ମହେଶ୍ଵରଜଟାଜୁଟାଦ୍ ଗଙ୍ଗାମ୍ ଆଦାଯ ଗୌତମଃ ଆଗତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁଣ୍ଯେ ତତଃ କିମ୍ ଅକରୋଦ୍ ଗିରୌ
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଜଟାରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ, ଗୌତମ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ। ଏହା ପରେ ସେ ପାହାଡ଼ରେ କଣ କଲେ?
ଆଦାଯ ଗୌତମୋ ଗଙ୍ଗାଂ ଶୁଚିଃ ପ୍ରଯତମାନସଃ ପୂଜିତୋ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵୈସ୍ ତଥା ଗିରିନିଵାସିଭିଃ
ଶୁଧ୍ଧ ମନ ଓ ଶରୀରରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ, ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବାମାନେ ପୂଜା କଲେ।
ଗିରେର୍ ମୂର୍ଧ୍ନି ଜଟାଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ମରନ୍ ଦେଵଂ ତ୍ରିଲୋଚନମ୍ ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ ଭୂତ୍ଵା ଗଙ୍ଗାଂ ସ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ପାହାଡ଼ର ଶିରା ଉପରେ ଜଟା ରଖି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ରିଲୋଚନଜଟୋଦ୍ଭୂତେ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଯିନି କ୍ଷମସ୍ଵ ମାତଃ ଶାନ୍ତାସି ସୁଖଂ ଯାହି ହିତଂ କୁରୁ
ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାଦେବଙ୍କ ଜଟାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ମାଆ, ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର। ତୁମେ ଶାନ୍ତ ଅଛ, ଆନନ୍ଦରେ ଯାଅ ଓ ଭଲ କାମ କର।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତା ଗୌତମେନ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରୋଵାଚ ଗୌତମମ୍ ଦିଵ୍ଯରୂପଧରା ଦେଵୀ ଦିଵ୍ଯସ୍ରଗନୁଲେପନା
ଗୌତମଙ୍କ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା, ଗୌତମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛେଯଂ ଦେଵସଦନମ୍ ଅଥଵାପି କମଣ୍ଡଲୁମ୍ ରସାତଲଂ ଵା ଗଚ୍ଛେଯଂ ଜାତସ୍ ତ୍ଵଂ ସତ୍ଯଵାଗ୍ ଅସି
ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବି, କିମ୍ବା କମଣ୍ଡଳୁକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, କିମ୍ବା ତଳପାତାଳକୁ ଯିବି? ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତୁମେ ସତ୍ୟବାଦୀ।
ତ୍ରଯାଣାମ୍ ଉପକାରାର୍ଥଂ ଲୋକାନାଂ ଯାଚିତା ମଯା ଶଂଭୁନା ଚ ତଥା ଦତ୍ତା ଦେଵି ତନ୍ ନାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍
ତିନି ଲୋକର ଉପକାର ପାଇଁ ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁରୋଧିତ ହୋଇଥିଲି ଓ ଦିଆଯାଇଥିଲି, ଦେବୀ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେଉନାହିଁ।
ତଦ୍ ଗୌତମଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗଙ୍ଗା ମେନେ ଦ୍ଵିଜେରିତମ୍ ତ୍ରେଧାତ୍ମାନଂ ଵିଭଜ୍ଯାଥ ସ୍ଵର୍ଗମର୍ତ୍ଯରସାତଲେ
ଗୌତମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଥିବାକୁ ମନେ ରଖି, ନିଜକୁ ତିନି ଭାଗ କରି, ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ପାତାଳକୁ ଗଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ଚତୁର୍ଧା ଵ୍ଯଗମତ୍ ସପ୍ତଧା ମର୍ତ୍ଯମଣ୍ଡଲେ ରସାତଲେ ଚତୁର୍ଧୈଵ ସୈଵଂ ପଞ୍ଚଦଶାକୃତିଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଚାରି ଭାଗ, ପୃଥିବୀରେ ସାତ ଭାଗ ଓ ପାତାଳରେ ଚାରି ଭାଗ ହୋଇ, ସେ ପନ୍ଦରଟି ରୂପ ନେଲେ।
ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଭୂତୈଵ ସର୍ଵପାପଵିନାଶିନୀ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦା ନିତ୍ଯଂ ସୈଵ ଵେଦେ ପ୍ରଗୀଯତେ
ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ନିତ୍ୟ; ଏଭଳି ଭାବେ ବେଦରେ ସେ ପ୍ରଶଂସିତ।
ମର୍ତ୍ଯା ମର୍ତ୍ଯଗତାମ୍ ଏଵ ପଶ୍ଯନ୍ତି ନ ତଲଂ ଗତାମ୍ ନୈଵ ସ୍ଵର୍ଗଗତାଂ ମର୍ତ୍ଯାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାନବୁଦ୍ଧଯଃ
ମଣିଷମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ରୂପକୁ ଦେଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପାତାଳକୁ ଗଲା ରୂପକୁ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ; ଅଜ୍ଞାନୀ ମଣିଷମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା ରୂପକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ଯାଵତ୍ ସାଗରଗା ଦେଵୀ ତାଵଦ୍ ଦେଵମଯୀ ସ୍ମୃତା ଉତ୍ସୃଷ୍ଟା ଗୌତମେନୈଵ ପ୍ରାଯାତ୍ ପୂର୍ଵାର୍ଣଵଂ ପ୍ରତି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଛନ୍ତି, ସେଉଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦେବତାମୟୀ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଗୌତମ ଛାଡ଼ିଦେବା ପରେ, ସେ ପୂର୍ବ ସାଗର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଦେଵର୍ଷିଭିର୍ ଜୁଷ୍ଟାଂ ମାତରଂ ଜଗତଃ ଶୁଭାମ୍ ଗୌତମୋ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ଅଥାକରୋତ୍
ତାପରେ ଦେବ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ଶୁଭ୍ର ଜଗତ୍ ଜନନୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ଗୌତମ ମୁନିସିଂହ ସେ ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ।
ତ୍ରିଲୋଚନଂ ସୁରେଶାନଂ ପ୍ରଥମଂ ପୂଜ୍ଯ ଗୌତମଃ ଉଭଯୋସ୍ ତୀରଯୋଃ ସ୍ନାନଂ କରୋମୀତି ଦଧେ ମତିମ୍
ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପୂଜା କରି, ଗୌତମ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ ଉଭୟ ପାରରେ ସ୍ନାନ କରିବି'।
ସ୍ମୃତମାତ୍ରସ୍ ତଦା ତତ୍ରାଵିରାସୀତ୍ କରୁଣାର୍ଣଵଃ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ କଥଂ ସିଧ୍ଯେଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଶର୍ଵମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ସେତେବେଳେ, ମନେ ପଡ଼ିଲାମାତ୍ରେ, କରୁଣାର ସାଗର ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ ଶର୍ବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏଠାରେ କିପରି ସ୍ନାନ ସମ୍ଭବ?'
କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଭକ୍ତିନମ୍ରସ୍ ତ୍ରିଲୋଚନମ୍
ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତାରେ, ସେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଦେଵଦେଵ ମହେଶାନ ତୀର୍ଥସ୍ନାନଵିଧିଂ ମମ ବ୍ରୂହି ସମ୍ଯଙ୍ ମହେଶାନ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ହେ ଦେବଦେବ, ମହେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କିପରି କରିବା ଉଚିତ୍, ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହ।
ମହର୍ଷେ ଶୃଣୁ ସର୍ଵଂ ଚ ଵିଧିଂ ଗୋଦାଵରୀଭଵମ୍ ପୂର୍ଵଂ ନାନ୍ଦୀମୁଖଂ କୃତ୍ଵା ଦେହଶୁଦ୍ଧିଂ ଵିଧାଯ ଚ
ହେ ମହାମୁନି, ଗୋଦାବରୀ ତୀର୍ଥର ସମସ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମୁଁ କହୁଛି, ଆଗରେ ନାନ୍ଦୀମୁଖ କରି, ଶରୀରକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଚ ତେଷାମ୍ ଆଜ୍ଞାଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପତିତାଲାପଵର୍ଜିତାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ସେମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ପତିତଙ୍କ ସହ ସଂପର୍କ ରହିବାକୁ ଛାଡି, ନିୟମରେ ଯିବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚ ପାଦୌ ଚ ମନଶ୍ ଚୈଵ ସୁସଂଯତମ୍ ଵିଦ୍ଯା ତପଶ୍ ଚ କୀର୍ତିଶ୍ ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମ୍ ଅଶ୍ନୁତେ
ଯେଉଁଠାରେ ହାତ, ପାଉଁ ଓ ମନ ଭଲଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରହିଛି, ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଅଛି, ସେ ତୀର୍ଥର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।
ଭାଵଦୁଷ୍ଟିଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ଵଧର୍ମପରିନିଷ୍ଠିତଃ ଶ୍ରାନ୍ତସଂଵାହନଂ କୁର୍ଵନ୍ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଅନ୍ନଂ ଯଥୋଚିତମ୍
ମନର ଦୁଷ୍ଟ ଭାବକୁ ଛାଡି, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହି, କ୍ଲାନ୍ତଙ୍କୁ ମସାଜ କରି, ଯଥାଯଥ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅକିଂଚନେଭ୍ଯଃ ସାଧୁଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଵସ୍ତ୍ରାଣି କମ୍ବଲାନ୍ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ହରିକଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ତଥା ଗଙ୍ଗାସମୁଦ୍ଭଵାମ୍ ଅନେନ ଵିଧିନା ଗଚ୍ଛନ୍ ସମ୍ଯକ୍ ତୀର୍ଥଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଗରିବ ଓ ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ କପଡ଼ା ଓ କମ୍ବଳ ଦେବା, ହରିଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କଥା ଓ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣିବା, ଏହିପରି ଭାବେ ଯିବାରେ ତୀର୍ଥର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ।
ତ୍ର୍ଯମ୍ବକଶ୍ ଚ ଇତି ପ୍ରାହ ଗୌତମଂ ମୁନିଭିର୍ ଵୃତମ୍
ତ୍ରୟମ୍ବକ ଏପରି କହିଲେ, ମୁନିମାନେ ଘେରିଥିବା ଗୌତମଙ୍କୁ।
ଦ୍ଵିହସ୍ତମାତ୍ରେ ତୀର୍ଥାନି ସଂଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଗୌତମ ସର୍ଵତ୍ରାହଂ ସଂନିହିତଃ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦସ୍ ତଥା
ହେ ଗୌତମ, ପ୍ରତି ଦୁଇ ହାତ ଲମ୍ବାଇ ତୀର୍ଥ ହେବ; ମୁଁ ସବୁଠାରେ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ନର୍ମଦା ତୁ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ପର୍ଵତେ ଽମରକଣ୍ଟକେ ଯମୁନା ସଂଗତା ତତ୍ର ପ୍ରଭାସେ ତୁ ସରସ୍ଵତୀ
ନର୍ମଦା ସରିତ୍ସ୍ରେଷ୍ଠା, ଅମରକଣ୍ଟକ ପାହାଡ଼ରେ ଅଛି; ସେଠାରେ ଯମୁନା ମିଶିଛି, ପ୍ରଭାସରେ ସରସ୍ୱତୀ।
କୃଷ୍ଣା ଭୀମରଥୀ ଚୈଵ ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ତୁ ନାରଦ ତିସୃଣାଂ ସଂଗମୋ ଯତ୍ର ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ନୃଣାମ୍
କୃଷ୍ଣା, ଭୀମରଥୀ ଓ ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, ହେ ନାରଦ, ଏହି ତିନି ନଦୀ ଯେଉଁଠି ମିଶେ, ସେଠି ତୀର୍ଥ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ପଯୋଉଷ୍ଣୀ ସଂଗତା ଯତ୍ର ତତ୍ରତ୍ଯା ତଚ୍ ଚ ମୁକ୍ତିଦମ୍ ଇଯଂ ତୁ ଗୌତମୀ ଵତ୍ସ ଯତ୍ର କ୍ଵାପି ମମାଜ୍ଞଯା
ଯେଉଁଠି ପୟୋଷ୍ଣୀ ମିଶେ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଗୌତମୀ, ପୁଆ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଯେଉଁଠି ଅଛି।
ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଦା ନୄଣାଂ ସ୍ନାନାନ୍ ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି କିଂଚିତ୍କାଲେ ପୁଣ୍ଯତମଂ କିଂଚିତ୍ତୀର୍ଥଂ ସୁରାଗମେ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ, ସମୟ ସମୟରେ, ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; କେତେକ ସମୟରେ କିଛି ତୀର୍ଥ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, କିଛି ଦେବମାନେ ଆସିଲେ।
ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଦା ତୀର୍ଥଂ ଗୌତମୀ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯୋ ଽର୍ଧକୋଟୀ ଚ ଯୋଜନାନାଂ ଶତଦ୍ଵଯେ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ, ସବୁବେଳେ, ଗୌତମୀ ହେଉଛି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହା ତିନି କୋଟି ଓ ଅର୍ଧ କୋଟି, ଦୁଇଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।
ତୀର୍ଥାନି ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ସଂଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଗୌତମ ଇଯଂ ମାହେଶ୍ଵରୀ ଗଙ୍ଗା ଗୌତମୀ ଵୈଷ୍ଣଵୀତି ଚ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠି ଅନେକ ତୀର୍ଥ ହେବ, ହେ ଗୌତମ; ଏହି ମାହେଶ୍ୱରୀ ଗଙ୍ଗା, ଗୌତମୀ ଓ ବୈଷ୍ଣବୀ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।