ଦେଵାନାଂ ସଦନେ ମାତର୍ ଗୀଯତେ ଗୌତମୋ ଦ୍ଵିଜଃ ଯନ୍ ନ ସାଧ୍ଯଂ ସୁରଗଣୈର୍ ଗୌତମଃ କୃତଵାନ୍ ଇତି
ମାଆ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ଦ୍ୱିଜ ଗୌତମଙ୍କର ସ୍ତୁତି ହେଉଛି — 'ଯାହା ଦେବମାନେ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଗୌତମ ସେହି କାମ କରିଦେଲେ।'
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା ଦେଵି ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ତପୋବଲମ୍ ସ ଵିପ୍ରଶ୍ ଚାଲଯେଦ୍ ଏନାଂ ମାତର୍ ଗଙ୍ଗାଂ ଜଟାଗତାମ୍
ମୁଁ ଏଭଳି ଶୁଣିଛି, ଦେବୀ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ତପୋବଳ; ସେ ମୁନି ଏହି ଚୁଲିରେ ଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ମଧ୍ୟ ହଟାଇପାରିବେ, ମାଆ।
ତପସା ଵାନ୍ଯତୋ ଵାପି ପୂଜଯିତ୍ଵା ତ୍ରିଲୋଚନମ୍ ସ ଏଵ ଚ୍ଯାଵଯେଦ୍ ଏନାଂ ଜଟାସ୍ଥାଂ ମେ ପିତୃପ୍ରିଯାମ୍
ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ, ତିନି ଆଖିଅଳିଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେ ଏକା ମୋ ବାପାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଗଙ୍ଗାକୁ ଚୁଲିରୁ ହଟାଇପାରିବେ।
ତତ୍ର ନୀତିର୍ ଵିଧାତଵ୍ଯା ତାଂ ଵିପ୍ରୋ ଯାଚଯେଦ୍ ଯଥା ତତ୍ପ୍ରଭାଵାତ୍ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଶିରସୋ ଽଵତରତ୍ଯ୍ ଅପି
ଏଠାରେ ଏକ ଯୋଜନା କରିବାକୁ ପଡିବ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ମୁଣ୍ଡରୁ ଅବତରିବ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ମାତରଂ ଭ୍ରାତ୍ରା ଜଯଯା ସହ ଵିଘ୍ନରାଟ୍ ଜଗାମ ଗୌତମୋ ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରଧରଃ କୃଶଃ
ଏଭଳି ମାଆଙ୍କୁ, ଭାଇ ଏବଂ ଜୟା ସହିତ କହି, ବିଘ୍ନରାଜ ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରଧାରୀ ଦୁର୍ବଳ ଗୌତମ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ଵସନ୍ କତିପଯାହଃସୁ ଗୌତମାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲେ ଉଵାଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ ଵିଘ୍ନରାଟ୍
ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳରେ କିଛି ଦିନ ରହି, ବିଘ୍ନରାଜ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛାମଃ ସ୍ଵମ୍ ଅଧିଷ୍ଠାନମ୍ ଆଶ୍ରମାଣି ଶୁଚୀନି ଚ ପୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ମ ଗୌତମାନ୍ନେନ ପୃଚ୍ଛାମୋ ଗୌତମଂ ମୁନିମ୍
ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଗୃହକୁ ଯିବା; ଗୌତମଙ୍କ ଅନ୍ନରେ ଆମେ ପୋଷିତ ହେଲୁ। ଗୌତମ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିବା।
ଇତି ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପୃଚ୍ଛନ୍ତି ମୁନଯୋ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ସ ତାନ୍ ନିଵାରଯାମ୍ ଆସ ସ୍ନେହବୁଦ୍ଧ୍ଯା ମୁନୀନ୍ ପୃଥକ୍
ଏଭଳି ଆଲୋଚନା କରି, ମହାନ ମୁନିମାନେ ଗୌତମଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ; ଗୌତମ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେମ ଭାବରେ ଏକେକାକି ରୋକିଲେ।
କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ସଵିନଯମ୍ ଆସଧ୍ଵମ୍ ଇହ ଚୈଵ ହି ଯୁଷ୍ମଚ୍ଚରଣଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କରୋମି ମୁନିପୁଂଗଵାଃ
ମୁଁ ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତା ସହିତ ଏଠାରେ ବସିଛି, ଏବଂ ମହାନ ଋଷିମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ ସେବା କରୁଛି।
ଶୁଶ୍ରୂଷୌ ପୁତ୍ରଵନ୍ ନିତ୍ଯଂ ମଯି ତିଷ୍ଠତି ନୋଚିତମ୍ ଭଵତାଂ ଭୂମିଦେଵାନାମ୍ ଆଶ୍ରମାନ୍ତରସେଵନମ୍
ପୁଅ ପରି ସଦା ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଇଚ୍ଛା ମୋ ମନରେ ଥାଏ; ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଭୂମିର ଦେବତା ସଦୃଶ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଇଦମ୍ ଏଵାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵେଷାମ୍ ଇତି ମେ ମତିଃ ଅଲମ୍ ଅନ୍ଯେନ ମୁନଯ ଆଶ୍ରମେଣ ଗତେନ ଵା
ମୋର ବିଶ୍ୱାସ ଏହି ଯେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଆଶ୍ରମଟିଏ ପବିତ୍ର; ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ହେ ମୁନିମାନେ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନେର୍ ଵାକ୍ଯଂ ଵିଘ୍ନକୃତ୍ଯମ୍ ଅନୁସ୍ମରନ୍ ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ ଭୂତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ସ ଗଣାଧିପଃ
ଋଷିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ବାଧା ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ଗଣମାନ୍ୟ ହାତ ଜୋଡି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅନ୍ନକ୍ରୀତା ଵଯଂ କିଂ ନୋ ନିଵାରଯତ ଗୌତମଃ ସାମ୍ନା ନୈଵ ଵଯଂ ଶକ୍ତା ଗନ୍ତୁଂ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍
ଆମେ ଅନ୍ନ କିଣିଛୁ; ହେ ଗୌତମ, ଆପଣ କାହିଁକି ଆମକୁ ବାଞ୍ଚି ରଖୁଛନ୍ତି? ମୃଦୁ ଭାବରେ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିପାରୁନାହିଁ।
ନାଯମ୍ ଅର୍ହତି ଦଣ୍ଡଂ ଵା ଉପକାରୀ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ ତସ୍ମାଦ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵ୍ଯଵସ୍ଯାମି ତତ୍ ସର୍ଵୈର୍ ଅନୁମନ୍ଯତାମ୍
ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦଣ୍ଡ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେ ସହଯୋଗୀ; ତେଣୁ ମୁଁ ବିବେକରେ ଏହାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରୁଛି—ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ମନୋମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
ତତଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କ୍ରିଯତାମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନୁବ୍ରୁଵନ୍ ଏତସ୍ଯ ତୂପକାରାଯ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ଏହା ହେଉ', ଏହି ଲୋକଙ୍କର ଉପକାର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ରେଯୋ ଯତ୍ ସ୍ଯାତ୍ ତଥା କୁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମେନେ ଵାକ୍ଯଂ ଗଣାଧିପଃ
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଶ୍ରେୟସ୍ ଯାହା ହେବ, ସେହିପରି କର; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଗଣପତି ସେହି କଥାକୁ ମନେ ରଖିଲେ।
କ୍ରିଯତେ ଗୁଣରୂପଂ ଯଦ୍ ଗୌତମସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବ, ତାହା ବିଶେଷକରି ଗୌତମଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ହେଉ।
ଅନୁମାନ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପୁନଃ ପୁନର୍ ଉଦାରଧୀଃ ସ୍ଵଯଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ପୁନଃ ମାତୁର୍ ମତେ ସ୍ଥିତୋ ଵିଦ୍ଵାଞ୍ ଜଯାଂ ପ୍ରାହ ଗଣେଶ୍ଵରଃ
ସେ ଉଦାରମନା ବ୍ୟକ୍ତି ପୁନିପୁନି ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ନିଜେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ, ପୁଣିଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମାଆଙ୍କର ମତ ଅନୁଯାୟୀ ଥାଇ, ଜୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଥା ନାନ୍ଯୋ ଵିଜାନୀତେ ତଥା କୁରୁ ଶୁଭାନନେ ଗୋରୂପଧାରିଣୀ ଗଚ୍ଛ ଗୌତମୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ଏଭଳି କର, ହେ ଶୁଭାନନେ, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କେହି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ; ଗାଈର ରୂପ ଧରି ଗୌତମ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯାଅ।
ଶାଲୀନ୍ ଖାଦ ଵିନାଶ୍ଯାଥ ଵିକାରଂ କୁରୁ ଭାମିନି କୃତେ ପ୍ରହାରେ ହୁଂକାରେ ପ୍ରେକ୍ଷିତେ ଚାପି କିଂଚନ ପତ ଦୀନଂ ସ୍ଵନଂ କୃତ୍ଵା ନ ମ୍ରିଯସ୍ଵ ନ ଜୀଵ ଚ
ଧାନ ଖାଅ, ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କର, ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ମାରିଲେ, ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ଦେଖିଲେ, ଦୁଃଖିତ ସ୍ୱର କରି ଝରିପଡ଼; ମରିଯିବୁ ନାହିଁ, ବଞ୍ଚିବୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତଥା ଚକାର ଵିଜଯା ଵିଘ୍ନେଶ୍ଵରମତେ ସ୍ଥିତା ଯତ୍ରାସୀଦ୍ ଗୌତମୋ ଵିପ୍ରୋ ଜଯା ଗୋରୂପଧାରିଣୀ
ଜୟା, ବିଘ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁଠି ଗୌତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ଗାଈର ରୂପ ଧରିଲେ।
ଜଗାମ ଶାଲୀନ୍ ଖାଦନ୍ତୀ ତାଂ ଦଦର୍ଶ ସ ଗୌତମଃ ଗାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିକୃତାଂ ଵିପ୍ରସ୍ ତାଂ ତୃଣେନ ନ୍ଯଵାରଯତ୍
ସେ ଧାନ ଖାଉଥିଲେ; ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଗାଈକୁ ବିକୃତ ଦେଖି, ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଘାସ ଦେଇ ରୋକିଲେ।
ନିଵାର୍ଯମାଣା ସା ତେନ ସ୍ଵନଂ କୃତ୍ଵା ପପାତ ଗୌଃ ତସ୍ଯାଂ ତୁ ପତିତାଯାଂ ଚ ହାହାକାରୋ ମହାନ୍ ଅଭୂତ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯିବାବେଳେ, ଗାଈ ଦୁଃଖର ସ୍ୱର କରି ଝରିପଡ଼ିଲା; ତାହା ପଡ଼ିବା ସହିତ, ବଡ଼ ଆକ୍ରନ୍ଦ ହେଲା।
ସ୍ଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଗୌତମସ୍ଯ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ ଵ୍ଯଥିତା ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପ୍ରାହୁର୍ ଵିଘ୍ନରାଜପୁରସ୍କୃତାଃ
ସେଇ ସ୍ୱର ଶୁଣି ଏବଂ ଗୌତମଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ବିଘ୍ନରାଜଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କହିଲେ।
ଇତୋ ଗଚ୍ଛାମହେ ସର୍ଵେ ନ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ତଵାଶ୍ରମେ ପୁତ୍ରଵତ୍ ପୋଷିତାଃ ସର୍ଵେ ପୃଷ୍ଟୋ ଽସି ମୁନିପୁଂଗଵ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବା; ତୁମ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୁଅ ପରି ପାଳିଛ; ତୁମକୁ ପଚାରାଯାଇଛି, ହେ ମହାନ ମୁନି।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନିର୍ ଵାକ୍ଯଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଗଚ୍ଛତାଂ ତଦା ଵଜ୍ରାହତ ଇଵାସୀତ୍ ସ ଵିପ୍ରାଣାଂ ପୁରତୋ ଽପତତ୍
ଏଭଳି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାଲିଯିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଘାତ ଲାଗିଥିବା ପରି ହେଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପଡ଼ିପଡ଼ିଲେ।
ତମ୍ ଊଚୁର୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵେ ପଶ୍ଯେମାଂ ପତିତାଂ ଭୁଵି ରୁଦ୍ରାଣାଂ ମାତରଂ ଦେଵୀଂ ଜଗତାଂ ପାଵନୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, ଚଳ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥିବା, ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କର ମା, ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅ।
ତୀର୍ଥଦେଵସ୍ଵରୂପିଣ୍ଯାମ୍ ଅସ୍ଯାଂ ଗଵି ଵିଧେର୍ ବଲାତ୍ ପତିତାଯାଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ
ହେ ମହାମୁନି, ଏହି ଗାଈ, ଯିଏ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏଠାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଏବେ ଆମେ ଯେଉଁପରି ଉଚିତ, ସେପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଅବଶ୍ୟକ।
ଚୀର୍ଣଂ ଵ୍ରତଂ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ଯଥା ଵାସସ୍ ତ୍ଵଦାଶ୍ରମେ ଵଯଂ ନାନ୍ଯଧନା ବ୍ରହ୍ମନ୍ କେଵଲଂ ତୁ ତପୋଧନାଃ
ଯେପରି ଏକ ଉପବାସ ଶେଷ ହେଉଛି, ସେପରି ତୁମ ଆଶ୍ରମରେ ଆମର ରହିବା ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହେଉଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଧନ ନାହିଁ, ଆମର ଏକମାତ୍ର ଧନ ହେଉଛି ତପସ୍ୟା।
ଵିପ୍ରାଣାଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଵିନୀତଃ ପ୍ରାହ ଗୌତମଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନମ୍ର ହୋଇ ଗୌତମ କହିଲେ।