ଶତକ୍ରତୋସ୍ ତଥା ପ୍ରାଦାତ୍ ସୁରରାଜ୍ଯଂ ଯଥାଭଵମ୍ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ପଦଂ ପ୍ରାଗାତ୍ ସୁରାର୍ଚିତମ୍
ତାପରେ ଶତକ୍ରତୁ ପୁନି ଦେବମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ଫେରାଇଲେ; ସେଇ ସମୟରେ, ପୂଜିତ ପଦ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତତ୍ ପଦଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପିତୁର୍ ମମ ମହାମତେ ଯତ୍ ପଦଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଗୃହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପ୍ଯ୍ ଅଚିନ୍ତଯମ୍
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦକ୍ଷେପ, ଯାହା ମୋର ବାପାଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା—ସେଇ ପାଦ ଆମ ଘରକୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କଲି ।
କିଂ କୃତ୍ଯଂ ଯଚ୍ ଛୁଭଂ ମେ ସ୍ଯାତ୍ ପଦେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସମାଗତେ ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଚ ସମାଲୋକ୍ଯ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମେ ସ୍ଯାତ୍ କମଣ୍ଡଲୁଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦ ଆସିଥିବାବେଳେ, ମୋ ପାଇଁ କଣ ଶୁଭ କର୍ମ ହେବ? ମୋର ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଭାବି, ମୁଁ ଭାବିଲି, ମୋର କମଣ୍ଡଳୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ।
ତଦ୍ ଵାରି ଯତ୍ ପୁଣ୍ଯତମଂ ଦତ୍ତଂ ଚ ତ୍ରିପୁରାରିଣା ଵରଂ ଵରେଣ୍ଯଂ ଵରଦଂ ଵରଂ ଶାନ୍ତିକରଂ ପରମ୍
ସେଇ ପାଣି, ଯାହା ତ୍ରିପୁରାରି ଦେଇଥିଲେ, ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆଶୀର୍ବାଦ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବା, ଶାନ୍ତି ଦେଇଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ପରମ ।
ଶୁଭଂ ଚ ଶୁଭଦଂ ନିତ୍ଯଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍ ମାତୃସ୍ଵରୂପଂ ଲୋକାନାମ୍ ଅମୃତଂ ଭେଷଜଂ ଶୁଚି
ଏହା ଶୁଭ, ସଦା ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁଟି ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆର ମୂର୍ତ୍ତି, ଅମୃତ ଓ ଔଷଧ ଭଳି ପବିତ୍ର।
ପଵିତ୍ରଂ ପାଵନଂ ପୂଜ୍ଯଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଏଵ ଲୋକାନାଂ ପାଵନଂ କିଂ ନୁ ଦର୍ଶନାତ୍
ଏହା ପବିତ୍ର, ଶୁଧ୍ଧିକର, ପୂଜ୍ୟ, ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ—ତେବେ ଦର୍ଶନ କଲେ କେତେ ଅଧିକ ହେବ!
ତାଦୃଗ୍ ଵାରି ଶୁଚିର୍ ଭୂତ୍ଵା କଲ୍ପଯେ ଽର୍ଘାଯ ମେ ପିତୁଃ ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ତଦ୍ ଵାରି ଗୃହୀତ୍ଵାର୍ଘାଯ କଲ୍ପିତମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, 'ମୁଁ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ଏହି ପାଣି ତିଆରି କରିବି,' ସେ ଏହି ପାଣି ନେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ ତିଆରି କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପାଦେ ତୁ ପତିତମ୍ ଅର୍ଘଵାରି ସୁମନ୍ତ୍ରିତମ୍ ତଦ୍ ଵାରି ପତିତଂ ମେରୌ ଚତୁର୍ଧା ଵ୍ଯଗମଦ୍ ଭୁଵମ୍
ଯେଉଁ ପାଣି ଭଲଭାବେ ମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରେ ପଡିଥିଲା, ସେହି ପାଣି ପରେ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ପଡି ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା।
ପୂର୍ଵେ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ ଚୈଵ ପଶ୍ଚିମେ ଚୋତ୍ତରେ ତଥା ଦକ୍ଷିଣେ ଯତ୍ ତୁ ପତିତଂ ଜଟାଭିଃ ଶଂକରୋ ମୁନେ
ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ, ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର—ଏହି ଚାରି ଦିଗରେ ପଡିଲା; ମୁନି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାହା ପଡିଲା, ତାହା ଶଂକର ତାଙ୍କ ଜଟାରେ ଧରିଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ପଶ୍ଚିମେ ଯତ୍ ତୁ ପୁନଃ ପ୍ରାଯାତ୍ କମଣ୍ଡଲୁମ୍ ଉତ୍ତରେ ପତିତଂ ଯତ୍ ତୁ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଜଗ୍ରାହ ତଜ୍ ଜଲମ୍
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାହା ପଡିଲା, ସେହି ପାଣି ପୁଣି କମଣ୍ଡଳୁରେ ନେଇଯିବାଗଲା; ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାହା ପଡିଲା, ବିଷ୍ଣୁ ସେହି ପାଣି ଧରିଲେ।
ପୂର୍ଵସ୍ମିନ୍ନ୍ ଋଷଯୋ ଦେଵା ପିତରୋ ଲୋକପାଲକାଃ ଜଗୃହୁଃ ଶୁଭଦଂ ଵାରି ତସ୍ମାଚ୍ ଛ୍ରେଷ୍ଠଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଋଷି, ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ଶୁଭ ପାଣି ଧରିଥିଲେ; ଏହିଠାରୁ ଏହାକୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଆପୋ ଵୈ ଲୋକମାତରଃ ଵିଷ୍ଣୁପାଦପ୍ରସୂତାସ୍ ତା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯା ଲୋକମାତରଃ
ଯେ ପାଣି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଜଗତର ମାଆମାନେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଏହି ଜଗତମାଆମାନେ।
ମହେଶ୍ଵରଜଟାସଂସ୍ଥାଃ ପର୍ଵଜାତଶୁଭୋଦଯାଃ ତାସାଂ ପ୍ରଭାଵସ୍ମରଣାତ୍ ସର୍ଵକାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରେ ଥିବା, ପର୍ବତର ଯୋଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଶୁଭ ପାଣିମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
କମଣ୍ଡଲୁସ୍ଥିତା ଦେଵୀ ମହେଶ୍ଵରଜଟାଗତା ଶ୍ରୁତା ଦେଵ ଯଥା ମର୍ତ୍ଯମ୍ ଆଗତା ତଦ୍ ବ୍ରଵୀତୁ ମେ
ହେ ଦେବ, କମଣ୍ଡଳୁରେ ଥିବା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଦେବୀ କିପରି ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଆସିଲେ, ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ।
ମହେଶ୍ଵରଜଟାସ୍ଥା ଯା ଆପୋ ଦେଵ୍ଯୋ ମହାମତେ ତାସାଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଧୋ ଭେଦ ଆହର୍ତୁର୍ ଦ୍ଵଯକାରଣାତ୍
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରେ ଥିବା ଯେଉଁ ପାଣି ଦେବୀ, ସେମାନେ ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ; ଏବଂ ଏହାର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଭେଦ ଅଛି, ଦୁଇଜଣ ଆଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କ କାରଣରୁ।
ଏକାଂଶୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେନାତ୍ର ଵ୍ରତଦାନସମାଧିନା ଗୋତମେନ ଶିଵଂ ପୂଜ୍ଯ ଆହୃତୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ
ଏଠାରେ ଗୌତମ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିୟମ, ଦାନ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜି, ଏହି ପାଣିର ଏକ ଅଂଶ ଆଣିଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଅପରସ୍ ତୁ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କ୍ଷତ୍ରିଯେଣ ବଲୀଯସା ଆରାଧ୍ଯ ଶଂକରଂ ଦେଵଂ ତପୋଭିର୍ ନିଯମୈସ୍ ତଥା
ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଅନ୍ୟ ଅଂଶଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ ତାପସ୍ୟା ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଶଂକରଙ୍କୁ ପୂଜି ଆଣିଥିଲେ।
ଭଗୀରଥେନ ଭୂପେନ ଆହୃତୋ ଽଂଶୋ ଽପରସ୍ ତଥା ଏଵଂ ଦ୍ଵୈରୂପ୍ଯମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଗଙ୍ଗାଯା ମୁନିସତ୍ତମ
ଭଗୀରଥ ନାମକ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଂଶ ଆଣିଥିଲେ; ଏଭଳି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଙ୍ଗା ଦୁଇ ପ୍ରକାର ରୂପ ନେଲେ।
ମହେଶ୍ଵରଜଟାସ୍ଥା ଯା ହେତୁନା କେନ ଗୌତମଃ ଆହର୍ତା କ୍ଷତ୍ରିଯେଣାପି ଆହୃତା କେନ ତଦ୍ ଵଦ
ମୋତେ କୁହ, କେଉଁ କାରଣରୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରେ ଥିବା ପାଣି ଗୌତମ ଆଣିଥିଲେ, ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଆଣିଥିଲେ?
ଯଥାନୀତା ପୁରା ଵତ୍ସ ବ୍ରାହ୍ମଣେନେତରେଣ ଵା ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରେଣାହଂ ଵଦିଷ୍ଯେ ପ୍ରୀତଯେ ତଵ
ହେ ପ୍ରିୟ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ଯେପରି ଏହି ପାଣି ଆଣିଥିଲେ, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି।
ଯସ୍ମିନ୍ କାଲେ ସୁରେଶସ୍ଯ ଉମା ପତ୍ନ୍ଯ୍ ଅଭଵତ୍ ପ୍ରିଯା ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵାଭଵଦ୍ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରିଯା ଶଂଭୋର୍ ମହାମତେ
ଯେବେ ଉମା ଦେବୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହେଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହେଲେ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।
ମମ ଦୋଷାପନୋଦାଯ ଚିନ୍ତଯାନଃ ଶିଵସ୍ ତଦା ଉମଯା ସହିତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦେଵୀଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ମୋ ଦୋଷ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଶିବ ଉମାଙ୍କ ସହିତ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ।
ରସଵୃତ୍ତୌ ସ୍ଥିତୋ ଯସ୍ମାନ୍ ନିର୍ମମେ ରସମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ରସିକତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରିଯତ୍ଵାଚ୍ ଚ ସ୍ତ୍ରୈଣତ୍ଵାତ୍ ପାଵନତ୍ଵତଃ
ଯେହেতୁ ସେ ରସର ମୂଳରେ ବସିଥିଲେ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରସ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାଙ୍କର ରସର ଆସ୍ୱାଦନ, ପ୍ରେମ, ନାରୀପ୍ରତି ଆକର୍ଷଣ ଏବଂ ପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ଏହା ହେଲା।
ସର୍ଵାଭ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅଧିକପ୍ରୀତିର୍ ଗଙ୍ଗାଭୂଦ୍ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ ସୈଵୋଦ୍ଭୂତା ଜଟାମାର୍ଗାତ୍ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ କାରଣାନ୍ତରେ ସ ତୁ ସଂଗୋପଯାମ୍ ଆସ ଗଙ୍ଗାଂ ଶଂଭୁର୍ ଜଟାଗତାମ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ହେଲେ; ସେ ଅନ୍ୟ କିଛି କାରଣରେ ଶିବଙ୍କ ଜଟାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଏବଂ ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କ ଜଟାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଲେ।
ଶିରସା ଚ ଧୃତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ଶଶାକ ଉମା ତଦା ସୋଢୁଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ ଜଟାଜୂଟେ ସ୍ଥିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଧରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଉମା ସେଥିରେ ଅସହ୍ୟ ହେଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ପୁନିପୁନି ଜଟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖି।
ଅମର୍ଷେଣ ଭଵଂ ଗୋରୀ ପ୍ରେରଯସ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଅଭାଷତ ନୈଵାସୌ ପ୍ରୈରଯଚ୍ ଛଂଭୂ ରସିକୋ ରସମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଗୌରୀ ଭବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣ କର!' କିନ୍ତୁ ଶମ୍ଭୁ, ଯିଏ ରସର ଆସ୍ୱାଦକ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରସକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ଜଟାସ୍ଵ୍ ଏଵ ତଦା ଦେଵୀଂ ଗୋପାଯନ୍ତଂ ଵିମୃଶ୍ଯ ସା ଵିନାଯକଂ ଜଯାଂ ସ୍କନ୍ଦଂ ରହୋ ଵଚନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କ ଜଟାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବି, ଗୌରୀ ଗୁପ୍ତରେ ବିନାୟକ, ଜୟା ଓ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ନୈଵାଯଂ ତ୍ରିଦଶେଶାନୋ ଗଙ୍ଗାଂ ତ୍ଯଜତି କାମୁକଃ ସାପି ପ୍ରିଯା ଶିଵସ୍ଯାଦ୍ଯ କଥଂ ତ୍ଯଜତି ତାଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାକୁର, ଯିଏ ମୋହିତ, ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଛାଡ଼ି ନାହାନ୍ତି; ଏବଂ ଗଙ୍ଗା, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଥିବାରୁ, ସେ କିପରି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟକୁ ଆଜି ଛାଡ଼ିପାରିବେ?
ଏଵଂ ଵିମୃଶ୍ଯ ବହୁଶୋ ଗୌରୀ ଚାହ ଵିନାଯକମ୍
ଏଭଳି ଅନେକ ଭାବି, ଗୌରୀ ବିନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ଦେଵୈର୍ ନାସୁରୈର୍ ଯକ୍ଷୈର୍ ନ ସିଦ୍ଧୈର୍ ଭଵତାପି ଚ ନ ରାଜଭିର୍ ଅଥାନ୍ଯୈର୍ ଵା ନ ଗଙ୍ଗାଂ ତ୍ଯଜତି ପ୍ରଭୁଃ
ଦେବତା, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧ, ତୁମେ କିମ୍ବା ରାଜାମାନେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି।