ତସ୍ଯ ଵୈ ସଂତତିର୍ ନାଭୂଦ୍ ଇତି ଚିନ୍ତାପରୋ ଽଭଵତ୍ ଵସିଷ୍ଠଂ ଗୃହମ୍ ଆହୂଯ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ ତତଃ
ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ହେଉନି, ଏହି ଭାବନାରେ ସେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ; ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଘରକୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଆଦର କଲେ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ରାଜା ସଂତତେଃ କାରଣଂ ପ୍ରତି ଇତି ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ରାଜାନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ରାଜା ସନ୍ତାନ ହେବାର କାରଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କଥା କହିଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧ୍ୟାନ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସପତ୍ନୀକଃ ସଦା ରାଜନ୍ନ୍ ଋଷିପୂଜାପରୋ ଭଵ
ହେ ରାଜା, ସଦା ତୁମେ ତୁମର ଝିଅମାନେ ସହିତ ଋଷିମାନେଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ମୁନିର୍ ଵିପ୍ର ଯଥାସ୍ଥାନଂ ଜଗାମ ହ ଏକଦା ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ ଗୃହମ୍ ଆଗାତ୍ ତପୋନିଧିଃ
ଏଭଳି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏକଦିନ ତାହିଁ ତପସ୍ଵୀ ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ।
ତସ୍ଯର୍ଷେଃ ପୂଜନଂ ଚକ୍ରେ ସ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚମ୍ ଵରଂ ବ୍ରୂହି ମହାଭାଗେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତେ ପୁତ୍ରାନ୍ ସ ଚାଵୃଣୋତ୍
ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଋଷି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ: 'ବର ମାଗ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି।' ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସେ ପୁଅ ମାଗିଲେ।
ସ ମୁନିଃ ପ୍ରାହ ରାଜାନମ୍ ଏକସ୍ଯାଂ ଵଂଶଧାରକଃ ପୁତ୍ରୋ ଭୂଯାତ୍ ତଥାନ୍ଯସ୍ଯାଂ ଷଷ୍ଟିସାହସ୍ରକଂ ସୁତାଃ
ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏକ ଝିଅରୁ ବଂଶ ଚାଲାଇବା ପୁଅ ହେଉ, ଅନ୍ୟ ଝିଅରୁ ସାଠି ହଜାର ପୁଅ ହେଉ।'
ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ମୁନୌ ଯାତେ ପୁତ୍ରା ଜାତାଃ ସହସ୍ରଶଃ ସ ଯଜ୍ଞାନ୍ ସୁବହୂଂଶ୍ ଚକ୍ରେ ହଯମେଧାନ୍ ସୁଦକ୍ଷିଣାନ୍
ମୁନି ବର ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ; ପରେ ହଜାର-ହଜାର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେ ବହୁ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ମହା ଦାନ ସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ଏକସ୍ମିନ୍ ହଯମେଧେ ଵୈ ଦୀକ୍ଷିତୋ ଵିଧିଵନ୍ ନୃପଃ ପୁତ୍ରାନ୍ ନ୍ଯଯୋଜଯଦ୍ ରାଜା ସସୈନ୍ଯାନ୍ ହଯରକ୍ଷଣେ
ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ରାଜା ଯଥାବିଧି ଦୀକ୍ଷା ନେଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଓ ସେନାସହିତ ଘୋଡ଼ା ରକ୍ଷାରେ ଲାଗିଦେଲେ।
କ୍ଵଚିଦ୍ ଅନ୍ତରମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ହଯଂ ଜହ୍ରେ ଶତକ୍ରତୁଃ ମାର୍ଗମାଣାଶ୍ ଚ ତେ ପୁତ୍ରା ନୈଵାପଶ୍ଯନ୍ ହଯଂ ତଦା
କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇଗଲେ; ପୁଅମାନେ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସହସ୍ରାଣାଂ ତଥା ଷଷ୍ଟିର୍ ନାନାଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ ତେଷୁ ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ରକ୍ଷାଂସି ପୁତ୍ରେଷୁ ସଗରସ୍ଯ ହି
ସେ ସାଠି ହଜାର ପୁଅ, ନାନା ଯୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦେଖିଲେ ଯେ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରୋକ୍ଷିତଂ ତଦ୍ ଧଯଂ ନୀତ୍ଵା ତେ ରସାତଲମ୍ ଆଗମନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ମାଯଯା ଯୁକ୍ତାନ୍ ନୈଵାପଶ୍ଯନ୍ତ ସାଗରାଃ
ସେମାନେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇ ରସାତଳକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମାୟାଶକ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ହଯଂ ପୁତ୍ରାଃ ସଗରସ୍ଯ ବଲୀଯସଃ ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚରନ୍ତସ୍ ତେ ନୈଵାପଶ୍ଯନ୍ ହଯଂ ତଦା
ଘୋଡ଼ାକୁ ନାପାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏଠୁ ସେଠୁ ଘୁରିଘୁରି ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ଦେଵଲୋକଂ ତଦା ଜଗ୍ମୁଃ ପର୍ଵତାଂଶ୍ ଚ ସରାଂସି ଚ ଵନାନି ଚ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତୋ ନୈଵାପଶ୍ଯନ୍ ହଯଂ ତଦା
ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ଗଲେ, ପର୍ବତ, ହ୍ରଦ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ରାଜା ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିଃ କୃତମଙ୍ଗଲଃ ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ପଶୁଂ ରମ୍ଯଂ ରାଜା ଚିନ୍ତାମ୍ ଉପେଯିଵାନ୍
ରାଜା ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ହେବା ପରେ, ସେ ସୁନ୍ଦର ଯଜ୍ଞ ପଶୁକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଅଟନ୍ତଃ ସାଗରାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵଲୋକମ୍ ଉପାଗମନ୍ ହଯଂ ତମ୍ ଅନୁଚିନ୍ଵନ୍ତସ୍ ତତ୍ରାପି ନ ହଯୋ ଽଭଵତ୍
ସମସ୍ତ ସାଗର ଘୁରିଘୁରି ଦେବଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେଠାରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତତୋ ମହୀଂ ସମାଜଗ୍ମୁଃ ପର୍ଵତାଂଶ୍ ଚ ଵନାନି ଚ ତତ୍ରାପି ଚ ହଯଂ ନୈଵ ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତୋ ନୃପାତ୍ମଜାଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ପୃଥିବୀ, ପର୍ବତ ଓ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଫେରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ଦୈଵୀ ଵାଗ୍ ଅଭଵତ୍ ତଦା ରସାତଲେ ହଯୋ ବଦ୍ଧ ଆସ୍ତେ ନାନ୍ଯତ୍ର ସାଗରାଃ
ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ହେଲା: 'ଓ ସାଗରମାନେ, ଘୋଡ଼ା ତଳଭୂମିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି, ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ନୁହେଁ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଗନ୍ତୁକାମା ରସାତଲମ୍ ଅଖନନ୍ ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ ପରିତଃ ସାଗରାସ୍ ତତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସାଗରମାନେ ତଳଭୂମିକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଚାରିପାଖରୁ ଖୋଦିଲେ।
ତେ କ୍ଷୁଧାର୍ତା ମୃଦଂ ଶୁଷ୍କାଂ ଭକ୍ଷଯନ୍ତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅହର୍ନିଶମ୍ ନ୍ଯଖନଂଶ୍ ଚାପି ଜଗ୍ମୁଶ୍ ଚ ସତ୍ଵରାସ୍ ତେ ରସାତଲମ୍
ସେମାନେ ଭୋକରେ ଦିନ ରାତି ଶୁଖିଲା ମାଟି ଖାଇଲେ, ଏବଂ ଖୋଦିଖୋଦି ତୁରନ୍ତ ତଳଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ତାନ୍ ଆଗତାନ୍ ଭୂପସୁତାନ୍ ସାଗରାନ୍ ବଲିନଃ କୃତୀନ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରକ୍ଷାଂସି ସଂତ୍ରସ୍ତା ଵ୍ଯଗମନ୍ କପିଲାନ୍ତିକମ୍
ବଳବାନ୍ ଓ କୌଶଳୀ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସାଗର ଭାବେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଭୟଭୀତ ରାକ୍ଷସମାନେ କପିଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଳାଇଗଲେ।
କପିଲୋ ଽପି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ ତତ୍ର ଶେତେ ରସାତଲେ ପୁରା ଚ ସାଧିତଂ ତେନ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ମହାପ୍ରଜ୍ଞା କପିଳ ତଳଭୂମିରେ ଶୋଇଥିଲେ; ପୁରୁଣା ଦିନରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ କାମ କରିଥିଲେ।
ଵିନିଦ୍ରେଣ ତତଃ ଶ୍ରାନ୍ତଃ ସିଦ୍ଧେ କାର୍ଯେ ସୁରାନ୍ ପ୍ରତି ଅବ୍ରଵୀତ୍ କପିଲଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନିଦ୍ରାସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛଥ
ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମ ସଫଳ କରି, ନିଦ୍ରାହୀନ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଶ୍ରୀମାନ୍ କପିଳ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଏକ ଶୋଇବା ସ୍ଥାନ ଦିଅ।'
ରସାତଲଂ ଦଦୁସ୍ ତସ୍ମୈ ପୁନର୍ ଆହ ସୁରାନ୍ ମୁନିଃ ଯୋ ମାମ୍ ଉତ୍ଥାପଯେନ୍ ମନ୍ଦୋ ଭସ୍ମୀ ଭୂଯାଚ୍ ଚ ସତ୍ଵରମ୍
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ତଳଭୂମି ଦେଲେ, ଏବଂ ମୁନି ଆଉ କହିଲେ, 'ଯିଏ ମୋତେ ଅବିବେକରେ ଜଗାଇଦେବ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଉ।'
ତତଃ ଶଯେ ତଲଗତୋ ନୋ ଚେନ୍ ନ ସ୍ଵପ୍ନ ଏଵ ହି ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଃ ସୁରଗଣୈସ୍ ତତ୍ର ଶେତେ ରସାତଲେ
ତାପରେ ସେ ତଳଭୂମିରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯଦି ଶୋଇନଥିଲି, ତେବେ ସେ କେବଳ ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି।' ଦେବମାନେ ଏହିପରି କହିଲେ, ଏବଂ ସେ ସେଠାରେ ତଳଭୂମିରେ ଶୋଇଲେ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ତେ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାକ୍ଷସା ମାଯଯା ଯୁତାଃ ସାଗରାଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଵଧୋପାଯଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଣି, ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତ ସାଗରଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଵିନା ଯୁଦ୍ଧେନ ତେ ଭୀତା ରାକ୍ଷସାଃ ସତ୍ଵରାସ୍ ତଦା ଆଗତ୍ଯ ଯତ୍ର ସ ମୁନିଃ କପିଲଃ କୋପନୋ ମହାନ୍
ଯୁଦ୍ଧକୁ ଭୟ କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ମହାକ୍ରୋଧୀ ଏବଂ ମହାନ୍ ମୁନି କପିଳ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ଶିରୋଦେଶେ ହଯଂ ତେ ଵୈ ବଦ୍ଧ୍ଵାଥ ତ୍ଵରଯାନ୍ଵିତାଃ ଦୂରେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ମୌନିନଶ୍ ଚ ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତଃ କିଂ ଭଵେଦ୍ ଇତି
ସେମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ନିକଟେ ବାନ୍ଧି, ତୁରନ୍ତ ଦୂରେ ଦଢ଼ି ଚୁପ୍ଚାପ ଦେଖୁଥିଲେ, କଣ ହେବ ଦେଖିବାକୁ।
ତତସ୍ ତୁ ସାଗରାଃ ସର୍ଵେ ନିର୍ଵିଶନ୍ତୋ ରସାତଲମ୍ ଦଦୃଶୁସ୍ ତେ ହଯଂ ବଦ୍ଧଂ ଶଯାନଂ ପୁରୁଷଂ ତଥା
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସାଗର ତଳଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠାରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଘୋଡ଼ା ଓ ଏକ ପୁରୁଷକୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତଂ ମେନିରେ ଚ ହର୍ତାରଂ କ୍ରତୁହନ୍ତାରମ୍ ଏଵ ଚ ଏନଂ ହତ୍ଵା ମହାପାପଂ ନଯାମୋ ଽଶ୍ଵଂ ନୃପାନ୍ତିକମ୍
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚୋର ଓ ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ବୋଲି ଭାବିଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏହି ମହାପାପୀକୁ ମାରି, ଘୋଡ଼ାକୁ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବା।'
କେଚିଦ୍ ଊଚୁଃ ପଶୁଂ ବଦ୍ଧଂ ନଯାମୋ ଽନେନ କିଂ ଫଲମ୍ ତଦାହୁର୍ ଅପରେ ଶୂରା ରାଜାନଃ ଶାସକା ଵଯମ୍
କେହି କହିଲେ, 'ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ପଶୁକୁ ନେଇଯିବା, ଏହାର ଅନ୍ୟ କଣ ଉପକାର?' ଅନ୍ୟ କେତେକ ଶୂର ବୋଲିଲେ, 'ଆମେ ରାଜା ଓ ଶାସକ।'