କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା କେନାର୍ଥିତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତାମ୍ ଵାମନୋ ଽପି ତଦା ପ୍ରାହ ପଦତ୍ରଯମିତାଂ ଭୁଵମ୍
ଅଞ୍ଜଳି ମୁଡ଼ି, 'କେଉଁ କାମରେ ଆସିଛ?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ; ବାମନ କହିଲେ: 'ମୋତେ ତିନି ପଦ ଜମି ଦିଅ।'
ଦେହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାନ୍ଯେନ କାର୍ଯମ୍ ଅସ୍ତି ଧନେନ କିମ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତୁ କଲଶାନ୍ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତାତ୍
'ଦିଅ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆଉ କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ; ଧନର କଣ କାମ?'—ଏପରି କହି, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ କଳଶ ଆଣିଲେ।
ଵାରିଧାରାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵାମନାଯ ଭୁଵଂ ଦଦୌ ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ଋଷିମୁଖ୍ଯେଷୁ ଶୁକ୍ରେ ଚୈଵ ପୁରୋଧସି
ପ୍ରଥମେ ଜଳ ଢାଳି, ବାମନଙ୍କୁ ଜମି ଦେଲେ; ମୁଖ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଓ ପୁରୋହିତ ଶୁକ୍ର ଦେଖୁଥିଲେ।
ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ଲୋକନାଥେଷୁ ଵାମନାଯ ଭୁଵଂ ଦଦୌ ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ଦୈତ୍ଯସଂଘେଷୁ ଜଯଶବ୍ଦେ ପ୍ରଵର୍ତତି
ଲୋକନାଥମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ବାମନଙ୍କୁ ଜମି ଦେଲେ; ଦାନବମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଦେଖି, ବିଜୟ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।
ଶନୈସ୍ ତୁ ଵାମନଃ ପ୍ରାହ ସ୍ଵସ୍ତି ରାଜନ୍ ସୁଖୀ ଭଵ ଦେହି ମେ ସଂମିତାଂ ଭୂମିଂ ତ୍ରିପଦାମ୍ ଆଶୁ ଗମ୍ଯତେ
ଧୀରେ ଧୀରେ ବାମନ କହିଲେ: 'ଶୁଭ ହେଉ, ରାଜା, ଖୁସି ରୁହ; ମୋତେ ମାପିଥିବା ତିନି ପଦ ଜମି ଦିଅ, ଏହା ଶୀଘ୍ର ନେଇଯିବି।'
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ଦୈତ୍ଯେଶୋ ଯାଵତ୍ ପଶ୍ଯତି ଵାମନମ୍ ଯଜ୍ଞେଶୋ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ଦାନବମାନଙ୍କ ନାଥ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ, ବାମନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ଯଜ୍ଞର ନାଥ, ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କ ଛାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ।
ଯଥା ସ୍ଯାତାଂ ସୁରା ମୂର୍ଧ୍ନି ଵଵୃଧେ ଵିକ୍ରମାକୃତିଃ ଅନନ୍ତଶ୍ ଚାଚ୍ଯୁତୋ ଦେଵୋ ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଵିକ୍ରମାକୃତିଃ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୈତ୍ଯରାଟ୍ ପ୍ରାହ ସଭାର୍ଯୋ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ଦେବତାମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ଅସୀମ ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁ, ଶୂରବୀର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ ।
କ୍ରମସ୍ଵ ଵିଷ୍ଣୋ ଲୋକେଶ ଯାଵଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଜଗନ୍ମଯ ଜିତଂ ମଯା ସୁରେଶାନ ସର୍ଵଭାଵେନ ଵିଶ୍ଵକୃତ୍
ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ତୁମେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେତେ ଦୂର ପଦକ୍ଷେପ କର । ମୁଁ ମୋର ସମସ୍ତ ଦେଇଛି, ହେ ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥ, ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯସମକାଲଂ ତୁ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରାହ ମହାକ୍ରତୁଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ମହାଯଜ୍ଞ ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ କଥାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵର ମହାବାହୋ କ୍ରମିଷ୍ଯେ ପଶ୍ଯ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍
ହେ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ, ମୁଁ ପଦକ୍ଷେପ କରିବି; ଦେଖ, ହେ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ।
ଏଵଂ ଵଦନ୍ତଂ ସ ପ୍ରାହ କ୍ରମ ଵିଷ୍ଣୋ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ବଳି ପୁନିପୁନି କହିଲେ, 'ପଦକ୍ଷେପ କର, ବିଷ୍ଣୁ, ପଦକ୍ଷେପ କର!'
କୂର୍ମପୃଷ୍ଠେ ପଦଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ବଲିଯଜ୍ଞେ ପଦଂ ନ୍ଯସତ୍ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୁ ପଦଂ ପ୍ରାପ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସନାତନମ୍
ସେ କୁର୍ମ ରୂପର ପିଠିରେ ଏକ ପାଦ ରଖିଲେ, ବଳିଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ଆଉ ଏକ ପାଦ ରଖିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦକ୍ଷେପରେ ସେ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ତୃତୀଯସ୍ଯ ପଦସ୍ଯାତ୍ର ସ୍ଥାନଂ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସୁରେଶ୍ଵର କ୍ଵ କ୍ରମିଷ୍ଯେ ଭୁଵଂ ଦେହି ବଲିଂ ତଂ ହରିର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ଵିହସ୍ଯ ବଲିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ସଭାର୍ଯଃ ସ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ତୃତୀୟ ପଦକ୍ଷେପ ପାଇଁ, ହେ ଅସୁରମହାରାଜ, ଏଠାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । କେଉଁଠି ପଦକ୍ଷେପ କରିବି? ମୋତେ ପୃଥିବୀ ଦେ, ହରି ହସି କହିଲେ । ବଳି, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ:
ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟଂ ଜଗତ୍ ସର୍ଵଂ ନ ସ୍ରଷ୍ଟାହଂ ସୁରେଶ୍ଵର ତ୍ଵଦ୍ଦୋଷାଦ୍ ଅଲ୍ପମ୍ ଅଭଵତ୍ କିଂ କରୋମି ଜଗନ୍ମଯ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ; ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ, ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ । ତୁମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମୋର ଶକ୍ତି କମିଗଲା—ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି, ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର?
ତଥାପି ନାନୃତପୂର୍ଵଂ କଦାଚିଦ୍ ଵଚ୍ମି କେଶଵ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯଂ ଚ ମାଂ କୁର୍ଵନ୍ ମତ୍ପୃଷ୍ଠେ ହି ପଦଂ ନ୍ଯସ
ତଥାପି, ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହିଁ, ହେ କେଶବ । ମୋର କଥାକୁ ସତ୍ୟ କର—ତୁମ ପାଦ ମୋର ପିଠିରେ ରଖ ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାଂସ୍ ତ୍ରଯୀମୂର୍ତିଃ ସୁରାର୍ଚିତଃ
ତାପରେ, ତିନି ରୂପଧାରୀ, ଦେବମାନେ ପୂଜିତ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ।
ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ଦୈତ୍ଯରାଟ୍
‘ତୁମେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁ, ହେ ଶୁଭଭାଗ୍ୟବାନ; ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ହେ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ।’
ସ ତୁ ପ୍ରାହ ଜଗନ୍ନାଥଂ ନ ଯାଚେ ତ୍ଵାଂ ତ୍ରିଵିକ୍ରମମ୍ ସ ତୁ ପ୍ରାଦାତ୍ ସ୍ଵଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରୀତଃ ସନ୍ ମନସେପ୍ସିତମ୍
କିନ୍ତୁ ବଳି ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମଠାରୁ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ, ହେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ।' ତଥାପି ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ ।
ରସାତଲପତିତ୍ଵଂ ଚ ଭାଵି ଚେନ୍ଦ୍ରପଦଂ ପୁନଃ ଆତ୍ମାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ହରିର୍ ଅଵିନାଶି ଯଶୋ ଵିଭୁଃ
ରସାତଳକୁ ପତିତ ହେବା, ପୁଣି ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ପ୍ରାପ୍ତି, ଏବଂ ଆତ୍ମାର ଉପରେ ଶାସନ—ଏସବୁ ଅବିନାଶୀ, ଯଶସ୍ବୀ ହରି ଦେଲେ ।
ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ବଲେଃ ସର୍ଵଂ ସସୁତଂ ଭାର୍ଯଯାନ୍ଵିତମ୍ ରସାତଲେ ହରିଃ ସ୍ଥାପ୍ଯ ବଲିଂ ତ୍ଵ୍ ଅମରଵୈରିଣମ୍
ଏଭଳି, ବଳିଙ୍କ ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି, ପୁଅ ଏବଂ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ହରି ଦେଇ, ବଳିଙ୍କୁ ରସାତଳରେ ବସାଇଲେ, ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ।
ଶତକ୍ରତୋସ୍ ତଥା ପ୍ରାଦାତ୍ ସୁରରାଜ୍ଯଂ ଯଥାଭଵମ୍ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ପଦଂ ପ୍ରାଗାତ୍ ସୁରାର୍ଚିତମ୍
