ପ୍ରୋକ୍ଷିତଂ ତଦ୍ ଧଯଂ ନୀତ୍ଵା ତେ ରସାତଲମ୍ ଆଗମନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ମାଯଯା ଯୁକ୍ତାନ୍ ନୈଵାପଶ୍ଯନ୍ତ ସାଗରାଃ
ସେମାନେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇ ରସାତଳକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମାୟାଶକ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ହଯଂ ପୁତ୍ରାଃ ସଗରସ୍ଯ ବଲୀଯସଃ ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚରନ୍ତସ୍ ତେ ନୈଵାପଶ୍ଯନ୍ ହଯଂ ତଦା
ଘୋଡ଼ାକୁ ନାପାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏଠୁ ସେଠୁ ଘୁରିଘୁରି ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ଦେଵଲୋକଂ ତଦା ଜଗ୍ମୁଃ ପର୍ଵତାଂଶ୍ ଚ ସରାଂସି ଚ ଵନାନି ଚ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତୋ ନୈଵାପଶ୍ଯନ୍ ହଯଂ ତଦା
ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ଗଲେ, ପର୍ବତ, ହ୍ରଦ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ରାଜା ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିଃ କୃତମଙ୍ଗଲଃ ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ପଶୁଂ ରମ୍ଯଂ ରାଜା ଚିନ୍ତାମ୍ ଉପେଯିଵାନ୍
ରାଜା ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ହେବା ପରେ, ସେ ସୁନ୍ଦର ଯଜ୍ଞ ପଶୁକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଅଟନ୍ତଃ ସାଗରାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵଲୋକମ୍ ଉପାଗମନ୍ ହଯଂ ତମ୍ ଅନୁଚିନ୍ଵନ୍ତସ୍ ତତ୍ରାପି ନ ହଯୋ ଽଭଵତ୍
ସମସ୍ତ ସାଗର ଘୁରିଘୁରି ଦେବଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେଠାରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତତୋ ମହୀଂ ସମାଜଗ୍ମୁଃ ପର୍ଵତାଂଶ୍ ଚ ଵନାନି ଚ ତତ୍ରାପି ଚ ହଯଂ ନୈଵ ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତୋ ନୃପାତ୍ମଜାଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ପୃଥିବୀ, ପର୍ବତ ଓ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଫେରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ଦୈଵୀ ଵାଗ୍ ଅଭଵତ୍ ତଦା ରସାତଲେ ହଯୋ ବଦ୍ଧ ଆସ୍ତେ ନାନ୍ଯତ୍ର ସାଗରାଃ
ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ହେଲା: 'ଓ ସାଗରମାନେ, ଘୋଡ଼ା ତଳଭୂମିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି, ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ନୁହେଁ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଗନ୍ତୁକାମା ରସାତଲମ୍ ଅଖନନ୍ ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ ପରିତଃ ସାଗରାସ୍ ତତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସାଗରମାନେ ତଳଭୂମିକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଚାରିପାଖରୁ ଖୋଦିଲେ।
ତେ କ୍ଷୁଧାର୍ତା ମୃଦଂ ଶୁଷ୍କାଂ ଭକ୍ଷଯନ୍ତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅହର୍ନିଶମ୍ ନ୍ଯଖନଂଶ୍ ଚାପି ଜଗ୍ମୁଶ୍ ଚ ସତ୍ଵରାସ୍ ତେ ରସାତଲମ୍
ସେମାନେ ଭୋକରେ ଦିନ ରାତି ଶୁଖିଲା ମାଟି ଖାଇଲେ, ଏବଂ ଖୋଦିଖୋଦି ତୁରନ୍ତ ତଳଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ତାନ୍ ଆଗତାନ୍ ଭୂପସୁତାନ୍ ସାଗରାନ୍ ବଲିନଃ କୃତୀନ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରକ୍ଷାଂସି ସଂତ୍ରସ୍ତା ଵ୍ଯଗମନ୍ କପିଲାନ୍ତିକମ୍
ବଳବାନ୍ ଓ କୌଶଳୀ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସାଗର ଭାବେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଭୟଭୀତ ରାକ୍ଷସମାନେ କପିଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଳାଇଗଲେ।
କପିଲୋ ଽପି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ ତତ୍ର ଶେତେ ରସାତଲେ ପୁରା ଚ ସାଧିତଂ ତେନ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ମହାପ୍ରଜ୍ଞା କପିଳ ତଳଭୂମିରେ ଶୋଇଥିଲେ; ପୁରୁଣା ଦିନରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ କାମ କରିଥିଲେ।
ଵିନିଦ୍ରେଣ ତତଃ ଶ୍ରାନ୍ତଃ ସିଦ୍ଧେ କାର୍ଯେ ସୁରାନ୍ ପ୍ରତି ଅବ୍ରଵୀତ୍ କପିଲଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନିଦ୍ରାସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛଥ
ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମ ସଫଳ କରି, ନିଦ୍ରାହୀନ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଶ୍ରୀମାନ୍ କପିଳ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଏକ ଶୋଇବା ସ୍ଥାନ ଦିଅ।'
ରସାତଲଂ ଦଦୁସ୍ ତସ୍ମୈ ପୁନର୍ ଆହ ସୁରାନ୍ ମୁନିଃ ଯୋ ମାମ୍ ଉତ୍ଥାପଯେନ୍ ମନ୍ଦୋ ଭସ୍ମୀ ଭୂଯାଚ୍ ଚ ସତ୍ଵରମ୍
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ତଳଭୂମି ଦେଲେ, ଏବଂ ମୁନି ଆଉ କହିଲେ, 'ଯିଏ ମୋତେ ଅବିବେକରେ ଜଗାଇଦେବ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଉ।'
ତତଃ ଶଯେ ତଲଗତୋ ନୋ ଚେନ୍ ନ ସ୍ଵପ୍ନ ଏଵ ହି ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଃ ସୁରଗଣୈସ୍ ତତ୍ର ଶେତେ ରସାତଲେ
ତାପରେ ସେ ତଳଭୂମିରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯଦି ଶୋଇନଥିଲି, ତେବେ ସେ କେବଳ ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି।' ଦେବମାନେ ଏହିପରି କହିଲେ, ଏବଂ ସେ ସେଠାରେ ତଳଭୂମିରେ ଶୋଇଲେ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ତେ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାକ୍ଷସା ମାଯଯା ଯୁତାଃ ସାଗରାଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଵଧୋପାଯଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଣି, ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତ ସାଗରଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଵିନା ଯୁଦ୍ଧେନ ତେ ଭୀତା ରାକ୍ଷସାଃ ସତ୍ଵରାସ୍ ତଦା ଆଗତ୍ଯ ଯତ୍ର ସ ମୁନିଃ କପିଲଃ କୋପନୋ ମହାନ୍
ଯୁଦ୍ଧକୁ ଭୟ କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ମହାକ୍ରୋଧୀ ଏବଂ ମହାନ୍ ମୁନି କପିଳ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ଶିରୋଦେଶେ ହଯଂ ତେ ଵୈ ବଦ୍ଧ୍ଵାଥ ତ୍ଵରଯାନ୍ଵିତାଃ ଦୂରେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ମୌନିନଶ୍ ଚ ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତଃ କିଂ ଭଵେଦ୍ ଇତି
ସେମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ନିକଟେ ବାନ୍ଧି, ତୁରନ୍ତ ଦୂରେ ଦଢ଼ି ଚୁପ୍ଚାପ ଦେଖୁଥିଲେ, କଣ ହେବ ଦେଖିବାକୁ।
ତତସ୍ ତୁ ସାଗରାଃ ସର୍ଵେ ନିର୍ଵିଶନ୍ତୋ ରସାତଲମ୍ ଦଦୃଶୁସ୍ ତେ ହଯଂ ବଦ୍ଧଂ ଶଯାନଂ ପୁରୁଷଂ ତଥା
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସାଗର ତଳଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠାରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଘୋଡ଼ା ଓ ଏକ ପୁରୁଷକୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତଂ ମେନିରେ ଚ ହର୍ତାରଂ କ୍ରତୁହନ୍ତାରମ୍ ଏଵ ଚ ଏନଂ ହତ୍ଵା ମହାପାପଂ ନଯାମୋ ଽଶ୍ଵଂ ନୃପାନ୍ତିକମ୍
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚୋର ଓ ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ବୋଲି ଭାବିଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏହି ମହାପାପୀକୁ ମାରି, ଘୋଡ଼ାକୁ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବା।'
କେଚିଦ୍ ଊଚୁଃ ପଶୁଂ ବଦ୍ଧଂ ନଯାମୋ ଽନେନ କିଂ ଫଲମ୍ ତଦାହୁର୍ ଅପରେ ଶୂରା ରାଜାନଃ ଶାସକା ଵଯମ୍
କେହି କହିଲେ, 'ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ପଶୁକୁ ନେଇଯିବା, ଏହାର ଅନ୍ୟ କଣ ଉପକାର?' ଅନ୍ୟ କେତେକ ଶୂର ବୋଲିଲେ, 'ଆମେ ରାଜା ଓ ଶାସକ।'
ଉତ୍ଥାପ୍ଯୈନଂ ମହାପାପଂ ହନ୍ମଃ କ୍ଷାତ୍ରେଣ ଵର୍ଚସା ତେ ତଂ ଜଘ୍ନୁର୍ ମୁନିଂ ପାଦୈର୍ ବ୍ରୁଵନ୍ତୋ ନିଷ୍ଠୁରାଣି ଚ
ସେମାନେ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ପାପୀକୁ ଉଠାଇ, ନିଜ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ମୁନିଙ୍କୁ ପାଦରେ ମାରିଲେ ଏବଂ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ତତଃ କୋପେନ ମହତା କପିଲୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ ସାଗରାନ୍ ଈକ୍ଷଯାମ୍ ଆସ ତାନ୍ କୋପାଦ୍ ଭସ୍ମସାତ୍ କରୋତ୍
ତାପରେ, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାନ କପିଳ ମୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ।
ଜଜ୍ଵଲୁସ୍ ତେ ତତସ୍ ତତ୍ର ସାଗରାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ହି ତତ୍ ତୁ ସର୍ଵଂ ନ ଜାନାତି ଦୀକ୍ଷିତଃ ସଗରୋ ନୃପଃ
ଏହା ପରେ, ସମସ୍ତ ସାଗର ପୁତ୍ରମାନେ ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୀକ୍ଷିତ ରାଜା ସାଗର ଏହି ଘଟଣା ବିଷୟରେ କିଛି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।
ନାରଦଃ କଥଯାମ୍ ଆସ ସଗରାଯ ମହାତ୍ମନେ କପିଲସ୍ଯ ତୁ ସଂସ୍ଥାନଂ ହଯସ୍ଯାପି ତୁ ସଂସ୍ଥିତିମ୍
ତାପରେ ନାରଦ ମହାତ୍ମା ସାଗରଙ୍କୁ କପିଳଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ଘୋଡ଼ାର ଦଶା ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ତୁ ଵିକୃତିଂ ସାଗରାଣାଂ ଚ ନାଶନମ୍ ତତଶ୍ ଚିନ୍ତାପରୋ ରାଜା କର୍ତଵ୍ଯଂ ନାଵବୁଧ୍ଯତ
ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ କରିଥିବା ଭୟଙ୍କର କାମ ଏବଂ ସାଗର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ବିନାଶ ବିଷୟରେ କହିଲେ; ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ କଣ କରିବେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅପରୋ ଽପି ସୁତଶ୍ ଚାସୀଦ୍ ଅସମଞ୍ଜା ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ସ ତୁ ବାଲାଂସ୍ ତଥା ପୌରାନ୍ ମୌର୍ଖ୍ଯାତ୍ କ୍ଷିପତି ଚାମ୍ଭସି
ତାଙ୍କର ଆଉ ଜଣେ ପୁଅ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଅସମଞ୍ଜସ; ସେ ମୂର୍ଖତାରେ ସହରର ଛୁଆମାନେକୁ ଜଳରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ।
ସଗରୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଥ ଵିଜ୍ଞପ୍ତଃ ପୌରୈଃ ସଂମିଲିତୈସ୍ ତଦା ଦୁର୍ନଯଂ ତସ୍ଯ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଽବ୍ରଵୀନ୍ ନୃପଃ
ତାପରେ ସହରବାସୀମାନେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାମ ବିଷୟରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସାଗରଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ; ଏହା ଜାଣି ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ।
ସ୍ଵାନ୍ ଅମାତ୍ଯାଂସ୍ ତଦା ରାଜା ଦେଶତ୍ଯାଗଂ କରୋତ୍ଵ୍ ଅଯମ୍ ଅସମଞ୍ଜାଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମତ୍ଯାଗୀ ଵୈ ବାଲଘାତକଃ
ତାପରେ ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଆଦେଶ କଲେ: 'ଏହି ଅସମଞ୍ଜସକୁ ଦେଶରୁ ବାହାର କର; ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି ଏବଂ ଶିଶୁମାନେକୁ ମାରୁଛନ୍ତି।'
ସଗରସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାମାତ୍ଯାସ୍ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ ତତ୍ଯଜୁର୍ ନୃପତେଃ ପୁତ୍ରମ୍ ଅସମଞ୍ଜା ଗତୋ ଵନମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ଅସମଞ୍ଜସକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ତାପରେ ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସାଗରା ବ୍ରହ୍ମଶାପେନ ନଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵେ ରସାତଲେ ଏକୋ ଽପି ଚ ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତ ଇଦାନୀଂ କା ଗତିର୍ ମମ
ସମସ୍ତ ସାଗର ପୁତ୍ରମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶାପରେ ତଳପାତାଳରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ; ଏବେ ମୋତେ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏହି ସମୟରେ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଉପାୟ ଅଛି?