ଶନୈସ୍ ତଦ୍ଦେଶମ୍ ଅଭ୍ଯାଗାଦ୍ ଵାମନଃ ସାମଗାଯନଃ ଯଜ୍ଞଵାଟମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଵାମନଶ୍ ଚିତ୍ରକୁଣ୍ଡଲଃ
ଧୀରେ ଧୀରେ ସାମଗାନ କରୁଥିବା ବାମନ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ; ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ବାମନ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରଶଂସମାନସ୍ ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ଵାମନଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଭାର୍ଗଵଃ ବ୍ରହ୍ମରୂପଧରଂ ଦେଵଂ ଵାମନଂ ଦୈତ୍ଯସୂଦନମ୍
ଭାର୍ଗବ ବାମନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ହେଉଥିବା ଯଜ୍ଞର ସ୍ତୁତି କଲେ; ବାମନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବତା, ଦାନବ ନାଶକ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ।
ଦାତାରଂ ଯଜ୍ଞତପସାଂ ଫଲଂ ହନ୍ତାରଂ ରକ୍ଷସାମ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ଵରନ୍ନ୍ ଅଥୋଵାଚ ରାଜାନଂ ଭୂରିତେଜସମ୍
ଯିଏ ଦାତା, ଯଜ୍ଞ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଓ ଦାନବ ନାଶକ, ଏହି ଜାଣି ଭାର୍ଗବ ତୁରନ୍ତ ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜେତାରଂ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେଣ ଦାତାରଂ ଭକ୍ତିତୋ ଧନମ୍ ବଲିଂ ବଲଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସଭାର୍ଯଂ ଦୀକ୍ଷିତଂ ମଖେ
ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟର ଧର୍ମରେ ବିଜୟୀ, ଭକ୍ତିରେ ଧନ ଦେଇଥିବା, ସେ ବଳି—ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଯଜ୍ଞରେ ଦୀକ୍ଷିତ।
ଧ୍ଯାଯନ୍ତଂ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷମ୍ ଉତ୍ସୃଜନ୍ତଂ ହଵିଃ ପୃଥକ୍ ତମ୍ ଆହ ଭୃଗୁଶାର୍ଦୂଲଃ ଶୁକ୍ରଃ ପରମବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଯିଏ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ ଓ ହବିଷ୍ୟ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭୃଗୁବଂଶର ସିଂହ ଓ ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶୁକ୍ର କହିଲେ।
ଯୋ ଽସୌ ତଵ ମଖଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵାମନାକୃତିଃ ନାସୌ ଵିପ୍ରୋ ବଲେ ସତ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞେଶୋ ଯଜ୍ଞଵାହନଃ
ଯିଏ ବାମନ ରୂପେ ତୁମର ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହଁନ୍ତି ବଳି; ସେ ଯଜ୍ଞର ନାଥ, ଯଜ୍ଞର ବାହକ।
ଶିଶୁସ୍ ତ୍ଵାଂ ଯାଚିତୁଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନୂନଂ ଦେଵହିତାଯ ହି ମଯା ଚ ସହ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଦେଯଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରଭୋ
ଏହି ଶିଶୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ତୁମଠାରେ ମାଗିବାକୁ ଆସିଛି; ମୋ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ପରେ ଦେବା ଉଚିତ।
ବଲିସ୍ ତୁ ଭାର୍ଗଵଂ ପ୍ରାହ ପୁରୋଧସମ୍ ଅରିଂଦମଃ
ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ବଳି, ପୁରୋହିତ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧନ୍ଯୋ ଽହଂ ମମ ଯଜ୍ଞେଶୋ ଗୃହମ୍ ଆଯାତି ମୂର୍ତିମାନ୍ ଆଗତ୍ଯ ଯାଚତେ କିଂଚିତ୍ କିଂ ମନ୍ତ୍ର୍ଯମ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ
ମୁଁ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଯଜ୍ଞର ନାଥ ସ୍ୱୟଂ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଆସି କିଛି ମାଗୁଛନ୍ତି—ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଆଲୋଚନା ରହିଛି?
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସଭାର୍ଯୋ ଽସୌ ଶୁକ୍ରେଣ ଚ ପୁରୋଧସା ଜଗାମ ଯତ୍ର ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋ ଵାମନୋ ଽଦିତିନନ୍ଦନଃ
ଏପରି କହି, ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତ ଶୁକ୍ର ସହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଦିତିର ପୁଅ ବାମନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା କେନାର୍ଥିତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତାମ୍ ଵାମନୋ ଽପି ତଦା ପ୍ରାହ ପଦତ୍ରଯମିତାଂ ଭୁଵମ୍
ଅଞ୍ଜଳି ମୁଡ଼ି, 'କେଉଁ କାମରେ ଆସିଛ?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ; ବାମନ କହିଲେ: 'ମୋତେ ତିନି ପଦ ଜମି ଦିଅ।'
ଦେହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାନ୍ଯେନ କାର୍ଯମ୍ ଅସ୍ତି ଧନେନ କିମ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତୁ କଲଶାନ୍ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତାତ୍
'ଦିଅ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆଉ କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ; ଧନର କଣ କାମ?'—ଏପରି କହି, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ କଳଶ ଆଣିଲେ।
ଵାରିଧାରାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵାମନାଯ ଭୁଵଂ ଦଦୌ ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ଋଷିମୁଖ୍ଯେଷୁ ଶୁକ୍ରେ ଚୈଵ ପୁରୋଧସି
ପ୍ରଥମେ ଜଳ ଢାଳି, ବାମନଙ୍କୁ ଜମି ଦେଲେ; ମୁଖ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଓ ପୁରୋହିତ ଶୁକ୍ର ଦେଖୁଥିଲେ।
ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ଲୋକନାଥେଷୁ ଵାମନାଯ ଭୁଵଂ ଦଦୌ ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ଦୈତ୍ଯସଂଘେଷୁ ଜଯଶବ୍ଦେ ପ୍ରଵର୍ତତି
ଲୋକନାଥମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ବାମନଙ୍କୁ ଜମି ଦେଲେ; ଦାନବମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଦେଖି, ବିଜୟ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।
ଶନୈସ୍ ତୁ ଵାମନଃ ପ୍ରାହ ସ୍ଵସ୍ତି ରାଜନ୍ ସୁଖୀ ଭଵ ଦେହି ମେ ସଂମିତାଂ ଭୂମିଂ ତ୍ରିପଦାମ୍ ଆଶୁ ଗମ୍ଯତେ
ଧୀରେ ଧୀରେ ବାମନ କହିଲେ: 'ଶୁଭ ହେଉ, ରାଜା, ଖୁସି ରୁହ; ମୋତେ ମାପିଥିବା ତିନି ପଦ ଜମି ଦିଅ, ଏହା ଶୀଘ୍ର ନେଇଯିବି।'
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ଦୈତ୍ଯେଶୋ ଯାଵତ୍ ପଶ୍ଯତି ଵାମନମ୍ ଯଜ୍ଞେଶୋ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ଦାନବମାନଙ୍କ ନାଥ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ, ବାମନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ଯଜ୍ଞର ନାଥ, ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କ ଛାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ।
ଯଥା ସ୍ଯାତାଂ ସୁରା ମୂର୍ଧ୍ନି ଵଵୃଧେ ଵିକ୍ରମାକୃତିଃ ଅନନ୍ତଶ୍ ଚାଚ୍ଯୁତୋ ଦେଵୋ ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଵିକ୍ରମାକୃତିଃ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୈତ୍ଯରାଟ୍ ପ୍ରାହ ସଭାର୍ଯୋ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ଦେବତାମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ଅସୀମ ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁ, ଶୂରବୀର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ ।
କ୍ରମସ୍ଵ ଵିଷ୍ଣୋ ଲୋକେଶ ଯାଵଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଜଗନ୍ମଯ ଜିତଂ ମଯା ସୁରେଶାନ ସର୍ଵଭାଵେନ ଵିଶ୍ଵକୃତ୍
ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ତୁମେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେତେ ଦୂର ପଦକ୍ଷେପ କର । ମୁଁ ମୋର ସମସ୍ତ ଦେଇଛି, ହେ ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥ, ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯସମକାଲଂ ତୁ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରାହ ମହାକ୍ରତୁଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ମହାଯଜ୍ଞ ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ କଥାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵର ମହାବାହୋ କ୍ରମିଷ୍ଯେ ପଶ୍ଯ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍
ହେ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ, ମୁଁ ପଦକ୍ଷେପ କରିବି; ଦେଖ, ହେ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ।
ଏଵଂ ଵଦନ୍ତଂ ସ ପ୍ରାହ କ୍ରମ ଵିଷ୍ଣୋ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ବଳି ପୁନିପୁନି କହିଲେ, 'ପଦକ୍ଷେପ କର, ବିଷ୍ଣୁ, ପଦକ୍ଷେପ କର!'
କୂର୍ମପୃଷ୍ଠେ ପଦଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ବଲିଯଜ୍ଞେ ପଦଂ ନ୍ଯସତ୍ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୁ ପଦଂ ପ୍ରାପ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସନାତନମ୍
ସେ କୁର୍ମ ରୂପର ପିଠିରେ ଏକ ପାଦ ରଖିଲେ, ବଳିଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ଆଉ ଏକ ପାଦ ରଖିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦକ୍ଷେପରେ ସେ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ତୃତୀଯସ୍ଯ ପଦସ୍ଯାତ୍ର ସ୍ଥାନଂ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସୁରେଶ୍ଵର କ୍ଵ କ୍ରମିଷ୍ଯେ ଭୁଵଂ ଦେହି ବଲିଂ ତଂ ହରିର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ଵିହସ୍ଯ ବଲିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ସଭାର୍ଯଃ ସ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ତୃତୀୟ ପଦକ୍ଷେପ ପାଇଁ, ହେ ଅସୁରମହାରାଜ, ଏଠାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । କେଉଁଠି ପଦକ୍ଷେପ କରିବି? ମୋତେ ପୃଥିବୀ ଦେ, ହରି ହସି କହିଲେ । ବଳି, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ:
ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟଂ ଜଗତ୍ ସର୍ଵଂ ନ ସ୍ରଷ୍ଟାହଂ ସୁରେଶ୍ଵର ତ୍ଵଦ୍ଦୋଷାଦ୍ ଅଲ୍ପମ୍ ଅଭଵତ୍ କିଂ କରୋମି ଜଗନ୍ମଯ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ; ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ, ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ । ତୁମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମୋର ଶକ୍ତି କମିଗଲା—ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି, ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର?
ତଥାପି ନାନୃତପୂର୍ଵଂ କଦାଚିଦ୍ ଵଚ୍ମି କେଶଵ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯଂ ଚ ମାଂ କୁର୍ଵନ୍ ମତ୍ପୃଷ୍ଠେ ହି ପଦଂ ନ୍ଯସ
ତଥାପି, ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହିଁ, ହେ କେଶବ । ମୋର କଥାକୁ ସତ୍ୟ କର—ତୁମ ପାଦ ମୋର ପିଠିରେ ରଖ ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାଂସ୍ ତ୍ରଯୀମୂର୍ତିଃ ସୁରାର୍ଚିତଃ
ତାପରେ, ତିନି ରୂପଧାରୀ, ଦେବମାନେ ପୂଜିତ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ।
ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ଦୈତ୍ଯରାଟ୍
‘ତୁମେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁ, ହେ ଶୁଭଭାଗ୍ୟବାନ; ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ହେ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ।’
ସ ତୁ ପ୍ରାହ ଜଗନ୍ନାଥଂ ନ ଯାଚେ ତ୍ଵାଂ ତ୍ରିଵିକ୍ରମମ୍ ସ ତୁ ପ୍ରାଦାତ୍ ସ୍ଵଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରୀତଃ ସନ୍ ମନସେପ୍ସିତମ୍
କିନ୍ତୁ ବଳି ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମଠାରୁ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ, ହେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ।' ତଥାପି ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ ।
ରସାତଲପତିତ୍ଵଂ ଚ ଭାଵି ଚେନ୍ଦ୍ରପଦଂ ପୁନଃ ଆତ୍ମାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ହରିର୍ ଅଵିନାଶି ଯଶୋ ଵିଭୁଃ
ରସାତଳକୁ ପତିତ ହେବା, ପୁଣି ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ପ୍ରାପ୍ତି, ଏବଂ ଆତ୍ମାର ଉପରେ ଶାସନ—ଏସବୁ ଅବିନାଶୀ, ଯଶସ୍ବୀ ହରି ଦେଲେ ।
ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ବଲେଃ ସର୍ଵଂ ସସୁତଂ ଭାର୍ଯଯାନ୍ଵିତମ୍ ରସାତଲେ ହରିଃ ସ୍ଥାପ୍ଯ ବଲିଂ ତ୍ଵ୍ ଅମରଵୈରିଣମ୍
ଏଭଳି, ବଳିଙ୍କ ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି, ପୁଅ ଏବଂ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ହରି ଦେଇ, ବଳିଙ୍କୁ ରସାତଳରେ ବସାଇଲେ, ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ।