ରସାତଲେ ପୁରା ଚ ସାଧିତଂ ତେନ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ମହାପ୍ରଜ୍ଞା କପିଳ ତଳଭୂମିରେ ଶୋଇଥିଲେ; ପୁରୁଣା ଦିନରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ କାମ କରିଥିଲେ।
ଵିନିଦ୍ରେଣ ତତଃ ଶ୍ରାନ୍ତଃ ସିଦ୍ଧେ କାର୍ଯେ ସୁରାନ୍ ପ୍ରତି ଅବ୍ରଵୀତ୍ କପିଲଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନିଦ୍ରାସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛଥ
ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମ ସଫଳ କରି, ନିଦ୍ରାହୀନ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଶ୍ରୀମାନ୍ କପିଳ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଏକ ଶୋଇବା ସ୍ଥାନ ଦିଅ।'
ରସାତଲଂ ଦଦୁସ୍ ତସ୍ମୈ ପୁନର୍ ଆହ ସୁରାନ୍ ମୁନିଃ ଯୋ ମାମ୍ ଉତ୍ଥାପଯେନ୍ ମନ୍ଦୋ ଭସ୍ମୀ ଭୂଯାଚ୍ ଚ ସତ୍ଵରମ୍
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ତଳଭୂମି ଦେଲେ, ଏବଂ ମୁନି ଆଉ କହିଲେ, 'ଯିଏ ମୋତେ ଅବିବେକରେ ଜଗାଇଦେବ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଉ।'
ତତଃ ଶଯେ ତଲଗତୋ ନୋ ଚେନ୍ ନ ସ୍ଵପ୍ନ ଏଵ ହି ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଃ ସୁରଗଣୈସ୍ ତତ୍ର ଶେତେ ରସାତଲେ
ତାପରେ ସେ ତଳଭୂମିରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯଦି ଶୋଇନଥିଲି, ତେବେ ସେ କେବଳ ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି।' ଦେବମାନେ ଏହିପରି କହିଲେ, ଏବଂ ସେ ସେଠାରେ ତଳଭୂମିରେ ଶୋଇଲେ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ତେ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାକ୍ଷସା ମାଯଯା ଯୁତାଃ ସାଗରାଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଵଧୋପାଯଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଣି, ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତ ସାଗରଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଵିନା ଯୁଦ୍ଧେନ ତେ ଭୀତା ରାକ୍ଷସାଃ ସତ୍ଵରାସ୍ ତଦା ଆଗତ୍ଯ ଯତ୍ର ସ ମୁନିଃ କପିଲଃ କୋପନୋ ମହାନ୍
ଯୁଦ୍ଧକୁ ଭୟ କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ମହାକ୍ରୋଧୀ ଏବଂ ମହାନ୍ ମୁନି କପିଳ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ଶିରୋଦେଶେ ହଯଂ ତେ ଵୈ ବଦ୍ଧ୍ଵାଥ ତ୍ଵରଯାନ୍ଵିତାଃ ଦୂରେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ମୌନିନଶ୍ ଚ ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତଃ କିଂ ଭଵେଦ୍ ଇତି
ସେମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ନିକଟେ ବାନ୍ଧି, ତୁରନ୍ତ ଦୂରେ ଦଢ଼ି ଚୁପ୍ଚାପ ଦେଖୁଥିଲେ, କଣ ହେବ ଦେଖିବାକୁ।
ତତସ୍ ତୁ ସାଗରାଃ ସର୍ଵେ ନିର୍ଵିଶନ୍ତୋ ରସାତଲମ୍ ଦଦୃଶୁସ୍ ତେ ହଯଂ ବଦ୍ଧଂ ଶଯାନଂ ପୁରୁଷଂ ତଥା
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସାଗର ତଳଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠାରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଘୋଡ଼ା ଓ ଏକ ପୁରୁଷକୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତଂ ମେନିରେ ଚ ହର୍ତାରଂ କ୍ରତୁହନ୍ତାରମ୍ ଏଵ ଚ ଏନଂ ହତ୍ଵା ମହାପାପଂ ନଯାମୋ ଽଶ୍ଵଂ ନୃପାନ୍ତିକମ୍
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚୋର ଓ ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ବୋଲି ଭାବିଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏହି ମହାପାପୀକୁ ମାରି, ଘୋଡ଼ାକୁ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବା।'
କେଚିଦ୍ ଊଚୁଃ ପଶୁଂ ବଦ୍ଧଂ ନଯାମୋ ଽନେନ କିଂ ଫଲମ୍ ତଦାହୁର୍ ଅପରେ ଶୂରା ରାଜାନଃ ଶାସକା ଵଯମ୍
କେହି କହିଲେ, 'ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ପଶୁକୁ ନେଇଯିବା, ଏହାର ଅନ୍ୟ କଣ ଉପକାର?' ଅନ୍ୟ କେତେକ ଶୂର ବୋଲିଲେ, 'ଆମେ ରାଜା ଓ ଶାସକ।'
ଉତ୍ଥାପ୍ଯୈନଂ ମହାପାପଂ ହନ୍ମଃ କ୍ଷାତ୍ରେଣ ଵର୍ଚସା ତେ ତଂ ଜଘ୍ନୁର୍ ମୁନିଂ ପାଦୈର୍ ବ୍ରୁଵନ୍ତୋ ନିଷ୍ଠୁରାଣି ଚ
ସେମାନେ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ପାପୀକୁ ଉଠାଇ, ନିଜ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ମୁନିଙ୍କୁ ପାଦରେ ମାରିଲେ ଏବଂ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ତତଃ କୋପେନ ମହତା କପିଲୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ ସାଗରାନ୍ ଈକ୍ଷଯାମ୍ ଆସ ତାନ୍ କୋପାଦ୍ ଭସ୍ମସାତ୍ କରୋତ୍
ତାପରେ, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାନ କପିଳ ମୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ।
ଜଜ୍ଵଲୁସ୍ ତେ ତତସ୍ ତତ୍ର ସାଗରାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ହି ତତ୍ ତୁ ସର୍ଵଂ ନ ଜାନାତି ଦୀକ୍ଷିତଃ ସଗରୋ ନୃପଃ
ଏହା ପରେ, ସମସ୍ତ ସାଗର ପୁତ୍ରମାନେ ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୀକ୍ଷିତ ରାଜା ସାଗର ଏହି ଘଟଣା ବିଷୟରେ କିଛି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।
ନାରଦଃ କଥଯାମ୍ ଆସ ସଗରାଯ ମହାତ୍ମନେ କପିଲସ୍ଯ ତୁ ସଂସ୍ଥାନଂ ହଯସ୍ଯାପି ତୁ ସଂସ୍ଥିତିମ୍
ତାପରେ ନାରଦ ମହାତ୍ମା ସାଗରଙ୍କୁ କପିଳଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ଘୋଡ଼ାର ଦଶା ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ତୁ ଵିକୃତିଂ ସାଗରାଣାଂ ଚ ନାଶନମ୍ ତତଶ୍ ଚିନ୍ତାପରୋ ରାଜା କର୍ତଵ୍ଯଂ ନାଵବୁଧ୍ଯତ
ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ କରିଥିବା ଭୟଙ୍କର କାମ ଏବଂ ସାଗର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ବିନାଶ ବିଷୟରେ କହିଲେ; ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ କଣ କରିବେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅପରୋ ଽପି ସୁତଶ୍ ଚାସୀଦ୍ ଅସମଞ୍ଜା ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ସ ତୁ ବାଲାଂସ୍ ତଥା ପୌରାନ୍ ମୌର୍ଖ୍ଯାତ୍ କ୍ଷିପତି ଚାମ୍ଭସି
ତାଙ୍କର ଆଉ ଜଣେ ପୁଅ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଅସମଞ୍ଜସ; ସେ ମୂର୍ଖତାରେ ସହରର ଛୁଆମାନେକୁ ଜଳରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ।
ସଗରୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଥ ଵିଜ୍ଞପ୍ତଃ ପୌରୈଃ ସଂମିଲିତୈସ୍ ତଦା ଦୁର୍ନଯଂ ତସ୍ଯ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଽବ୍ରଵୀନ୍ ନୃପଃ
ତାପରେ ସହରବାସୀମାନେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାମ ବିଷୟରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସାଗରଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ; ଏହା ଜାଣି ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ।
ସ୍ଵାନ୍ ଅମାତ୍ଯାଂସ୍ ତଦା ରାଜା ଦେଶତ୍ଯାଗଂ କରୋତ୍ଵ୍ ଅଯମ୍ ଅସମଞ୍ଜାଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମତ୍ଯାଗୀ ଵୈ ବାଲଘାତକଃ
ତାପରେ ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଆଦେଶ କଲେ: 'ଏହି ଅସମଞ୍ଜସକୁ ଦେଶରୁ ବାହାର କର; ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି ଏବଂ ଶିଶୁମାନେକୁ ମାରୁଛନ୍ତି।'
ସଗରସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାମାତ୍ଯାସ୍ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ ତତ୍ଯଜୁର୍ ନୃପତେଃ ପୁତ୍ରମ୍ ଅସମଞ୍ଜା ଗତୋ ଵନମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ଅସମଞ୍ଜସକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ତାପରେ ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସାଗରା ବ୍ରହ୍ମଶାପେନ ନଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵେ ରସାତଲେ ଏକୋ ଽପି ଚ ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତ ଇଦାନୀଂ କା ଗତିର୍ ମମ
ସମସ୍ତ ସାଗର ପୁତ୍ରମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶାପରେ ତଳପାତାଳରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ; ଏବେ ମୋତେ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏହି ସମୟରେ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଉପାୟ ଅଛି?
ଅଂଶୁମାନ୍ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯାସମଞ୍ଜସଃ ଆନାଯ୍ଯ ବାଲକଂ ରାଜା କାର୍ଯଂ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଅଂଶୁମାନ; ରାଜା ସେଇ ଶିଶୁକୁ ଡାକି ତାଙ୍କୁ କାମ ଦେଇଲେ।
କପିଲଂ ଚ ସମାରାଧ୍ଯ ଅଂଶୁମାନ୍ ଅପି ବାଲକଃ ସଗରାଯ ହଯଂ ପ୍ରାଦାତ୍ ତତଃ ପୂର୍ଣୋ ଽଭଵତ୍ କ୍ରତୁଃ
ଅଂଶୁମାନ ଶିଶୁ କପିଳଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଘୋଡ଼ାକୁ ଫେରାଇ ରାଜା ସାଗରଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଏଭଳି କ୍ରତୁ ଶେଷ ହେଲା।
ତସ୍ଯାପି ପୁତ୍ରସ୍ ତେଜସ୍ଵୀ ଦିଲୀପ ଇତି ଧାର୍ମିକଃ ତସ୍ଯାପି ପୁତ୍ରୋ ମତିମାନ୍ ଭଗୀରଥ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଧର୍ମିକ ଦିଲୀପ; ଦିଲୀପଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭଗୀରଥ।
ପିତାମହାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଗତିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଦୁଃଖିତଃ ସଗରଂ ନୃପଶାର୍ଦୂଲଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କର ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ଶୁଣି, ଭଗୀରଥ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ନମ୍ରତାରେ ସିଂହ ସଦୃଶ ରାଜା ସାଗରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ସାଗରାଣାଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ନିଷ୍କୃତିସ୍ ତୁ କଥଂ ଭଵେତ୍ ଭଗୀରଥଂ ନୃପଃ ପ୍ରାହ କପିଲୋ ଵେତ୍ତି ପୁତ୍ରକ
ସମସ୍ତ ସାଗର ପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ କିପରି ପାପମୋଚନ ହେବ, ଭଗୀରଥ ପଚାରିଲେ; ରାଜା କହିଲେ, 'ପୁଅ, ଏହି କଥା କପିଳ ଜାଣନ୍ତି।'
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବାଲଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ ରସାତଲମ୍ କପିଲଂ ଚ ନମସ୍କୃତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶିଶୁ ତଳପାତାଳକୁ ଗଲେ, କପିଳଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ ମୁନିସ୍ ତୁ ଚିରଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତପସାରାଧ୍ଯ ଶଂକରମ୍ ଜଟାଜଲେନ ସ୍ଵପିତୄନ୍ ଆପ୍ଲାଵ୍ଯ ନୃପସତ୍ତମ
ସେ ମୁନି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ; ତାଙ୍କର ଜଟାର ଜଳରେ ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ପବିତ୍ର କଲେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତତଃ କୃତାର୍ଥୋ ଭଵିତା ତ୍ଵଂ ଚ ତେ ପିତରସ୍ ତଥା ତଥା କରୋମୀତି ମୁନିଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ପୁନର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ପୁଣି କହିଲେ: 'ଏଭଳି ତୁମେ ଓ ତୁମର ପିତୃମାନେ ସଫଳ ହେବେ; ଏହିପରି ମୁଁ କରିବି।'
କ୍ଵ ଗଚ୍ଛେ ଽହଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଚାପି ତଦ୍ ଵଦ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି? ମୋତେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ କହନ୍ତୁ।
କୈଲାସଂ ତଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତ୍ଵା ସ୍ତୁହି ମହେଶ୍ଵରମ୍ ତପଃ କୁରୁ ଯଥାଶକ୍ତି ତତଶ୍ ଚେପ୍ସିତମ୍ ଆପ୍ସ୍ଯସି
ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଯାଅ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର, ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି ତେତେ ତପସ୍ୟା କର, ତାପରେ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।