ମର୍ତ୍ଯା ମର୍ତ୍ଯଗତାମ୍ ଏଵ ପଶ୍ଯନ୍ତି ନ ତଲଂ ଗତାମ୍ ନୈଵ ସ୍ଵର୍ଗଗତାଂ ମର୍ତ୍ଯାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାନବୁଦ୍ଧଯଃ
ମଣିଷମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ରୂପକୁ ଦେଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପାତାଳକୁ ଗଲା ରୂପକୁ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ; ଅଜ୍ଞାନୀ ମଣିଷମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା ରୂପକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ଯାଵତ୍ ସାଗରଗା ଦେଵୀ ତାଵଦ୍ ଦେଵମଯୀ ସ୍ମୃତା ଉତ୍ସୃଷ୍ଟା ଗୌତମେନୈଵ ପ୍ରାଯାତ୍ ପୂର୍ଵାର୍ଣଵଂ ପ୍ରତି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଛନ୍ତି, ସେଉଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦେବତାମୟୀ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଗୌତମ ଛାଡ଼ିଦେବା ପରେ, ସେ ପୂର୍ବ ସାଗର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଦେଵର୍ଷିଭିର୍ ଜୁଷ୍ଟାଂ ମାତରଂ ଜଗତଃ ଶୁଭାମ୍ ଗୌତମୋ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ଅଥାକରୋତ୍
ତାପରେ ଦେବ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ଶୁଭ୍ର ଜଗତ୍ ଜନନୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ଗୌତମ ମୁନିସିଂହ ସେ ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ।
ତ୍ରିଲୋଚନଂ ସୁରେଶାନଂ ପ୍ରଥମଂ ପୂଜ୍ଯ ଗୌତମଃ ଉଭଯୋସ୍ ତୀରଯୋଃ ସ୍ନାନଂ କରୋମୀତି ଦଧେ ମତିମ୍
ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପୂଜା କରି, ଗୌତମ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ ଉଭୟ ପାରରେ ସ୍ନାନ କରିବି'।
ସ୍ମୃତମାତ୍ରସ୍ ତଦା ତତ୍ରାଵିରାସୀତ୍ କରୁଣାର୍ଣଵଃ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ କଥଂ ସିଧ୍ଯେଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଶର୍ଵମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ସେତେବେଳେ, ମନେ ପଡ଼ିଲାମାତ୍ରେ, କରୁଣାର ସାଗର ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ ଶର୍ବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏଠାରେ କିପରି ସ୍ନାନ ସମ୍ଭବ?'
କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଭକ୍ତିନମ୍ରସ୍ ତ୍ରିଲୋଚନମ୍
ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତାରେ, ସେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଦେଵଦେଵ ମହେଶାନ ତୀର୍ଥସ୍ନାନଵିଧିଂ ମମ ବ୍ରୂହି ସମ୍ଯଙ୍ ମହେଶାନ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ହେ ଦେବଦେବ, ମହେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କିପରି କରିବା ଉଚିତ୍, ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହ।
ମହର୍ଷେ ଶୃଣୁ ସର୍ଵଂ ଚ ଵିଧିଂ ଗୋଦାଵରୀଭଵମ୍ ପୂର୍ଵଂ ନାନ୍ଦୀମୁଖଂ କୃତ୍ଵା ଦେହଶୁଦ୍ଧିଂ ଵିଧାଯ ଚ
ହେ ମହାମୁନି, ଗୋଦାବରୀ ତୀର୍ଥର ସମସ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମୁଁ କହୁଛି, ଆଗରେ ନାନ୍ଦୀମୁଖ କରି, ଶରୀରକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଚ ତେଷାମ୍ ଆଜ୍ଞାଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପତିତାଲାପଵର୍ଜିତାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ସେମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ପତିତଙ୍କ ସହ ସଂପର୍କ ରହିବାକୁ ଛାଡି, ନିୟମରେ ଯିବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚ ପାଦୌ ଚ ମନଶ୍ ଚୈଵ ସୁସଂଯତମ୍ ଵିଦ୍ଯା ତପଶ୍ ଚ କୀର୍ତିଶ୍ ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମ୍ ଅଶ୍ନୁତେ
ଯେଉଁଠାରେ ହାତ, ପାଉଁ ଓ ମନ ଭଲଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରହିଛି, ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଅଛି, ସେ ତୀର୍ଥର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।
ଭାଵଦୁଷ୍ଟିଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ଵଧର୍ମପରିନିଷ୍ଠିତଃ ଶ୍ରାନ୍ତସଂଵାହନଂ କୁର୍ଵନ୍ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଅନ୍ନଂ ଯଥୋଚିତମ୍
ମନର ଦୁଷ୍ଟ ଭାବକୁ ଛାଡି, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହି, କ୍ଲାନ୍ତଙ୍କୁ ମସାଜ କରି, ଯଥାଯଥ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅକିଂଚନେଭ୍ଯଃ ସାଧୁଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଵସ୍ତ୍ରାଣି କମ୍ବଲାନ୍ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ହରିକଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ତଥା ଗଙ୍ଗାସମୁଦ୍ଭଵାମ୍ ଅନେନ ଵିଧିନା ଗଚ୍ଛନ୍ ସମ୍ଯକ୍ ତୀର୍ଥଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଗରିବ ଓ ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ କପଡ଼ା ଓ କମ୍ବଳ ଦେବା, ହରିଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କଥା ଓ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣିବା, ଏହିପରି ଭାବେ ଯିବାରେ ତୀର୍ଥର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ।
ତ୍ର୍ଯମ୍ବକଶ୍ ଚ ଇତି ପ୍ରାହ ଗୌତମଂ ମୁନିଭିର୍ ଵୃତମ୍
ତ୍ରୟମ୍ବକ ଏପରି କହିଲେ, ମୁନିମାନେ ଘେରିଥିବା ଗୌତମଙ୍କୁ।
ଦ୍ଵିହସ୍ତମାତ୍ରେ ତୀର୍ଥାନି ସଂଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଗୌତମ ସର୍ଵତ୍ରାହଂ ସଂନିହିତଃ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦସ୍ ତଥା
ହେ ଗୌତମ, ପ୍ରତି ଦୁଇ ହାତ ଲମ୍ବାଇ ତୀର୍ଥ ହେବ; ମୁଁ ସବୁଠାରେ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ନର୍ମଦା ତୁ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ପର୍ଵତେ ଽମରକଣ୍ଟକେ ଯମୁନା ସଂଗତା ତତ୍ର ପ୍ରଭାସେ ତୁ ସରସ୍ଵତୀ
ନର୍ମଦା ସରିତ୍ସ୍ରେଷ୍ଠା, ଅମରକଣ୍ଟକ ପାହାଡ଼ରେ ଅଛି; ସେଠାରେ ଯମୁନା ମିଶିଛି, ପ୍ରଭାସରେ ସରସ୍ୱତୀ।
କୃଷ୍ଣା ଭୀମରଥୀ ଚୈଵ ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ତୁ ନାରଦ ତିସୃଣାଂ ସଂଗମୋ ଯତ୍ର ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ନୃଣାମ୍
କୃଷ୍ଣା, ଭୀମରଥୀ ଓ ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, ହେ ନାରଦ, ଏହି ତିନି ନଦୀ ଯେଉଁଠି ମିଶେ, ସେଠି ତୀର୍ଥ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ପଯୋଉଷ୍ଣୀ ସଂଗତା ଯତ୍ର ତତ୍ରତ୍ଯା ତଚ୍ ଚ ମୁକ୍ତିଦମ୍ ଇଯଂ ତୁ ଗୌତମୀ ଵତ୍ସ ଯତ୍ର କ୍ଵାପି ମମାଜ୍ଞଯା
ଯେଉଁଠି ପୟୋଷ୍ଣୀ ମିଶେ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଗୌତମୀ, ପୁଆ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଯେଉଁଠି ଅଛି।
ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଦା ନୄଣାଂ ସ୍ନାନାନ୍ ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି କିଂଚିତ୍କାଲେ ପୁଣ୍ଯତମଂ କିଂଚିତ୍ତୀର୍ଥଂ ସୁରାଗମେ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ, ସମୟ ସମୟରେ, ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; କେତେକ ସମୟରେ କିଛି ତୀର୍ଥ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, କିଛି ଦେବମାନେ ଆସିଲେ।
ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଦା ତୀର୍ଥଂ ଗୌତମୀ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯୋ ଽର୍ଧକୋଟୀ ଚ ଯୋଜନାନାଂ ଶତଦ୍ଵଯେ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ, ସବୁବେଳେ, ଗୌତମୀ ହେଉଛି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହା ତିନି କୋଟି ଓ ଅର୍ଧ କୋଟି, ଦୁଇଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।
ତୀର୍ଥାନି ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ସଂଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଗୌତମ ଇଯଂ ମାହେଶ୍ଵରୀ ଗଙ୍ଗା ଗୌତମୀ ଵୈଷ୍ଣଵୀତି ଚ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠି ଅନେକ ତୀର୍ଥ ହେବ, ହେ ଗୌତମ; ଏହି ମାହେଶ୍ୱରୀ ଗଙ୍ଗା, ଗୌତମୀ ଓ ବୈଷ୍ଣବୀ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମୀ ଗୋଦାଵରୀ ନନ୍ଦା ସୁନନ୍ଦା କାମଦାଯିନୀ ବ୍ରହ୍ମତେଜଃସମାନୀତା ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନୀ
ବ୍ରାହ୍ମୀ, ଗୋଦାବରୀ, ନନ୍ଦା, ସୁନନ୍ଦା, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ନଦୀ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
ସ୍ମରଣାଦ୍ ଏଵ ପାପୌଘହନ୍ତ୍ରୀ ମମ ସଦା ପ୍ରିଯା ପଞ୍ଚାନାମ୍ ଅପି ଭୂତାନାମ୍ ଆପଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ଵମ୍ ଆଗତାଃ
କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପାପର ଭାର ଦୂର କରେ, ସେ ସଦା ମୋର ପ୍ରିୟ; ପାଞ୍ଚ ଭୂତ ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଛି।
ତତ୍ରାପି ତୀର୍ଥଭୂତାସ୍ ତୁ ତସ୍ମାଦ୍ ଆପଃ ପରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ତାସାଂ ଭାଗୀରଥୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ତାଭ୍ଯୋ ଽପି ଗୌତମୀ ତଥା
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ଥିବା ଜଳ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗୀରଥୀ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏବଂ ଗୌତମୀ ତାଙ୍କ ସମାନ।
ଆନୀତା ସଜଟା ଗଙ୍ଗା ଅସ୍ଯା ନାନ୍ଯଚ୍ ଛୁଭାଵହମ୍ ସ୍ଵର୍ଗେ ଭୁଵି ତଲେ ଵାପି ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵାର୍ଥଦଂ ମୁନେ
ଜଟାଧାରୀ ଭାବେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲା; ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଶୁଭ ମିଳେନି। ସ୍ୱର୍ଗରେ, ପୃଥିବୀରେ କିମ୍ବା ପାତାଳରେ, ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରେ, ହେ ମୁନି।
ଇତ୍ଯ୍ ଏତତ୍ କଥିତଂ ପୁତ୍ର ଗୌତମାଯ ମହାତ୍ମନେ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଧରେଣ ତୁଷ୍ଟେନ ମଯା ତଵ ନିଵେଦିତମ୍
ଏହିପରି, ପୁଅ, ମୁଁ ଏହି କଥା ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ଖୁସି ହୋଇଥିବା ହରିଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ଏବଂ ଏହାକୁ ତୋତେ କହିଦେଲି।
ଏଵଂ ସା ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗା ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଧିକା ମତା ତତ୍ସ୍ଵରୂପଂ ଚ କଥିତଂ କୁତୋ ଽନ୍ଯା ଶ୍ରଵଣସ୍ପୃହା
ଏଭଳି ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ବିସ୍ତାରରେ କହାଯାଇଛି—ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାର ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ କିଏ ଇଚ୍ଛା କରିବ?
ଦ୍ଵିଵିଧା ସୈଵ ଗଦିତା ଏକାପି ସୁରସତ୍ତମ ଏକୋ ଭେଦସ୍ ତୁ କଥିତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେନାହୃତୋ ଯତଃ
ସେ ଗଙ୍ଗା ଏକେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଏହାର ଏକ ଭାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇଥିଲା।
କ୍ଷତ୍ରିଯେଣାପରୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଂଶୋ ଜଟାସ୍ଵ୍ ଏଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଭଵସ୍ଯ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଆହୃତସ୍ ତଦ୍ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଂଶ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ଦେବଦେବ ଭବଙ୍କ ଜଟାରେ ରହିଥିଲା; ଏହା ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ।
ଵୈଵସ୍ଵତାନ୍ଵଯେ ଜାତ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲସଂଭଵଃ ପୁରା ଵୈ ସଗରୋ ନାମ ରାଜାସୀଦ୍ ଅତିଧାର୍ମିକଃ
ୱୈୱସ୍ୱତ ବଂଶରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସଗର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।
ଯଜ୍ଵା ଦାନପରୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମାଚାରଵିଚାରଵାନ୍ ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଦ୍ଵଯଂ ଚାସୀତ୍ ପତିଭକ୍ତିପରାଯଣମ୍
ସେ ସଦା ଯଜ୍ଞ କରିବାରେ ଏବଂ ଦାନ ଦେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ନିରତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଝିଅ ଥିଲେ, ଦୁହେଁ ପତିଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।