ତଵୈଶ୍ଵର୍ଯେଣ ପୁଷ୍ଟାଙ୍ଗା ଜିତ୍ଵା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଓଜସା ସ୍ଥିରାଃ ସ୍ଯାମଃ ସୁରେଶାନ କଥଂ ଦୈତ୍ଯଂ ନମେମହି
ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ତିନି ଲୋକ ଜିତି, ଦୃଢ଼ ରହିପାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ହେ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ; ଏକ ଦାନବକୁ କିପରି ନମସ୍କାର କରିପାରିବୁ?
ଇତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଏଵ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୈତେଯସୂଦନଃ ଉଵାଚ ସର୍ଵାନ୍ ଅମରାନ୍ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ
ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଦାନବସଂହାରୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ କହିଲେ।
ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ଽସୌ ବଲିର୍ ଦୈତ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅଵଧ୍ଯୋ ଽସୌ ସୁରାସୁରୈଃ ଯଥା ଭଵନ୍ତୋ ମତ୍ପୋଷ୍ଯାସ୍ ତଥା ପୋଷ୍ଯୋ ବଲିର୍ ମମ
ସେଇ ବଳି ଦାନବ ମୋର ଭକ୍ତ; ସେ ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯିବେ ନାହିଁ। ଯେପରି ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ, ସେଇପରି ବଳି ମଧ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ।
ଵିନା ତୁ ସଂଗରଂ ଦେଵା ହତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ ବଲିଂ ନିବଧ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରୋକ୍ତ୍ଯା ରାଜ୍ଯଂ ଵଃ ପ୍ରଦଦାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି, ହେ ଦେବତାମାନେ, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଳିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି, ତାଙ୍କୁ ହତ କରି, ତୁମକୁ ତିନି ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ଦେଇଦେବି।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସୁରଗଣାଃ ସଂଜଗ୍ମୁର୍ ଦିଵମ୍ ଏଵ ହି ଭଗଵାନ୍ ଅପି ଦେଵେଶୋ ହ୍ଯ୍ ଅଦିତ୍ଯା ଗର୍ଭମ୍ ଆଵିଶତ୍
'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଦେବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ; ଭଗବାନ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଉତ୍ପଦ୍ଯମାନେ ତୁ ଉତ୍ସଵାଶ୍ ଚ ବଭୂଵିରେ ଜାତୋ ଽସୌ ଵାମନୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯଜ୍ଞେଶୋ ଯଜ୍ଞପୂରୁଷଃ
ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ହେବାବେଳେ ଉତ୍ସବ ହେଲା; ସେ ବାମନ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଜ୍ଞର ନାଥ, ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ହଯମେଧାଯ ଦୀକ୍ଷିତଃ ବଲିର୍ ବଲଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମୁଖ୍ଯୈଃ ସମାହିତଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଳି, ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ, ମହାଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ।
ପୁରୋଧସା ଚ ଶୁକ୍ରେଣ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଵେଦିନା ମଖେ ତସ୍ମିନ୍ ଵର୍ତମାନେ ଯଜମାନେ ବଲୌ ତଥା
ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଶୁକ୍ର, ଯିଏ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଜ୍ଞାନୀ, ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ବଳି ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାବେଳେ।
ଆର୍ତ୍ଵିଜ୍ଯ ଋଷିମୁଖ୍ଯେ ତୁ ଶୁକ୍ରେ ତତ୍ର ପୁରୋଧସି ହଵିର୍ଭାଗାର୍ଥମ୍ ଆସନ୍ନଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵପନ୍ନଗେ
ଯଜ୍ଞର ହବିଷ୍ୟ ପାଇଁ, ଅନୁଷ୍ଠାନର ମୁଖ୍ୟ ଋଷି ଶୁକ୍ର ଉପବେଶିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନେ ବସିଥିଲେ।
