ପୂର୍ଵସ୍ମିନ୍ନ୍ ଋଷଯୋ ଦେଵା ପିତରୋ ଲୋକପାଲକାଃ ଜଗୃହୁଃ ଶୁଭଦଂ ଵାରି ତସ୍ମାଚ୍ ଛ୍ରେଷ୍ଠଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଋଷି, ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ଶୁଭ ପାଣି ଧରିଥିଲେ; ଏହିଠାରୁ ଏହାକୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଆପୋ ଵୈ ଲୋକମାତରଃ ଵିଷ୍ଣୁପାଦପ୍ରସୂତାସ୍ ତା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯା ଲୋକମାତରଃ
ଯେ ପାଣି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଜଗତର ମାଆମାନେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଏହି ଜଗତମାଆମାନେ।
ମହେଶ୍ଵରଜଟାସଂସ୍ଥାଃ ପର୍ଵଜାତଶୁଭୋଦଯାଃ ତାସାଂ ପ୍ରଭାଵସ୍ମରଣାତ୍ ସର୍ଵକାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରେ ଥିବା, ପର୍ବତର ଯୋଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଶୁଭ ପାଣିମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
କମଣ୍ଡଲୁସ୍ଥିତା ଦେଵୀ ମହେଶ୍ଵରଜଟାଗତା ଶ୍ରୁତା ଦେଵ ଯଥା ମର୍ତ୍ଯମ୍ ଆଗତା ତଦ୍ ବ୍ରଵୀତୁ ମେ
ହେ ଦେବ, କମଣ୍ଡଳୁରେ ଥିବା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଦେବୀ କିପରି ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଆସିଲେ, ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ।
ମହେଶ୍ଵରଜଟାସ୍ଥା ଯା ଆପୋ ଦେଵ୍ଯୋ ମହାମତେ ତାସାଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଧୋ ଭେଦ ଆହର୍ତୁର୍ ଦ୍ଵଯକାରଣାତ୍
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରେ ଥିବା ଯେଉଁ ପାଣି ଦେବୀ, ସେମାନେ ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ; ଏବଂ ଏହାର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଭେଦ ଅଛି, ଦୁଇଜଣ ଆଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କ କାରଣରୁ।
ଏକାଂଶୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେନାତ୍ର ଵ୍ରତଦାନସମାଧିନା ଗୋତମେନ ଶିଵଂ ପୂଜ୍ଯ ଆହୃତୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ
ଏଠାରେ ଗୌତମ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିୟମ, ଦାନ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜି, ଏହି ପାଣିର ଏକ ଅଂଶ ଆଣିଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଅପରସ୍ ତୁ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କ୍ଷତ୍ରିଯେଣ ବଲୀଯସା ଆରାଧ୍ଯ ଶଂକରଂ ଦେଵଂ ତପୋଭିର୍ ନିଯମୈସ୍ ତଥା
ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଅନ୍ୟ ଅଂଶଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ ତାପସ୍ୟା ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଶଂକରଙ୍କୁ ପୂଜି ଆଣିଥିଲେ।
ଭଗୀରଥେନ ଭୂପେନ ଆହୃତୋ ଽଂଶୋ ଽପରସ୍ ତଥା ଏଵଂ ଦ୍ଵୈରୂପ୍ଯମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଗଙ୍ଗାଯା ମୁନିସତ୍ତମ
ଭଗୀରଥ ନାମକ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଂଶ ଆଣିଥିଲେ; ଏଭଳି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଙ୍ଗା ଦୁଇ ପ୍ରକାର ରୂପ ନେଲେ।
ମହେଶ୍ଵରଜଟାସ୍ଥା ଯା ହେତୁନା କେନ ଗୌତମଃ ଆହର୍ତା କ୍ଷତ୍ରିଯେଣାପି ଆହୃତା କେନ ତଦ୍ ଵଦ
ମୋତେ କୁହ, କେଉଁ କାରଣରୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରେ ଥିବା ପାଣି ଗୌତମ ଆଣିଥିଲେ, ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଆଣିଥିଲେ?
ଯଥାନୀତା ପୁରା ଵତ୍ସ ବ୍ରାହ୍ମଣେନେତରେଣ ଵା ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରେଣାହଂ ଵଦିଷ୍ଯେ ପ୍ରୀତଯେ ତଵ
ହେ ପ୍ରିୟ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ଯେପରି ଏହି ପାଣି ଆଣିଥିଲେ, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି।
ଯସ୍ମିନ୍ କାଲେ ସୁରେଶସ୍ଯ ଉମା ପତ୍ନ୍ଯ୍ ଅଭଵତ୍ ପ୍ରିଯା ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵାଭଵଦ୍ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରିଯା ଶଂଭୋର୍ ମହାମତେ
ଯେବେ ଉମା ଦେବୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହେଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହେଲେ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।
ମମ ଦୋଷାପନୋଦାଯ ଚିନ୍ତଯାନଃ ଶିଵସ୍ ତଦା ଉମଯା ସହିତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦେଵୀଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ମୋ ଦୋଷ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଶିବ ଉମାଙ୍କ ସହିତ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ।
ରସଵୃତ୍ତୌ ସ୍ଥିତୋ ଯସ୍ମାନ୍ ନିର୍ମମେ ରସମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ରସିକତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରିଯତ୍ଵାଚ୍ ଚ ସ୍ତ୍ରୈଣତ୍ଵାତ୍ ପାଵନତ୍ଵତଃ
ଯେହেতୁ ସେ ରସର ମୂଳରେ ବସିଥିଲେ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରସ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାଙ୍କର ରସର ଆସ୍ୱାଦନ, ପ୍ରେମ, ନାରୀପ୍ରତି ଆକର୍ଷଣ ଏବଂ ପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ଏହା ହେଲା।
ସର୍ଵାଭ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅଧିକପ୍ରୀତିର୍ ଗଙ୍ଗାଭୂଦ୍ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ ସୈଵୋଦ୍ଭୂତା ଜଟାମାର୍ଗାତ୍ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ କାରଣାନ୍ତରେ ସ ତୁ ସଂଗୋପଯାମ୍ ଆସ ଗଙ୍ଗାଂ ଶଂଭୁର୍ ଜଟାଗତାମ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ହେଲେ; ସେ ଅନ୍ୟ କିଛି କାରଣରେ ଶିବଙ୍କ ଜଟାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଏବଂ ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କ ଜଟାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଲେ।
ଶିରସା ଚ ଧୃତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ଶଶାକ ଉମା ତଦା ସୋଢୁଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ ଜଟାଜୂଟେ ସ୍ଥିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଧରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଉମା ସେଥିରେ ଅସହ୍ୟ ହେଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ପୁନିପୁନି ଜଟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖି।
ଅମର୍ଷେଣ ଭଵଂ ଗୋରୀ ପ୍ରେରଯସ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଅଭାଷତ ନୈଵାସୌ ପ୍ରୈରଯଚ୍ ଛଂଭୂ ରସିକୋ ରସମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଗୌରୀ ଭବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣ କର!' କିନ୍ତୁ ଶମ୍ଭୁ, ଯିଏ ରସର ଆସ୍ୱାଦକ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରସକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ଜଟାସ୍ଵ୍ ଏଵ ତଦା ଦେଵୀଂ ଗୋପାଯନ୍ତଂ ଵିମୃଶ୍ଯ ସା ଵିନାଯକଂ ଜଯାଂ ସ୍କନ୍ଦଂ ରହୋ ଵଚନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କ ଜଟାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବି, ଗୌରୀ ଗୁପ୍ତରେ ବିନାୟକ, ଜୟା ଓ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ନୈଵାଯଂ ତ୍ରିଦଶେଶାନୋ ଗଙ୍ଗାଂ ତ୍ଯଜତି କାମୁକଃ ସାପି ପ୍ରିଯା ଶିଵସ୍ଯାଦ୍ଯ କଥଂ ତ୍ଯଜତି ତାଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାକୁର, ଯିଏ ମୋହିତ, ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଛାଡ଼ି ନାହାନ୍ତି; ଏବଂ ଗଙ୍ଗା, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଥିବାରୁ, ସେ କିପରି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟକୁ ଆଜି ଛାଡ଼ିପାରିବେ?
ଏଵଂ ଵିମୃଶ୍ଯ ବହୁଶୋ ଗୌରୀ ଚାହ ଵିନାଯକମ୍
ଏଭଳି ଅନେକ ଭାବି, ଗୌରୀ ବିନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ଦେଵୈର୍ ନାସୁରୈର୍ ଯକ୍ଷୈର୍ ନ ସିଦ୍ଧୈର୍ ଭଵତାପି ଚ ନ ରାଜଭିର୍ ଅଥାନ୍ଯୈର୍ ଵା ନ ଗଙ୍ଗାଂ ତ୍ଯଜତି ପ୍ରଭୁଃ
ଦେବତା, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧ, ତୁମେ କିମ୍ବା ରାଜାମାନେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି।
ପୁନସ୍ ତପ୍ସ୍ଯାମି ଵା ଗତ୍ଵା ହିମଵନ୍ତଂ ନଗୋତ୍ତମମ୍ ଅଥଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପୁଣ୍ଯୈସ୍ ତପୋଭିର୍ ହତକଲ୍ମଷୈଃ
ମୁଁ ପୁନି ତପସ୍ୟା କରିବି, କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଯିବି; କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ଓ ପାପରହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ତପସ୍ୟା କରିବି।
ତୈର୍ ଵା ଜଟାସ୍ଥିତା ଗଙ୍ଗା ପ୍ରାର୍ଥିତା ଭୁଵମ୍ ଆପ୍ନୁଯାତ୍
ସେମାନେ ଯଦି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି, ତେବେ ଜଟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗଙ୍ଗା ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମାତୃଵାକ୍ଯଂ ମାତରଂ ପ୍ରାହ ଵିଘ୍ନରାଟ୍ ଭ୍ରାତ୍ରା ସ୍କନ୍ଦେନ ଜଯଯା ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯେହ ଚ ଯୁଜ୍ଯତେ
ମାଆଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବିଘ୍ନବିନାଶକ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଜୟା ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବି; ଏହିଠି ଉଚିତ।'
ତତ୍ କୁର୍ମୋ ମସ୍ତକାଦ୍ ଗଙ୍ଗାଂ ଯଥା ତ୍ଯଜତି ମେ ପିତା ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଅନାଵୃଷ୍ଟିର୍ ଅଜାଯତ
'ମୋ ପିତା ମୁଣ୍ଡରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ଏଭଳି କିଛି କରିବାକୁ ଦରକାର'; ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏକ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଆସିଗଲା।
ଦ୍ଵିର୍ ଦ୍ଵାଦଶ ସମା ମର୍ତ୍ଯେ ସର୍ଵପ୍ରାଣିଭଯାଵହା ତତୋ ଵିନଷ୍ଟମ୍ ଅଭଵଜ୍ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍
ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାରୋଟିରେ ଦୁଇଥର ବର୍ଷ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ, ପରେ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ଜଗତ ନଷ୍ଟ ହେଲା।
ଵିନା ତୁ ଗୌତମଂ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଆଶ୍ରମଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍ ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମଃ ପୁରା ପୁତ୍ର ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ ତଥା
କେବଳ ଗୌତମଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, ପୁତ୍ର, ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି।
କୃତୋ ଯଜ୍ଞୋ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ସ ଦେଵଯଜନୋ ଗିରିଃ ମନ୍ନାମା ତତ୍ର ଵିଖ୍ଯାତସ୍ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମଗିରିଃ ସଦା
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲି, ସେହି ଦେବଯଜ୍ଞ; ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ଟି ମୋ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଏହିପରି ଏହା ସଦା ବ୍ରହ୍ମଗିରି ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ।
ତମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଦାସ୍ତେ ସ ଗୌତମଃ ତସ୍ଯାଶ୍ରମେ ମହାପୁଣ୍ଯେ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ବ୍ରହ୍ମଗିରୌ ଶୁଭେ
ସେହି ପାହାଡ଼ରେ ସଦା ବସି, ଗୌତମ ସେଠି ରହନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରମ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ ବ୍ରହ୍ମଗିରିରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଆଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯୋ ଵାପି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ଵାପ୍ଯ୍ ଅଵର୍ଷଣମ୍ ଭଯଶୋକୌ ଚ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ନ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ କଦାଚନ
ସେଠି କେବେ ଦୁଃଖ, ରୋଗ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ବର୍ଷା ନହେବା, ଭୟ, ଶୋକ କିମ୍ବା ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ।
ତଦାଶ୍ରମଂ ଵିନାନ୍ଯତ୍ର ହଵ୍ଯଂ ଵା କଵ୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ ନାସ୍ତି ପୁତ୍ର ତଥା ଦାତା ହୋତା ଯଷ୍ଟା ତଥୈଵ ଚ
ସେ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ, ପୁତ୍ର, ନ ହବ୍ୟ, ନ କବ୍ୟ, ନ ଦାତା, ନ ହୋତା, ନ ଯଜ୍ୱା ଅଛନ୍ତି।