ତାପରେ ଶତକ୍ରତୁ ପୁନି ଦେବମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ଫେରାଇଲେ; ସେଇ ସମୟରେ, ପୂଜିତ ପଦ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତତ୍ ପଦଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପିତୁର୍ ମମ ମହାମତେ ଯତ୍ ପଦଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଗୃହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପ୍ଯ୍ ଅଚିନ୍ତଯମ୍
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦକ୍ଷେପ, ଯାହା ମୋର ବାପାଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା—ସେଇ ପାଦ ଆମ ଘରକୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କଲି ।
କିଂ କୃତ୍ଯଂ ଯଚ୍ ଛୁଭଂ ମେ ସ୍ଯାତ୍ ପଦେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସମାଗତେ ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଚ ସମାଲୋକ୍ଯ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମେ ସ୍ଯାତ୍ କମଣ୍ଡଲୁଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦ ଆସିଥିବାବେଳେ, ମୋ ପାଇଁ କଣ ଶୁଭ କର୍ମ ହେବ? ମୋର ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଭାବି, ମୁଁ ଭାବିଲି, ମୋର କମଣ୍ଡଳୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ।
ତଦ୍ ଵାରି ଯତ୍ ପୁଣ୍ଯତମଂ ଦତ୍ତଂ ଚ ତ୍ରିପୁରାରିଣା ଵରଂ ଵରେଣ୍ଯଂ ଵରଦଂ ଵରଂ ଶାନ୍ତିକରଂ ପରମ୍
ସେଇ ପାଣି, ଯାହା ତ୍ରିପୁରାରି ଦେଇଥିଲେ, ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆଶୀର୍ବାଦ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବା, ଶାନ୍ତି ଦେଇଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ପରମ ।
ଶୁଭଂ ଚ ଶୁଭଦଂ ନିତ୍ଯଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍ ମାତୃସ୍ଵରୂପଂ ଲୋକାନାମ୍ ଅମୃତଂ ଭେଷଜଂ ଶୁଚି
ଏହା ଶୁଭ, ସଦା ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁଟି ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆର ମୂର୍ତ୍ତି, ଅମୃତ ଓ ଔଷଧ ଭଳି ପବିତ୍ର।
ପଵିତ୍ରଂ ପାଵନଂ ପୂଜ୍ଯଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଏଵ ଲୋକାନାଂ ପାଵନଂ କିଂ ନୁ ଦର୍ଶନାତ୍
ଏହା ପବିତ୍ର, ଶୁଧ୍ଧିକର, ପୂଜ୍ୟ, ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ—ତେବେ ଦର୍ଶନ କଲେ କେତେ ଅଧିକ ହେବ!
ତାଦୃଗ୍ ଵାରି ଶୁଚିର୍ ଭୂତ୍ଵା କଲ୍ପଯେ ଽର୍ଘାଯ ମେ ପିତୁଃ ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ତଦ୍ ଵାରି ଗୃହୀତ୍ଵାର୍ଘାଯ କଲ୍ପିତମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, 'ମୁଁ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ଏହି ପାଣି ତିଆରି କରିବି,' ସେ ଏହି ପାଣି ନେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ ତିଆରି କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପାଦେ ତୁ ପତିତମ୍ ଅର୍ଘଵାରି ସୁମନ୍ତ୍ରିତମ୍ ତଦ୍ ଵାରି ପତିତଂ ମେରୌ ଚତୁର୍ଧା ଵ୍ଯଗମଦ୍ ଭୁଵମ୍
ଯେଉଁ ପାଣି ଭଲଭାବେ ମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରେ ପଡିଥିଲା, ସେହି ପାଣି ପରେ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ପଡି ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା।
ପୂର୍ଵେ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ ଚୈଵ ପଶ୍ଚିମେ ଚୋତ୍ତରେ ତଥା ଦକ୍ଷିଣେ ଯତ୍ ତୁ ପତିତଂ ଜଟାଭିଃ ଶଂକରୋ ମୁନେ
ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ, ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର—ଏହି ଚାରି ଦିଗରେ ପଡିଲା; ମୁନି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାହା ପଡିଲା, ତାହା ଶଂକର ତାଙ୍କ ଜଟାରେ ଧରିଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ପଶ୍ଚିମେ ଯତ୍ ତୁ ପୁନଃ ପ୍ରାଯାତ୍ କମଣ୍ଡଲୁମ୍ ଉତ୍ତରେ ପତିତଂ ଯତ୍ ତୁ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଜଗ୍ରାହ ତଜ୍ ଜଲମ୍
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାହା ପଡିଲା, ସେହି ପାଣି ପୁଣି କମଣ୍ଡଳୁରେ ନେଇଯିବାଗଲା; ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାହା ପଡିଲା, ବିଷ୍ଣୁ ସେହି ପାଣି ଧରିଲେ।