ଦୀଯତାଂ ଭୁଜ୍ଯତାଂ ପୂଜା କ୍ରିଯତାଂ ଚ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପରିପୂର୍ଣଂ ପୁନଃ ପୂର୍ଣମ୍ ଏଵଂ ଵାକ୍ଯେ ପ୍ରଵର୍ତତି
ଦିଅ, ଭୋଗ କର, ପୂଜା କର—ପ୍ରତ୍ୟେକ କାମ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କର; ଏହିପରି କଥା ପୁଣିପୁଣି ହେଉଥିଲା।
ଶନୈସ୍ ତଦ୍ଦେଶମ୍ ଅଭ୍ଯାଗାଦ୍ ଵାମନଃ ସାମଗାଯନଃ ଯଜ୍ଞଵାଟମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଵାମନଶ୍ ଚିତ୍ରକୁଣ୍ଡଲଃ
ଧୀରେ ଧୀରେ ସାମଗାନ କରୁଥିବା ବାମନ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ; ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ବାମନ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରଶଂସମାନସ୍ ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ଵାମନଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଭାର୍ଗଵଃ ବ୍ରହ୍ମରୂପଧରଂ ଦେଵଂ ଵାମନଂ ଦୈତ୍ଯସୂଦନମ୍
ଭାର୍ଗବ ବାମନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ହେଉଥିବା ଯଜ୍ଞର ସ୍ତୁତି କଲେ; ବାମନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବତା, ଦାନବ ନାଶକ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ।
ଦାତାରଂ ଯଜ୍ଞତପସାଂ ଫଲଂ ହନ୍ତାରଂ ରକ୍ଷସାମ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ଵରନ୍ନ୍ ଅଥୋଵାଚ ରାଜାନଂ ଭୂରିତେଜସମ୍
ଯିଏ ଦାତା, ଯଜ୍ଞ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଓ ଦାନବ ନାଶକ, ଏହି ଜାଣି ଭାର୍ଗବ ତୁରନ୍ତ ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜେତାରଂ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେଣ ଦାତାରଂ ଭକ୍ତିତୋ ଧନମ୍ ବଲିଂ ବଲଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସଭାର୍ଯଂ ଦୀକ୍ଷିତଂ ମଖେ
ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟର ଧର୍ମରେ ବିଜୟୀ, ଭକ୍ତିରେ ଧନ ଦେଇଥିବା, ସେ ବଳି—ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଯଜ୍ଞରେ ଦୀକ୍ଷିତ।
ଧ୍ଯାଯନ୍ତଂ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷମ୍ ଉତ୍ସୃଜନ୍ତଂ ହଵିଃ ପୃଥକ୍ ତମ୍ ଆହ ଭୃଗୁଶାର୍ଦୂଲଃ ଶୁକ୍ରଃ ପରମବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଯିଏ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ ଓ ହବିଷ୍ୟ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭୃଗୁବଂଶର ସିଂହ ଓ ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶୁକ୍ର କହିଲେ।
ଯୋ ଽସୌ ତଵ ମଖଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵାମନାକୃତିଃ ନାସୌ ଵିପ୍ରୋ ବଲେ ସତ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞେଶୋ ଯଜ୍ଞଵାହନଃ
ଯିଏ ବାମନ ରୂପେ ତୁମର ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହଁନ୍ତି ବଳି; ସେ ଯଜ୍ଞର ନାଥ, ଯଜ୍ଞର ବାହକ।
ଶିଶୁସ୍ ତ୍ଵାଂ ଯାଚିତୁଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନୂନଂ ଦେଵହିତାଯ ହି ମଯା ଚ ସହ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଦେଯଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରଭୋ
ଏହି ଶିଶୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ତୁମଠାରେ ମାଗିବାକୁ ଆସିଛି; ମୋ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ପରେ ଦେବା ଉଚିତ।
ବଲିସ୍ ତୁ ଭାର୍ଗଵଂ ପ୍ରାହ ପୁରୋଧସମ୍ ଅରିଂଦମଃ
ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ବଳି, ପୁରୋହିତ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧନ୍ଯୋ ଽହଂ ମମ ଯଜ୍ଞେଶୋ ଗୃହମ୍ ଆଯାତି ମୂର୍ତିମାନ୍ ଆଗତ୍ଯ ଯାଚତେ କିଂଚିତ୍ କିଂ ମନ୍ତ୍ର୍ଯମ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ
ମୁଁ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଯଜ୍ଞର ନାଥ ସ୍ୱୟଂ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଆସି କିଛି ମାଗୁଛନ୍ତି—ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଆଲୋଚନା ରହିଛି?
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସଭାର୍ଯୋ ଽସୌ ଶୁକ୍ରେଣ ଚ ପୁରୋଧସା ଜଗାମ ଯତ୍ର ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋ ଵାମନୋ ଽଦିତିନନ୍ଦନଃ
ଏପରି କହି, ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତ ଶୁକ୍ର ସହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଦିତିର ପୁଅ ବାମନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା କେନାର୍ଥିତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତାମ୍ ଵାମନୋ ଽପି ତଦା ପ୍ରାହ ପଦତ୍ରଯମିତାଂ ଭୁଵମ୍
ଅଞ୍ଜଳି ମୁଡ଼ି, 'କେଉଁ କାମରେ ଆସିଛ?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ; ବାମନ କହିଲେ: 'ମୋତେ ତିନି ପଦ ଜମି ଦିଅ।'
ଦେହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାନ୍ଯେନ କାର୍ଯମ୍ ଅସ୍ତି ଧନେନ କିମ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତୁ କଲଶାନ୍ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତାତ୍
'ଦିଅ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆଉ କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ; ଧନର କଣ କାମ?'—ଏପରି କହି, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ କଳଶ ଆଣିଲେ।
ଵାରିଧାରାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵାମନାଯ ଭୁଵଂ ଦଦୌ ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ଋଷିମୁଖ୍ଯେଷୁ ଶୁକ୍ରେ ଚୈଵ ପୁରୋଧସି
ପ୍ରଥମେ ଜଳ ଢାଳି, ବାମନଙ୍କୁ ଜମି ଦେଲେ; ମୁଖ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଓ ପୁରୋହିତ ଶୁକ୍ର ଦେଖୁଥିଲେ।
ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ଲୋକନାଥେଷୁ ଵାମନାଯ ଭୁଵଂ ଦଦୌ ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ଦୈତ୍ଯସଂଘେଷୁ ଜଯଶବ୍ଦେ ପ୍ରଵର୍ତତି
ଲୋକନାଥମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ବାମନଙ୍କୁ ଜମି ଦେଲେ; ଦାନବମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଦେଖି, ବିଜୟ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।
ଶନୈସ୍ ତୁ ଵାମନଃ ପ୍ରାହ ସ୍ଵସ୍ତି ରାଜନ୍ ସୁଖୀ ଭଵ ଦେହି ମେ ସଂମିତାଂ ଭୂମିଂ ତ୍ରିପଦାମ୍ ଆଶୁ ଗମ୍ଯତେ
ଧୀରେ ଧୀରେ ବାମନ କହିଲେ: 'ଶୁଭ ହେଉ, ରାଜା, ଖୁସି ରୁହ; ମୋତେ ମାପିଥିବା ତିନି ପଦ ଜମି ଦିଅ, ଏହା ଶୀଘ୍ର ନେଇଯିବି।'
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ଦୈତ୍ଯେଶୋ ଯାଵତ୍ ପଶ୍ଯତି ଵାମନମ୍ ଯଜ୍ଞେଶୋ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ଦାନବମାନଙ୍କ ନାଥ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ, ବାମନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ଯଜ୍ଞର ନାଥ, ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କ ଛାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ।
ଯଥା ସ୍ଯାତାଂ ସୁରା ମୂର୍ଧ୍ନି ଵଵୃଧେ ଵିକ୍ରମାକୃତିଃ ଅନନ୍ତଶ୍ ଚାଚ୍ଯୁତୋ ଦେଵୋ ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଵିକ୍ରମାକୃତିଃ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୈତ୍ଯରାଟ୍ ପ୍ରାହ ସଭାର୍ଯୋ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ଦେବତାମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ଅସୀମ ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁ, ଶୂରବୀର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ ।
କ୍ରମସ୍ଵ ଵିଷ୍ଣୋ ଲୋକେଶ ଯାଵଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଜଗନ୍ମଯ ଜିତଂ ମଯା ସୁରେଶାନ ସର୍ଵଭାଵେନ ଵିଶ୍ଵକୃତ୍
ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ତୁମେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେତେ ଦୂର ପଦକ୍ଷେପ କର । ମୁଁ ମୋର ସମସ୍ତ ଦେଇଛି, ହେ ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥ, ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯସମକାଲଂ ତୁ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରାହ ମହାକ୍ରତୁଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ମହାଯଜ୍ଞ ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ କଥାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵର ମହାବାହୋ କ୍ରମିଷ୍ଯେ ପଶ୍ଯ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍
ହେ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ, ମୁଁ ପଦକ୍ଷେପ କରିବି; ଦେଖ, ହେ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ।