ତଦୋତ୍ପନ୍ନା ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ଗୌରୀ ହିମଵତୋ ଗୃହେ ଶିଵଧ୍ଯାନରତା ନିତ୍ଯଂ ତନ୍ନିଷ୍ଠା ତନ୍ମନୋଗତା
ଏଭଳି ହିମାବତଙ୍କ ଘରେ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଗୌରୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ସଦା ଶିବଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଏକାଗ୍ର ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ।
ତାଂ ଵୈ ପ୍ରୋଚୁଃ ସୁରଗଣା ଈଶାର୍ଥେ ତପ ଆଵିଶ ତଥା ହିମଵତଃ ପୃଷ୍ଠେ ଗୌରୀ ତେପେ ତପୋ ମହତ୍
ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଗୌରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ତପସ୍ୟା କର।' ଏହିପରି ହିମାବତ ପାହାଡ଼ରେ ଗୌରୀ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ପୁନଃ ସଂମନ୍ତ୍ରଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଈଶୋ ଧ୍ଯାଯତି ତାଂ ଶିଵାମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଵା ତଥାନ୍ଯଦ୍ ଵା ନ ଜାନୀମଃ କଥଂ ଭଵଃ
ପୁନି ସମସ୍ତେ ଆଲୋଚନା କଲେ, 'ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି କି, ନିଜକୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ—ଭବଙ୍କ ମନ କେମିତି ଅଛି, ଆମେ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ।'
ମେନକାଯାଃ ସୁତାଯାଂ ତୁ ଚିତ୍ତଂ ଦଧ୍ଯାତ୍ ସୁରେଶ୍ଵରଃ ତତ୍ର ନୀତିର୍ ଵିଧାତଵ୍ଯା ତତଃ ଶ୍ରୈଷ୍ଠ୍ଯମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯଥ ତତଃ ପ୍ରାହ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ ଵାଚସ୍ପତିର୍ ଉଦାରଧୀଃ
ମେନାଙ୍କ ଝିଅ ଉପରେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ ମନ ଲଗାନ୍ତୁ। ଏହିପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କର, ତେବେ ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟତା ପାଇବ। ତାପରେ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଉଦାର ମନ୍ତ୍ରୀ ବକ୍ତା କହିଲେ।
ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯଂ ମଦନୋ ଧୀମାନ୍ କନ୍ଦର୍ପଃ ପୁଷ୍ପଚାପଧୃକ୍ ସ ଵିଧ୍ଯତୁ ଶିଵଂ ଶାନ୍ତଂ ବାଣୈଃ ପୁଷ୍ପମଯୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଏହି ଧୀର ମଦନ, କାମଦେବ, ଫୁଲର ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—ସେ ଶିବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଫୁଲର ଶୁଭ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କରୁନ୍ତୁ।
ତେନ ଵିଦ୍ଧସ୍ ତ୍ରିନେତ୍ରୋ ଽପି ଈଶାଯାଂ ବୁଦ୍ଧିମ୍ ଆଦଧେତ୍ ପରିଣେଷ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅସୌ ନୂନଂ ତଦା ତାଂ ଗିରିଜାଂ ହରଃ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ ହେଲେ, ତିନି ଆଖି ଥିବା ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନ ଇଶାଙ୍କୁ ଦେବେ। ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହରା ଗିରିଜାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବେ।
ଜଯିନଃ ପଞ୍ଚବାଣସ୍ଯ ନ ବାଣାଃ କ୍ଵାପି କୁଣ୍ଠିତାଃ ତଥୋଢାଯାଂ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ର୍ଯାଂ ଶଂଭୋଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପଞ୍ଚବାଣଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ଯିଏ, ତାଙ୍କର ବାଣ କେଉଁଠିଓ କେବେ ନିର୍ବଳ ହୁଏନାହିଁ। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ଶିବଙ୍କର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ଜାତଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତ୍ରିନେତ୍ରସ୍ଯ ତାରକଂ ସ ହନିଷ୍ଯତି ଵସନ୍ତଂ ଚ ସହାଯାର୍ଥଂ ଶୋଭିଷ୍ଠଂ କୁସୁମାକରମ୍
ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାଦେବଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ତାରକାକୁ ବଧ କରିବେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସହାୟ ହେବାକୁ, ଫୁଲ ଫୁଟାଉଥିବା ଶୋଭାମୟ ବସନ୍ତ ଋତୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ।
ଆହ୍ଲାଦନଂ ଚ ମନସା କାମାଯୈନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛଥ
ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ କାମଦେବଙ୍କୁ ଦିଅ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସୁରଗଣା ମଦନଂ କୁସୁମାକରମ୍ ପ୍ରେଷଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ଶିଵାନ୍ତିକମ୍ ଅରିଂଦମାଃ
‘ଏହା ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ଦେବମାନେ ଭୟ ଭିତି ଛାଡ଼ି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ମଦନ ଓ ବସନ୍ତକୁ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ପଠାଇଲେ।
ସ ଜଗାମ ତ୍ଵରା କାମୋ ଧୃତଚାପୋ ସମାଧଵଃ ରତ୍ଯା ଚ ସହିତଃ କାମଃ କର୍ତୁଂ କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
କାମଦେବ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଧରି, ରତି ସହିତ, ବହୁତ ଉତ୍ସାହରେ ସେଇ ଅତି କଠିନ କାମ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ସଶରଂ ଚାପମ୍ ଇଦଂ ତସ୍ଯ ମନୋ ଽଭଵତ୍ ମଯା ଵେଧ୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଵେଧ୍ଯୋ ଵୈ ଶଂଭୁର୍ ଲୋକଗୁରୁଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ନେଇ, କାମଦେବଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆସିଲା—‘ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଧି କରିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ଶିବ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ବିଧି କରିପାରିବିନାହିଁ।’
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଜଯିନୋ ବାଣାଃ ଶଂଭୌ ମେ କିଂ ଦୃଢା ନ ଵା ତେନାସୌ ଚାଗ୍ନିନେତ୍ରେଣ ଭସ୍ମଶେଷସ୍ ତଦା କୃତଃ
ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କି ନୁହେଁ? ଶିବ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା କାମଦେବଙ୍କୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ।
ତଦ୍ ଏଵ କର୍ମ ସୁଦୃଢମ୍ ଈକ୍ଷିତୁଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ ଆଜଗ୍ମୁସ୍ ତତ୍ର ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ଶୃଣୁ ଵିସ୍ମଯକାରକମ୍
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସେଠାରେ ଆସିଲେ। ଏଠି ଯାହା ଘଟିଲା, ତାହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର—ଶୁଣ।
ଶଂଭୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରଗଣା ଯାଵତ୍ ପଶ୍ଯନ୍ତି ମନ୍ମଥମ୍ ତାଵଚ୍ ଚ ଭସ୍ମସାଦ୍ଭୂତଂ କାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯାତୁରାଃ ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ ତ୍ରିଦଶେଶାନଂ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟାଃ ସୁରାଃ
ଦେବମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ କାମଦେବଙ୍କୁ ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବା ଦେଖି, ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହେଇ, ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦେବତାଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତାରକାଦ୍ ଭଯମ୍ ଆପନ୍ନଂ କୁରୁ ପତ୍ନୀଂ ଗିରେଃ ସୁତାମ୍
ତାରକାର ଭୟ ଦୂର କର; ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟାକୁ ତୁମର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଵିଦ୍ଧଚିତ୍ତୋ ହରୋ ଽପ୍ଯ୍ ଆଶୁ ମେନେ ଵାକ୍ଯଂ ସୁରୋଦିତମ୍ ଅରୁନ୍ଧତୀଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ମାଂ ତୁ ଚକ୍ରଧରଂ ତଥା
ହରଙ୍କ ମନ ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ବିଧ୍ଧ ହେଲା ବେଳେ, ସେ ଦେବମାନେ କହିଥିବା କଥାକୁ ତୁରନ୍ତ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏହିପରି ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବଶିଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏବଂ ଚକ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟ କଲେ।
ପ୍ରେଷଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅମରା ଵିଵାହାଯ ପରସ୍ପରମ୍ ସଂବନ୍ଧୋ ଽପି ତଥାପ୍ଯ୍ ଆସୀଦ୍ ଧିମଵଲ୍ଲୋକନାଥଯୋଃ
ଅମରମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ସନ୍ଦେଶ ପଠାଇଲେ। ଏହିପରି ହିମବନ୍ତ ଓ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟର ନାଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
ହିମଵତ୍ପର୍ଵତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ନାନାରତ୍ନଵିଚିତ୍ରିତେ ନାନାଵୃକ୍ଷଲତାକୀର୍ଣେ ନାନାଦ୍ଵିଜନିଷେଵିତେ
ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼ରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଅଛି, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଲତା ଥିବା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀ ଉଠାଉଥିବା—
ନଦୀନଦସରଃକୂପତଡାଗାଦିଭିର୍ ଆଵୃତେ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷାଦିସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତେ
ନଦୀ, ନାଳା, ସରୋବର, କୂଆଁ, ପୋଖରୀ ଓ ଏପରି ଅନେକ ଜଳାଶୟ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ସେଠି ଉପସ୍ଥିତ—
ଶୁଭମାରୁତସଂପନ୍ନେ ହର୍ଷୋତ୍କର୍ଷୈକକାରଣେ ମେରୁମନ୍ଦରକୈଲାସମୈନାକାଦିନଗୈର୍ ଵୃତେ
ଶୁଭ ପବନ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦର କାରଣ, ଏବଂ ମେରୁ, ମନ୍ଦର, କୈଳାଶ, ମୈନାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା—
ଵସିଷ୍ଠାଗସ୍ତ୍ଯପୌଲସ୍ତ୍ଯଲୋମଶାଦିଭିର୍ ଆଵୃତେ ମହୋତ୍ସଵେ ଵର୍ତମାନେ ଵିଵାହଃ ସମଜାଯତ
ବଶିଷ୍ଠ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଲୋମଶ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା, ଏବଂ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ, ବିବାହ ଘଟିଗଲା।
ତତ୍ର ଵେଦୀ ରତ୍ନମଯୀ ଶୋଭିତା ସ୍ଵର୍ଣଭୂଷିତା ଵଜ୍ରମାଣିକ୍ଯଵୈଦୂର୍ଯତନ୍ମଯସ୍ତମ୍ଭଶୋଭିତା
ସେଠାରେ ବିବାହ ବେଦି ରତ୍ନରେ ତିଆରି, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ହୀରା, ମାଣିକ, ବୈଦୂର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରିଥିବା ସ୍ତମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।
ଜଯାଲକ୍ଷ୍ମୀଶୁଭାକ୍ଷାନ୍ତିକୀର୍ତିପୁଷ୍ଟ୍ଯାଦିସଂଵୃତା ମେରୁମନ୍ଦରକୈଲାସରୈଵତୈଃ ପରିଶୋଭିତୈଃ
ଜୟା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶୁଭା, କ୍ଷାନ୍ତି, କୀର୍ତ୍ତି, ପୁଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ମେରୁ, ମନ୍ଦର, କୈଳାଶ, ରୈବତକ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।
ପୂଜିତୋ ଲୋକନାଥେନ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା ମୈନାକଃ ପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରେଜେ ଽତୀଵ ହିରଣ୍ମଯଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମୈନାକ ପାହାଡ଼, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଋଷଯୋ ଲୋକପାଲାଶ୍ ଚ ଆଦିତ୍ଯାଃ ସମରୁଦ୍ଗଣାଃ ଵିଵାହେ ଵେଦିକାଂ ଚକ୍ରୁର୍ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଶୂଲିନଃ
ଋଷିମାନେ, ଲୋକପାଳମାନେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଏବଂ ମରୁତମାନଙ୍କ ସମୂହ, ଦେବଦେବ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ବିବାହ ପାଇଁ ବେଦିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ସ୍ଵଯଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵେଦୀଂ ଚକ୍ରେ ସତୋରଣାମ୍ ସୁରଭୀ ନନ୍ଦିନୀ ନନ୍ଦା ସୁନନ୍ଦା କାମଦୋହିନୀ
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଏବଂ ତ୍ୱଷ୍ଟା ନିଜେ ବେଦିକା ଓ ତୋରଣ ତିଆରି କଲେ; ସୁରଭୀ, ନନ୍ଦିନୀ, ନନ୍ଦା, ସୁନନ୍ଦା ଓ କାମଦୋହିନୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଆଭିସ୍ ତୁ ଶୋଭିତେଶାନ୍ଯା ଵିଵାହଃ ସମଜାଯତ ସମୁଦ୍ରାଃ ସରିତୋ ନାଗା ଓଷଧ୍ଯୋ ଲୋକମାତରଃ
ଏମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭାଇତ ହୋଇ, ବିବାହ ଉତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ନାଗ, ଔଷଧି ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକମାତାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ସଵନସ୍ପତିବୀଜାଶ୍ ଚ ସର୍ଵେ ତତ୍ର ସମାଯଯୁଃ ଭୁଵଃ କର୍ମ ଇଲା ଚକ୍ରେ ଓଷଧ୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ନକର୍ମ ଚ
ସମସ୍ତ ଗଛର ବୀଜମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଆସିଥିଲେ; ଇଳା ପୃଥିବୀର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଔଷଧିମାନେ ଅନ୍ନର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଵରୁଣଃ ପାନକର୍ମାଣି ଦାନକର୍ମ ଧନାଧିପଃ ଅଗ୍ନିଶ୍ ଚକାର ତତ୍ରାନ୍ନଂ ଯଚ୍ ଚେଷ୍ଟଂ ଲୋକନାଥଯୋଃ
ବରୁଣ ପାନୀୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଧନର ଅଧିପତି ଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଅଗ୍ନି ସେଠାରେ ଲୋକନାଥମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଅନ୍ନ ପକାଇଲେ।