ଶ୍ରୁତୀଃ ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ହରପ୍ରଭୁତ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଲୋକଃ ସକଲୈଃ ପ୍ରମାଣୈଃ କୃତ୍ଵା ଚ ଧର୍ମାନ୍ ବୁଭୁଜେ ଚ ଭୋଗାନ୍ ଵିଭୂତିର୍ ଏଷା ତୁ ସଦାଶିଵସ୍ଯ
ଶାସ୍ତ୍ର, ହରଙ୍କର ଶାସନ ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରମାଣରେ ବିଚାର କରି, ସେ ଧର୍ମ କରିଥିଲେ ଓ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ—ଏହି ହେଉଛି ସଦାଶିବଙ୍କର ବିଭୂତି।
କାର୍ଯକ୍ରିଯାକାରକସାଧନାନାଂ ଵେଦୋଦିତାନାମ୍ ଅଥ ଲୌକିକାନାମ୍ ଯତ୍ ସାଧ୍ଯମ୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତମଂ ପ୍ରିଯଂ ଚ ପ୍ରୋକ୍ତା ଚ ସା ସିଦ୍ଧିର୍ ଅନାଦିକର୍ତୁଃ
ବେଦରେ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ଜଗତରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, କର୍ତ୍ତା, ସାଧନ ଓ ଉପାୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରିୟ, ତାହାକୁ ଆଦିହୀନ କର୍ତ୍ତାଙ୍କର ସିଦ୍ଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଵରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ପ୍ରଧାନଂ ଯତ୍ ସାରଭୂତଂ ଯଦ୍ ଉପାସିତଵ୍ଯମ୍ ଯତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁକ୍ତା ନ ପୁନର୍ ଭଵନ୍ତି ସଦ୍ଯୋଗିନୋ ମୁକ୍ତିର୍ ଉମାପତିଃ ସଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ସର୍ବୋତ୍ତମ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଉଚ୍ଚତମ ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଏକାନ୍ତିକ ଯୋଗୀମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି ଓ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମ ନେଉନାହାନ୍ତି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଉମାପତି, ମୁକ୍ତି ଦାତା।
ଯଥା ଯଥା ଶଂଭୁର୍ ଅମେଯମାଯା ରୂପାଣି ଧତ୍ତେ ଜଗତୋ ହିତାଯ ତଦ୍ଯୋଗଯୋଗ୍ଯାନି ତଥୈଵ ଧତ୍ସେ ପତିଵ୍ରତାତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯି ମାତର୍ ଏଵମ୍
ଯେପରି ଅପରିମାପ୍ୟ ମାୟା ଧାରି ଶମ୍ଭୁ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ମାଆ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଏକତା ଅନୁଯାୟୀ ପତିବ୍ରତା ରୂପ ଧାରଣ କର।
ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ସ୍ତୁଵତସ୍ ତସ୍ଯ ପୁରସ୍ତାଦ୍ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜଃ ଉମଯା ସହିତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଗଣେଶାଦିଗଣୈର୍ ଵୃତଃ
ଏଭଳି ଷ୍ଟୁତି କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ଉମାଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ ଗଣେଶ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଣମାନେ ଘେରି ଅପରିମିତ ତେଜରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ସାକ୍ଷାଦ୍ ଆଗତ୍ଯ ତଂ ଶଂଭୁଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଶମ୍ଭୁ ନିଜେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଆସି, ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସେଠାରେ କଥା କହିଲେ।
କିଂ ତେ ଗୌତମ ଦାସ୍ଯାମି ଭକ୍ତିସ୍ତୋତ୍ରଵ୍ରତୈଃ ଶୁଭୈଃ ପରିତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ଯାଚସ୍ଵ ଦେଵାନାମ୍ ଅପି ଦୁଷ୍କରମ୍
“ଗୌତମ, ମୁଁ ତୁମକୁ କଣ ଦେଉଁ? ତୁମର ଭକ୍ତି, ଷ୍ଟୁତି ଓ ଶୁଭ ବ୍ରତରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଠିକି ଚାହିଁ।”
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜଗନ୍ମୂର୍ତେର୍ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ ହର୍ଷବାଷ୍ପପରୀତାଙ୍ଗୋ ଗୌତମଃ ପର୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ଜଗତ୍ ସ୍ୱରୂପଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଗୌତମ, ଆନନ୍ଦ ଲୁହରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅହୋ ଦୈଵମ୍ ଅହୋ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯ୍ ଅହୋ ଵୈ ଵିପ୍ରପୂଜନମ୍ ଅହୋ ଲୋକଗତିଶ୍ ଚିତ୍ରା ଅହୋ ଧାତର୍ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
“ହାଁ, କି ଭାଗ୍ୟ! କି ଧର୍ମ! କି ଦେବବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂଜା! କି ଅଦ୍ଭୁତ ଏହି ସଂସାର ଚଳାଚଳ! ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ!”
ଜଟାସ୍ଥିତାଂ ଶୁଭାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ଦେହି ମେ ତ୍ରିଦଶାର୍ଚିତ ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋ ଽସି ଦେଵେଶ ତ୍ରଯୀଧାମ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
“ତୁମର ଜଟାରେ ବସିଥିବା, ଦେବତାମାନେ ପୂଜିଥିବା ଶୁଭ ଗଙ୍ଗାକୁ ମୋତେ ଦିଅ। ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛ, ହେ ଦେବେଶ, ତିନି ବେଦର ଆଧାର, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ!”
ତ୍ରଯାଣାମ୍ ଉପକାରାର୍ଥଂ ଲୋକାନାଂ ଯାଚିତଂ ତ୍ଵଯା ଆତ୍ମନସ୍ ତୂପକାରାଯ ତଦ୍ ଯାଚସ୍ଵାକୁତୋଭଯଃ
ତୁମେ ଏହି ଦୟା ତିନି ଜଗତର ଉପକାର ପାଇଁ ଚାହିଲେ; ଏବେ ନିଜ ଉପକାର ପାଇଁ ଭୟ ଛାଡ଼ି ମୋତେ ଆଉ ଏକ ଦାନ ମାଗ।
ସ୍ତୋତ୍ରେଣାନେନ ଯେ ଭକ୍ତାସ୍ ତ୍ଵାଂ ଚ ଦେଵୀଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଵୈ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧାଃ ସ୍ଯୁର୍ ଏତଦ୍ ଧି ଵରଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଏହି ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ତୁମକୁ, ହେ ଦେବୀ, ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ—ଏହି ଦାନ ମୁଁ ଦେଉଛି।
ଏଵମ୍ ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି ଦେଵେଶଃ ପରିତୁଷ୍ଟୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚଃ ଅନ୍ଯାନ୍ ଅପି ଵରାନ୍ ମତ୍ତୋ ଯାଚସ୍ଵ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ: 'ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ଆଉ ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହିଁଛ, ମୋ ପାଖରୁ ମାଗ।'
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତସ୍ ତୁ ହର୍ଷେଣ ଗୌତମଃ ପ୍ରାହ ଶଂକରମ୍
ଏପରି ଶୁଣି, ଗୌତମ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇମାଂ ଦେଵୀଂ ଜଟାସଂସ୍ଥାଂ ପାଵନୀଂ ଲୋକପାଵନୀମ୍ ତଵ ପ୍ରିଯାଂ ଜଗନ୍ନାଥ ଉତ୍ସୃଜ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗିରୌ
ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଏହି ଦେବୀଁ, ଯିଏ ତୁମ ଜଟାରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି ଏବଂ ତୁମର ପ୍ରିୟା, ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାହାଡ଼ରେ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ସର୍ଵାସାଂ ତୀର୍ଥଭୂତା ତୁ ଯାଵଦ୍ ଗଚ୍ଛତି ସାଗରମ୍ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପାନି ମନୋଵାକ୍କାଯିକାନି ଚ
ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମୂଳ ଏହି ନଦୀ ସାଗରକୁ ବହିଯାଉଛି, ସେଠାରେ ମନ, କଥା କିମ୍ବା କାୟାର ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ପାପ ମଧ୍ୟ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ନଦୀ ଚାଲିଛି,
ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵାଣି ଵିଲଯଂ ଯାନ୍ତୁ ଶଂକର ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୋପରାଗେ ଚ ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ତଥା
କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଉ, ହେ ଶଙ୍କର, ବିଶେଷ କରି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ, ଉତ୍ତରାୟନ ଓ ବିଷୁବ ସମୟରେ।
ସଂକ୍ରାନ୍ତୌ ଵୈଧୃତୌ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯେଷୁ ଯତ୍ ଫଲମ୍ ଅସ୍ଯାସ୍ ତୁ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଏଵ ତତ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ଜାଯତାଂ ହର
ଯେଉଁ ସମୟରେ ବା ସ୍ଥାନରେ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳୁ—ଏହି ଦାନ ହେଉ, ହେ ହର।
ଶ୍ଲାଘ୍ଯଂ କୃତେ ତପଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ରେତାଯାଂ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଚ ଦ୍ଵାପରେ ଯଜ୍ଞଦାନେ ଚ ଦାନମ୍ ଏଵ କଲୌ ଯୁଗେ
ସତ୍ୟଯୁଗରେ ତପସ୍ୟା ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞ, ଦ୍ୱାପରରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ କେବଳ ଦାନ ହିଁ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯୁଗଧର୍ମାଶ୍ ଚ ଯେ ସର୍ଵେ ଦେଶଧର୍ମାସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଦେଶକାଲାଦିସଂଯୋଗେ ଯୋ ଧର୍ମୋ ଯତ୍ର ଶସ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଯୁଗର ଧର୍ମ ଓ ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଉଚିତ, ସେଠି ସେହି ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଦ୍ ଅନ୍ଯତ୍ର କୃତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ନାନଦାନାଦିସଂଯମୈଃ ଅସ୍ଯାସ୍ ତୁ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଏଵ ତତ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ଜାଯତାଂ ହର
ଅନ୍ୟଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏଠାରେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳୁ—ହେ ହର।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ତ୍ଵ୍ ଇଯଂ ଯାତି ଯାଵତ୍ ସାଗରଗାମିନୀ ତତ୍ର ତତ୍ର ତ୍ଵଯା ଭାଵ୍ଯମ୍ ଏଷ ଚାସ୍ତୁ ଵରୋ ଵରଃ
ଏହି ନଦୀ ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ ସାଗରକୁ ବହିଯାଉଛି, ସେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଉପସ୍ଥିତ ରୁହିବା; ଏହି ଦାନ ଦିଅ।
ଯୋଜନାନାଂ ତୂପରି ତୁ ଦଶ ଯାଵଚ୍ ଚ ସଂଖ୍ଯଯା ତଦନ୍ତରପ୍ରଵିଷ୍ଟାନାଂ ମହାପାତକିନାମ୍ ଅପି
ଏହି ନଦୀରୁ ଦଶ ଯୋଜନ ଉପରକୁ ଓ ତାହାର ଭିତରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ବଡ଼ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ହେଉନ୍ତି,
ତତ୍ ପିତୄଣାଂ ଚ ତେଷାଂ ଚ ସ୍ନାନାଯାଗଚ୍ଛତାଂ ଶିଵ ସ୍ନାନେ ଚାପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତରେ ମୃତ୍ଯୋର୍ ମୁକ୍ତିଭାଜୋ ଭଵନ୍ତୁ ଵୈ
ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ, ହେ ଶିବ, ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି, କିମ୍ବା ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।
ଏକତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ସ୍ଵର୍ଗମର୍ତ୍ଯରସାତଲେ ଏଷା ତେଭ୍ଯୋ ଵିଶିଷ୍ଟା ତୁ ଅଲଂ ଶଂଭୋ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ସ୍ୱର୍ଗ, ମାଟି ଓ ପାତାଳର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଠା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ତୀର୍ଥ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ; ଏତିକି ହେଲା, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ତଦ୍ ଗୌତମଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥାସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅବ୍ରଵୀଚ୍ ଛିଵଃ ଅସ୍ଯାଃ ପରତରଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଗୌତମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶିବ କହିଲେ, 'ତଥା ହେଉ।' ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ତୀର୍ଥ କେବେ ହୋଇନଥିଲା, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପୁନଃ ସତ୍ଯଂ ଵେଦେ ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତମ୍ ସର୍ଵେଷାଂ ଗୌତମୀ ପୁଣ୍ଯା ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁଣି ସତ୍ୟ; ବେଦରେ ଯେପରି ନିଶ୍ଚିତ, ଗୌତମୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର—ଏହିପରି କହି ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତତୋ ଗତେ ଭଗଵତି ଲୋକପୂଜିତେ ତଦାଜ୍ଞଯା ପୂର୍ଣବଲଃ ସ ଗୌତମଃ ଜଟାଂ ସମାଦାଯ ସରିଦ୍ଵରାଂ ତାଂ ସୁରୈର୍ ଵୃତୋ ବ୍ରହ୍ମଗିରିଂ ଵିଵେଶ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଭଗବତୀ ବିଦାୟ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଥିବା ଗୌତମ ଜଟାରୁ ସେଇ ପବିତ୍ର ନଦୀକୁ ନେଇ, ଦେବମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଗିରିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତସ୍ ତୁ ଗୌତମେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଜଟାମ୍ ଆଦାଯ ନାରଦ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିର୍ ଅଭୂତ୍ ତତ୍ର ସମାଜଗ୍ମୁଃ ସୁରେଶ୍ଵରାଃ
ତାପରେ ଗୌତମ ଆସିଲେ ଓ ନାରଦ ଜଟା ଧରିଥିବାବେଳେ, ସେଠାରେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଋଷଯଶ୍ ଚ ମହାଭାଗା ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ ତଥା ଜଯଶବ୍ଦେନ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ପୂଜଯନ୍ତୋ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ
ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଋଷିମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମିଶି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜୟଧ୍ୱନି ଦେଇ ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ମାନ କଲେ।