ଭଵନ୍ତ ଏଵ ଶରଣଂ ପୂତଂ ମାଂ କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହଥ
ଆପଣମାନେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ, ଆପଣମାନେ ମୋତେ ପବିତ୍ର କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ଵିଘ୍ନରାଡ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ ଵୃତଃ
ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ବିଘ୍ନଙ୍କର ନାଥ, ଭଗବାନ କହିଲେ।
ନୈଵେଯଂ ମ୍ରିଯତେ ତତ୍ର ନୈଵ ଜୀଵତି ତତ୍ର କିମ୍ ଵଦାମୋ ଽସ୍ମିନ୍ ସୁସଂଦିଗ୍ଧେ ନିଷ୍କୃତିଂ ଗତିମ୍ ଏଵ ଵା
ସେଠାରେ ସେ ମରୁନାହାନ୍ତି, ଜୀବନ୍ତ ମଧ୍ୟ ନୁହନ୍ତି; ଏହି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ କଣ କହିବୁ—ପାପମୋଚନ କିମ୍ବା ଆଗକୁ ଯିବା ପଥ କଣ ହେବ?
କଥମ୍ ଉତ୍ଥାସ୍ଯତୀଯଂ ଗୌର୍ ଅଥ ଚାସ୍ମିଂଶ୍ ଚ ନିଷ୍କୃତିମ୍ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହଥ ତତ୍ ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯେ ଽହମ୍ ଅସଂଶଯମ୍
ଏହି ଗାଈ କିପରି ପୁନି ଉଠିପାରିବେ, ଏବଂ ଏହି ଘଟଣାରେ କଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି? ଆପଣମାନେ ଏହା କହିବାକୁ ଉଚିତ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସେସବୁ କରିବି।
ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ମତେନାଯଂ ଵଦିଷ୍ଯତି ଚ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏତଦ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅଥାସ୍ମାକଂ ପ୍ରମାଣଂ ତଵ ଗୌତମ
ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହା କହିବେ; ଓ ଗୌତମ, ଯାହା କହିବେ, ତାହା ଆମ ପାଇଁ ନିୟମ ହେବ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପ୍ରେର୍ଯମାଣୋ ଽସୌ ଗୌତମେନ ବଲୀଯସା ଵିଘ୍ନକୃଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଵପୁଷା ପ୍ରାହ ସର୍ଵାନ୍ ଇଦଂ ଵଚଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ବିଘ୍ନ ହରା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ମତେନାହଂ ଵଦିଷ୍ଯାମି ଯଥାର୍ଥଵତ୍ ଅନୁମନ୍ଯନ୍ତୁ ମୁନଯୋ ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଗୌତମୋ ଽପି ଚ
ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି; ମୁନିମାନେ ଓ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ମୋର କଥାକୁ ମନେପଡ଼ନ୍ତୁ।
ମହେଶ୍ଵରଜଟାଜୂଟେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ କମଣ୍ଡଲୁସ୍ଥିତଂ ଵାରି ତିଷ୍ଠତୀତି ହି ଶୁଶ୍ରୁମ
ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ମହାଦେବଙ୍କ ଜଟାରେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କମଣ୍ଡଳୁର ପାଣି ବସିଛି।
ତଦ୍ ଆନଯସ୍ଵ ତରସା ତପସା ନିଯମେନ ଚ ତେନାଭିଷିଞ୍ଚ ଗାମ୍ ଏତାଂ ଭଗଵନ୍ ଭୁଵମ୍ ଆଶ୍ରିତାମ୍ ତତୋ ଵତ୍ସ୍ଯାମହେ ସର୍ଵେ ପୂର୍ଵଵତ୍ ତଵ ଵେଶ୍ମନି
ସେ ପାଣିକୁ ତୁରନ୍ତ, ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ଆଣ; ଏହାଦ୍ୱାରା, ପୃଥିବୀରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଏହି ଗାଈକୁ ସ୍ନାନ କରା, ହେ ପ୍ରଭୁ। ତାପରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ପୂର୍ବବତ୍ ତୁମ ଘରେ ରହିବୁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ସଂସଦି ତତ୍ରାପତତ୍ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିର୍ ଜଯଶବ୍ଦୋ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ତତଃ କୃତାଞ୍ଜଲିର୍ ନମ୍ରୋ ଗୌତମୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସଭାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିବା ପରେ, ସେଠାରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା ଓ ଜୟଧ୍ୱନି ବଢ଼ିଗଲା। ତାପରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଗୌତମ କହିଲେ।
ତପସାଗ୍ନିପ୍ରସାଦେନ ଦେଵବ୍ରହ୍ମପ୍ରସାଦତଃ ଭଵତାଂ ଚ ପ୍ରସାଦେନ ମତ୍ସଂକଲ୍ପୋ ଽନୁସିଧ୍ଯତାମ୍
ତପସ୍ୟାର ଅଗ୍ନିର କୃପାରେ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦୟାରେ, ଏବଂ ଆପଣମାନଙ୍କର ଦୟାରେ, ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ।
ଏଵମ୍ ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି ତଂ ଵିପ୍ରା ଆପୃଚ୍ଛନ୍ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍ ସ୍ଵାନି ସ୍ଥାନାନି ତେ ଜଗ୍ମୁଃ ସମୃଦ୍ଧାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ନଵାରିଭିଃ
ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ, ଅନ୍ନ ଓ ପାଣିରେ ସମୃଦ୍ଧ।
ଯାତେଷୁ ତେଷୁ ଵିପ୍ରେଷୁ ଭ୍ରାତ୍ରା ସହ ଗଣେଶ୍ଵରଃ ଜଯଯା ସହ ସୁପ୍ରୀତଃ କୃତକୃତ୍ଯୋ ନ୍ଯଵର୍ତତ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଗଣପତି ତାଙ୍କର ଭାଇ ଓ ଜୟ ସହିତ, ଖୁସି ଓ କାମ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ହୋଇ, ଚାଲିଗଲେ।
ଗତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଵୃନ୍ଦେଷୁ ଗଣେଶେ ଚ ଗତେ ତଥା ଗୌତମୋ ଽପି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ ତପସା ହତକଲ୍ମଷଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦଳ ଓ ଗଣପତି ଚାଲିଯିବା ପରେ, ତପସ୍ୟାରେ ପାପ ହରାଇଥିବା ମହାମୁନି ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲେ।
ଧ୍ଯାଯଂସ୍ ତଦର୍ଥଂ ସ ମୁନିଃ କିମ୍ ଇଦଂ ମମ ସଂସ୍ଥିତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ବହୁଶୋ ଧ୍ଯାଯଞ୍ ଜ୍ଞାନେନ ଜ୍ଞାତଵାନ୍ ଦ୍ଵିଜ
ସେ ମୁନି ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଭାବି, ବାରମ୍ବାର ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କଲେ— 'ମୋର ଏହି ଅବସ୍ଥା କାହିଁକି?' ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ସତ୍ୟଟିକୁ ବୁଝିପାରିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ!
ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥମ୍ ଆତ୍ମନଃ କିଲ୍ବିଷାଂ ଗତିମ୍ ଲୋକାନାମ୍ ଉପକାରଂ ଚ ଶଂଭୋଃ ପ୍ରୀଣନମ୍ ଏଵ ଚ
ସେ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ— ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ପାଇଁ, ନିଜର ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ହେଉଛି।
ଉମାଯାଃ ପ୍ରୀଣନଂ ଚାପି ଗଙ୍ଗାନଯନମ୍ ଏଵ ଚ ସର୍ଵଂ ଶ୍ରେଯସ୍କରଂ ମନ୍ଯେ ମଯି ନୈଵ ଚ କିଲ୍ବିଷମ୍
ଉମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା, ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଆଣିବା— ଏସବୁ କାମ ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଭାବେ ମନେ କରେ, ଏବଂ ମୋର ମଧ୍ୟରେ କିଛି ପାପ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ମନସା ଧ୍ଯାଯନ୍ ସୁପ୍ରୀତୋ ଽଭୂଦ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ ଆରାଧ୍ଯ ଜଗତାମ୍ ଈଶଂ ତ୍ରିନେତ୍ରଂ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍
ଏଭଳି ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଈଶ୍ୱର, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ, ବୃଷଭ ଚିହ୍ନିତ ଧ୍ୱଜ ଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଆନଯିଷ୍ଯେ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠାଂ ପ୍ରୀତା ଽସ୍ତୁ ଗିରିଜା ମମ ସପତ୍ନୀ ଜଗଦମ୍ବାଯା ମହେଶ୍ଵରଜଟାସ୍ଥିତା
ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ନଦୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିବି; ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ, ପାହାଡ଼ ଝିଅ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମା, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରେ ବସିଥିବା ଉମା ମୋପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ହି ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ମୁନିପ୍ରଵୀରଃ ସ ଗୌତମୋ ବ୍ରହ୍ମଗିରେର୍ ଜଗାମ କୈଲାସମ୍ ଆଧିଷ୍ଠିତମ୍ ଉଗ୍ରଧନ୍ଵନା ସୁରାର୍ଚିତଂ ପ୍ରିଯଯା ବ୍ରହ୍ମଵୃନ୍ଦୈଃ
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ମହାନ ଋଷି ଗୌତମ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମୂହ ସହିତ, ଦେବତାମାନେ ପୂଜିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ନିବାସ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।
କୈଲାସଶିଖରଂ ଗତ୍ଵା ଗୌତମୋ ଭଗଵାନ୍ ଋଷିଃ କିଂ ଚକାର ତପୋ ଵାପି କାଂ ଚକ୍ରେ ସ୍ତୁତିମ୍ ଉତ୍ତମାମ୍
ଗୌତମ ମହାର୍ଷି କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି, କଣ କଲେ? ସେ କି ତପସ୍ୟା କଲେ, କିମ୍ବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ତୁତି ରଚନା କଲେ?
ଗିରିଂ ଗତ୍ଵା ତତୋ ଵତ୍ସ ଵାଚଂ ସଂଯମ୍ଯ ଗୌତମଃ ଆସ୍ତୀର୍ଯ ସ କୁଶାନ୍ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କୈଲାସେ ପର୍ଵତୋତ୍ତମେ
ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ହେ ପୁଅ, ଗୌତମ ନିଜ କଥାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, କୁଶ ଘାସ ପିଛାଇ, କୈଳାସ ପର୍ବତରେ ଶାନ୍ତ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ବସିଲେ।
ଉପଵିଶ୍ଯ ଶୁଚିର୍ ଭୂତ୍ଵା ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଚେଦଂ ତତୋ ଜଗୌ ଅପତତ୍ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ ଚ ସ୍ତୂଯମାନେ ମହେଶ୍ଵରେ
ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ବସି, ପରେ ଏହି ସ୍ତୁତି ଗାଇଲେ; ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଉଥିବାବେଳେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା।
ଭୋଗାର୍ଥିନାଂ ଭୋଗମ୍ ଅଭୀପ୍ସିତଂ ଚ ଦାତୁଂ ମହାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟଵପୂଂଷି ଧତ୍ତେ ସୋମୋ ଜନାନାଂ ଗୁଣଵନ୍ତି ନିତ୍ଯଂ ଦେଵଂ ମହାଦେଵମ୍ ଇତି ସ୍ତୁଵନ୍ତି
