ତ୍ରଯାଣାମ୍ ଉପକାରାର୍ଥଂ ଲୋକାନାଂ ଯାଚିତଂ ତ୍ଵଯା ଆତ୍ମନସ୍ ତୂପକାରାଯ ତଦ୍ ଯାଚସ୍ଵାକୁତୋଭଯଃ
ତୁମେ ଏହି ଦୟା ତିନି ଜଗତର ଉପକାର ପାଇଁ ଚାହିଲେ; ଏବେ ନିଜ ଉପକାର ପାଇଁ ଭୟ ଛାଡ଼ି ମୋତେ ଆଉ ଏକ ଦାନ ମାଗ।
ସ୍ତୋତ୍ରେଣାନେନ ଯେ ଭକ୍ତାସ୍ ତ୍ଵାଂ ଚ ଦେଵୀଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଵୈ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧାଃ ସ୍ଯୁର୍ ଏତଦ୍ ଧି ଵରଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଏହି ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ତୁମକୁ, ହେ ଦେବୀ, ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ—ଏହି ଦାନ ମୁଁ ଦେଉଛି।
ଏଵମ୍ ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି ଦେଵେଶଃ ପରିତୁଷ୍ଟୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚଃ ଅନ୍ଯାନ୍ ଅପି ଵରାନ୍ ମତ୍ତୋ ଯାଚସ୍ଵ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ: 'ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ଆଉ ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହିଁଛ, ମୋ ପାଖରୁ ମାଗ।'
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତସ୍ ତୁ ହର୍ଷେଣ ଗୌତମଃ ପ୍ରାହ ଶଂକରମ୍
ଏପରି ଶୁଣି, ଗୌତମ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇମାଂ ଦେଵୀଂ ଜଟାସଂସ୍ଥାଂ ପାଵନୀଂ ଲୋକପାଵନୀମ୍ ତଵ ପ୍ରିଯାଂ ଜଗନ୍ନାଥ ଉତ୍ସୃଜ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗିରୌ
ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଏହି ଦେବୀଁ, ଯିଏ ତୁମ ଜଟାରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି ଏବଂ ତୁମର ପ୍ରିୟା, ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାହାଡ଼ରେ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ସର୍ଵାସାଂ ତୀର୍ଥଭୂତା ତୁ ଯାଵଦ୍ ଗଚ୍ଛତି ସାଗରମ୍ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପାନି ମନୋଵାକ୍କାଯିକାନି ଚ
ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମୂଳ ଏହି ନଦୀ ସାଗରକୁ ବହିଯାଉଛି, ସେଠାରେ ମନ, କଥା କିମ୍ବା କାୟାର ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ପାପ ମଧ୍ୟ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ନଦୀ ଚାଲିଛି,
ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵାଣି ଵିଲଯଂ ଯାନ୍ତୁ ଶଂକର ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୋପରାଗେ ଚ ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ତଥା
କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଉ, ହେ ଶଙ୍କର, ବିଶେଷ କରି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ, ଉତ୍ତରାୟନ ଓ ବିଷୁବ ସମୟରେ।
ସଂକ୍ରାନ୍ତୌ ଵୈଧୃତୌ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯେଷୁ ଯତ୍ ଫଲମ୍ ଅସ୍ଯାସ୍ ତୁ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଏଵ ତତ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ଜାଯତାଂ ହର
ଯେଉଁ ସମୟରେ ବା ସ୍ଥାନରେ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳୁ—ଏହି ଦାନ ହେଉ, ହେ ହର।
ଶ୍ଲାଘ୍ଯଂ କୃତେ ତପଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ରେତାଯାଂ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଚ ଦ୍ଵାପରେ ଯଜ୍ଞଦାନେ ଚ ଦାନମ୍ ଏଵ କଲୌ ଯୁଗେ
ସତ୍ୟଯୁଗରେ ତପସ୍ୟା ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞ, ଦ୍ୱାପରରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ କେବଳ ଦାନ ହିଁ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯୁଗଧର୍ମାଶ୍ ଚ ଯେ ସର୍ଵେ ଦେଶଧର୍ମାସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଦେଶକାଲାଦିସଂଯୋଗେ ଯୋ ଧର୍ମୋ ଯତ୍ର ଶସ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଯୁଗର ଧର୍ମ ଓ ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଉଚିତ, ସେଠି ସେହି ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଦ୍ ଅନ୍ଯତ୍ର କୃତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ନାନଦାନାଦିସଂଯମୈଃ ଅସ୍ଯାସ୍ ତୁ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଏଵ ତତ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ଜାଯତାଂ ହର
ଅନ୍ୟଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏଠାରେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳୁ—ହେ ହର।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ତ୍ଵ୍ ଇଯଂ ଯାତି ଯାଵତ୍ ସାଗରଗାମିନୀ ତତ୍ର ତତ୍ର ତ୍ଵଯା ଭାଵ୍ଯମ୍ ଏଷ ଚାସ୍ତୁ ଵରୋ ଵରଃ
ଏହି ନଦୀ ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ ସାଗରକୁ ବହିଯାଉଛି, ସେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଉପସ୍ଥିତ ରୁହିବା; ଏହି ଦାନ ଦିଅ।
ଯୋଜନାନାଂ ତୂପରି ତୁ ଦଶ ଯାଵଚ୍ ଚ ସଂଖ୍ଯଯା ତଦନ୍ତରପ୍ରଵିଷ୍ଟାନାଂ ମହାପାତକିନାମ୍ ଅପି
ଏହି ନଦୀରୁ ଦଶ ଯୋଜନ ଉପରକୁ ଓ ତାହାର ଭିତରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ବଡ଼ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ହେଉନ୍ତି,
ତତ୍ ପିତୄଣାଂ ଚ ତେଷାଂ ଚ ସ୍ନାନାଯାଗଚ୍ଛତାଂ ଶିଵ ସ୍ନାନେ ଚାପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତରେ ମୃତ୍ଯୋର୍ ମୁକ୍ତିଭାଜୋ ଭଵନ୍ତୁ ଵୈ
ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ, ହେ ଶିବ, ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି, କିମ୍ବା ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।
ଏକତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ସ୍ଵର୍ଗମର୍ତ୍ଯରସାତଲେ ଏଷା ତେଭ୍ଯୋ ଵିଶିଷ୍ଟା ତୁ ଅଲଂ ଶଂଭୋ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ସ୍ୱର୍ଗ, ମାଟି ଓ ପାତାଳର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଠା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ତୀର୍ଥ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ; ଏତିକି ହେଲା, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ତଦ୍ ଗୌତମଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥାସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅବ୍ରଵୀଚ୍ ଛିଵଃ ଅସ୍ଯାଃ ପରତରଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଗୌତମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶିବ କହିଲେ, 'ତଥା ହେଉ।' ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ତୀର୍ଥ କେବେ ହୋଇନଥିଲା, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପୁନଃ ସତ୍ଯଂ ଵେଦେ ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତମ୍ ସର୍ଵେଷାଂ ଗୌତମୀ ପୁଣ୍ଯା ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁଣି ସତ୍ୟ; ବେଦରେ ଯେପରି ନିଶ୍ଚିତ, ଗୌତମୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର—ଏହିପରି କହି ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତତୋ ଗତେ ଭଗଵତି ଲୋକପୂଜିତେ ତଦାଜ୍ଞଯା ପୂର୍ଣବଲଃ ସ ଗୌତମଃ ଜଟାଂ ସମାଦାଯ ସରିଦ୍ଵରାଂ ତାଂ ସୁରୈର୍ ଵୃତୋ ବ୍ରହ୍ମଗିରିଂ ଵିଵେଶ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଭଗବତୀ ବିଦାୟ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଥିବା ଗୌତମ ଜଟାରୁ ସେଇ ପବିତ୍ର ନଦୀକୁ ନେଇ, ଦେବମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଗିରିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତସ୍ ତୁ ଗୌତମେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଜଟାମ୍ ଆଦାଯ ନାରଦ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିର୍ ଅଭୂତ୍ ତତ୍ର ସମାଜଗ୍ମୁଃ ସୁରେଶ୍ଵରାଃ
ତାପରେ ଗୌତମ ଆସିଲେ ଓ ନାରଦ ଜଟା ଧରିଥିବାବେଳେ, ସେଠାରେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଋଷଯଶ୍ ଚ ମହାଭାଗା ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ ତଥା ଜଯଶବ୍ଦେନ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ପୂଜଯନ୍ତୋ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ
ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଋଷିମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମିଶି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜୟଧ୍ୱନି ଦେଇ ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ମହେଶ୍ଵରଜଟାଜୁଟାଦ୍ ଗଙ୍ଗାମ୍ ଆଦାଯ ଗୌତମଃ ଆଗତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁଣ୍ଯେ ତତଃ କିମ୍ ଅକରୋଦ୍ ଗିରୌ
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଜଟାରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ, ଗୌତମ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ। ଏହା ପରେ ସେ ପାହାଡ଼ରେ କଣ କଲେ?
ଆଦାଯ ଗୌତମୋ ଗଙ୍ଗାଂ ଶୁଚିଃ ପ୍ରଯତମାନସଃ ପୂଜିତୋ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵୈସ୍ ତଥା ଗିରିନିଵାସିଭିଃ
ଶୁଧ୍ଧ ମନ ଓ ଶରୀରରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ, ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବାମାନେ ପୂଜା କଲେ।
ଗିରେର୍ ମୂର୍ଧ୍ନି ଜଟାଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ମରନ୍ ଦେଵଂ ତ୍ରିଲୋଚନମ୍ ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ ଭୂତ୍ଵା ଗଙ୍ଗାଂ ସ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ପାହାଡ଼ର ଶିରା ଉପରେ ଜଟା ରଖି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ରିଲୋଚନଜଟୋଦ୍ଭୂତେ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଯିନି କ୍ଷମସ୍ଵ ମାତଃ ଶାନ୍ତାସି ସୁଖଂ ଯାହି ହିତଂ କୁରୁ
ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାଦେବଙ୍କ ଜଟାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ମାଆ, ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର। ତୁମେ ଶାନ୍ତ ଅଛ, ଆନନ୍ଦରେ ଯାଅ ଓ ଭଲ କାମ କର।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତା ଗୌତମେନ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରୋଵାଚ ଗୌତମମ୍ ଦିଵ୍ଯରୂପଧରା ଦେଵୀ ଦିଵ୍ଯସ୍ରଗନୁଲେପନା
ଗୌତମଙ୍କ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା, ଗୌତମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛେଯଂ ଦେଵସଦନମ୍ ଅଥଵାପି କମଣ୍ଡଲୁମ୍ ରସାତଲଂ ଵା ଗଚ୍ଛେଯଂ ଜାତସ୍ ତ୍ଵଂ ସତ୍ଯଵାଗ୍ ଅସି
ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବି, କିମ୍ବା କମଣ୍ଡଳୁକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, କିମ୍ବା ତଳପାତାଳକୁ ଯିବି? ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତୁମେ ସତ୍ୟବାଦୀ।
ତ୍ରଯାଣାମ୍ ଉପକାରାର୍ଥଂ ଲୋକାନାଂ ଯାଚିତା ମଯା ଶଂଭୁନା ଚ ତଥା ଦତ୍ତା ଦେଵି ତନ୍ ନାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍
ତିନି ଲୋକର ଉପକାର ପାଇଁ ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁରୋଧିତ ହୋଇଥିଲି ଓ ଦିଆଯାଇଥିଲି, ଦେବୀ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେଉନାହିଁ।
ତଦ୍ ଗୌତମଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗଙ୍ଗା ମେନେ ଦ୍ଵିଜେରିତମ୍ ତ୍ରେଧାତ୍ମାନଂ ଵିଭଜ୍ଯାଥ ସ୍ଵର୍ଗମର୍ତ୍ଯରସାତଲେ
ଗୌତମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଥିବାକୁ ମନେ ରଖି, ନିଜକୁ ତିନି ଭାଗ କରି, ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ପାତାଳକୁ ଗଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ଚତୁର୍ଧା ଵ୍ଯଗମତ୍ ସପ୍ତଧା ମର୍ତ୍ଯମଣ୍ଡଲେ ରସାତଲେ ଚତୁର୍ଧୈଵ ସୈଵଂ ପଞ୍ଚଦଶାକୃତିଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଚାରି ଭାଗ, ପୃଥିବୀରେ ସାତ ଭାଗ ଓ ପାତାଳରେ ଚାରି ଭାଗ ହୋଇ, ସେ ପନ୍ଦରଟି ରୂପ ନେଲେ।
ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଭୂତୈଵ ସର୍ଵପାପଵିନାଶିନୀ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦା ନିତ୍ଯଂ ସୈଵ ଵେଦେ ପ୍ରଗୀଯତେ
ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ନିତ୍ୟ; ଏଭଳି ଭାବେ ବେଦରେ ସେ ପ୍ରଶଂସିତ।