ଭୋଗ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ତାହା ଦେବାପାଇଁ, ସୋମ ଦେବତା ଅଷ୍ଟ ମହା ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସଦା ଗୁଣମୟ ଅଟୁଟ ଥାନ୍ତି; ଏଭଳି ଲୋକେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
କର୍ତୁଂ ସ୍ଵକୀଯୈର୍ ଵିଷଯୈଃ ସୁଖାନି ଭର୍ତୁଂ ସମସ୍ତଂ ସଚରାଚରଂ ଚ ସଂପତ୍ତଯେ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଵିଵୃଦ୍ଧଯେ ଚ ମହୀମଯଂ ରୂପମ୍ ଇତୀଶ୍ଵରସ୍ଯ
ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ତିଆରି କରିବା, ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ପାଳନ କରିବା, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଭୂମିର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଭଗବାନ, ଏହିପରି କୁହାଯାଏ।
ସୃଷ୍ଟେଃ ସ୍ଥିତେଃ ସଂହରଣାଯ ଭୂମେର୍ ଆଧାରମ୍ ଆଧାତୁମ୍ ଅପାଂ ସ୍ଵରୂପମ୍ ଭେଜେ ଶିଵଃ ଶାନ୍ତତନୁର୍ ଜନାନାଂ ସୁଖାଯ ଧର୍ମାଯ ଜଗତ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର ପାଇଁ, ଭୂମିକୁ ଆଧାର ଦେବାକୁ, ଶିବ ଶାନ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଜନମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଧର୍ମ ପାଇଁ, ଜଗତର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ, ଜଳର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
କାଲଵ୍ଯଵସ୍ଥାମ୍ ଅମୃତସ୍ରଵଂ ଚ ଜୀଵସ୍ଥିତିଂ ସୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଥୋ ଵିନାଶନମ୍ ମୁଦଂ ପ୍ରଜାନାଂ ସୁଖମ୍ ଉନ୍ନତିଂ ଚ ଚକ୍ରେ ଽର୍କଚନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିମଯଂ ଶରୀରମ୍
କାଳର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଅମୃତ ଧାରା, ଜୀବମାନଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ, ସୁଖ ଓ ବୃଦ୍ଧି— ଏସବୁ ପାଇଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିର ଶରୀର ଧାରଣ କଲେ।
ଵୃଦ୍ଧିଂ ଗତିଂ ଶକ୍ତିମ୍ ଅଥାକ୍ଷରାଣି ଜୀଵଵ୍ଯଵସ୍ଥାଂ ମୁଦମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନେକାମ୍ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ କୃତଂ ଵାଯୁର୍ ଇତୀଶରୂପଂ ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ସି ନୂନଂ ଭଗଵନ୍ ଭଵନ୍ତମ୍
ବୃଦ୍ଧି, ଗତି, ଶକ୍ତି, ଅକ୍ଷର, ଜୀବମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବିଭିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ପବନର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ନିଶ୍ଚୟ ଭଗବାନ, ତୁମେ ନିଜକୁ ଜାଣୁଛ।
ଭେଦୈର୍ ଵିନା ନୈଵ କୃତିର୍ ନ ଧର୍ମୋ ନାତ୍ମୀଯମ୍ ଅନ୍ଯନ୍ ନ ଦିଶୋ ଽନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯୌ ନ ଚ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତୀ ତସ୍ମାଦ୍ ଇଦଂ ଵ୍ଯୋମଵପୁସ୍ ତଵେଶ
ଭିନ୍ନତା ଛାଡ଼ି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଧର୍ମ, ନିଜର କିଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି, ଦିଗ, ଆକାଶ, ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ— କିଛି ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏହି ଆକାଶ ରୂପ ତୁମର, ହେ ଈଶ୍ୱର।
ଧର୍ମଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥାପଯିତୁଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯ ଋକ୍ସାମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଯଜୁଶ୍ ଚ ଶାଖାଃ ଲୋକେ ଚ ଗାଥାଃ ସ୍ମୃତଯଃ ପୁରାଣମ୍ ଇତ୍ଯାଦିଶବ୍ଦାତ୍ମକତାମ୍ ଉପୈତି
ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ, ତୁମେ ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର୍ ବିଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ, ଏବଂ ଲୋକରେ ଗୀତ, ସ୍ମୃତି, ପୁରାଣ ଆଦି ସବୁ ଶବ୍ଦର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି।