ଅର୍ଵାଗ୍ଦଶାହାଦ୍ ଯୋ ବାଲସ୍ ତସ୍ମାନ୍ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯତି ତସ୍ମାଦ୍ ଦେଵ ନ ଚାନ୍ଯେଭ୍ଯସ୍ ତତ୍ର ନୀତିର୍ ଵିଧୀଯତାମ୍
ଏଠାରୁ ଦଶ ଦିନ ପରେ ଯେଉଁ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେବ, ସେ ତାରକାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହେବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପୁନର୍ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରାହ ନାହଂ ବଲୋତ୍କଟଃ ସୁରାଃ ନ ମତ୍ତୋ ମଦପତ୍ଯାଚ୍ ଚ ନ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଵଧୋ ଭଵେତ୍
ପୁନି ନାରାୟଣ କହିଲେ, "ହେ ଦେବଗଣ, ମୁଁ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହେଁ। ମୋ ଠାରୁ, ମୋ ପତିଠାରୁ କିମ୍ବା ଦେବମାନେଠାରୁ ତାରକାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ ନାହିଁ।"
ଈଶ୍ଵରାଦ୍ ଯଦି ଜାଯେତ ଅପତ୍ଯଂ ବହୁଶକ୍ତିକମ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵଧମ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ତାରକୋ ଲୋକଦାରୁଣଃ
ଯଦି ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନ ହେବେ, ତେବେ ସେ ଭୟଙ୍କର ତାରକାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।
ତଦ୍ ଗଚ୍ଛାମଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଯତିତୁମ୍ ଋଷିଭିଃ ସହ ଭାର୍ଯାର୍ଥଂ ପ୍ରଥମୋ ଯତ୍ନଃ କର୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁଭିଃ
ତେଣୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦେବମାନେ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ଯିବା। ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଚେଷ୍ଟା ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ କରିବା ଉଚିତ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସୁରଗଣା ଜଗ୍ମୁସ୍ ତେ ଚ ନଗୋତ୍ତମମ୍ ହିମଵନ୍ତଂ ରତ୍ନମଯଂ ମେନାଂ ଚ ହିମଵତ୍ପ୍ରିଯାମ୍
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ଦେବମାନେ ମଣିମୟ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼କୁ ଏବଂ ହିମାବତଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମେନାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଇଦମ୍ ଊଚୁଃ ସର୍ଵ ଏଵ ସଭାର୍ଯଂ ତୁହିନଂ ଗିରିମ୍
ସମସ୍ତେ ଏହି କଥା ହିମପର୍ବତ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ଲୋକମାତା ଯା ଶକ୍ତିଃ ସଂସ୍ଥିତା ଗିରୌ ବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ଧୃତିର୍ ମେଧା ଲଜ୍ଜା ପୁଷ୍ଟିଃ ସରସ୍ଵତୀ
ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ଶକ୍ତି ଯିଏ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଛନ୍ତି—ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ଧୃତି, ମେଧା, ଲଜ୍ଜା, ପୋଷଣ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ—
ଏଵଂ ତ୍ଵ୍ ଅନେକଧା ଲୋକେ ଯା ସ୍ଥିତା ଲୋକପାଵନୀ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଯୁଵଯୋର୍ ଗର୍ଭମ୍ ଆଵିଶତ୍
ଏଭଳି ଅନେକ ରୂପରେ ସେ ଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଦେବମାନେ ଙ୍କ କାମ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ସେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।
ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଜଗନ୍ମାତା ଶଂଭୋଃ ପତ୍ନୀ ଭଵିଷ୍ଯତି ଅସ୍ମାକଂ ଭଵତାଂ ଚାପି ପାଲନୀ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେ ହେବେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ଶିବଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ପତ୍ନୀ। ସେ ଆମେ ଓ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।
ହିମଵାନ୍ ଅପି ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ସୁରାଣାମ୍ ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ ମେନା ଚାପି ମହୋତ୍ସାହା ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵଚୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ହିମାବତ ଦେବମାନେଙ୍କ କଥାକୁ ଶୁଣି ଖୁସି ହେଲେ, ମେନା ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ, 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ।
ତଦୋତ୍ପନ୍ନା ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ଗୌରୀ ହିମଵତୋ ଗୃହେ ଶିଵଧ୍ଯାନରତା ନିତ୍ଯଂ ତନ୍ନିଷ୍ଠା ତନ୍ମନୋଗତା
ଏଭଳି ହିମାବତଙ୍କ ଘରେ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଗୌରୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ସଦା ଶିବଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଏକାଗ୍ର ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ।
ତାଂ ଵୈ ପ୍ରୋଚୁଃ ସୁରଗଣା ଈଶାର୍ଥେ ତପ ଆଵିଶ ତଥା ହିମଵତଃ ପୃଷ୍ଠେ ଗୌରୀ ତେପେ ତପୋ ମହତ୍
ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଗୌରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ତପସ୍ୟା କର।' ଏହିପରି ହିମାବତ ପାହାଡ଼ରେ ଗୌରୀ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ପୁନଃ ସଂମନ୍ତ୍ରଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଈଶୋ ଧ୍ଯାଯତି ତାଂ ଶିଵାମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଵା ତଥାନ୍ଯଦ୍ ଵା ନ ଜାନୀମଃ କଥଂ ଭଵଃ
ପୁନି ସମସ୍ତେ ଆଲୋଚନା କଲେ, 'ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି କି, ନିଜକୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ—ଭବଙ୍କ ମନ କେମିତି ଅଛି, ଆମେ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ।'
ମେନକାଯାଃ ସୁତାଯାଂ ତୁ ଚିତ୍ତଂ ଦଧ୍ଯାତ୍ ସୁରେଶ୍ଵରଃ ତତ୍ର ନୀତିର୍ ଵିଧାତଵ୍ଯା ତତଃ ଶ୍ରୈଷ୍ଠ୍ଯମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯଥ ତତଃ ପ୍ରାହ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ ଵାଚସ୍ପତିର୍ ଉଦାରଧୀଃ
ମେନାଙ୍କ ଝିଅ ଉପରେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ ମନ ଲଗାନ୍ତୁ। ଏହିପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କର, ତେବେ ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟତା ପାଇବ। ତାପରେ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଉଦାର ମନ୍ତ୍ରୀ ବକ୍ତା କହିଲେ।
ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯଂ ମଦନୋ ଧୀମାନ୍ କନ୍ଦର୍ପଃ ପୁଷ୍ପଚାପଧୃକ୍ ସ ଵିଧ୍ଯତୁ ଶିଵଂ ଶାନ୍ତଂ ବାଣୈଃ ପୁଷ୍ପମଯୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଏହି ଧୀର ମଦନ, କାମଦେବ, ଫୁଲର ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—ସେ ଶିବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଫୁଲର ଶୁଭ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କରୁନ୍ତୁ।
ତେନ ଵିଦ୍ଧସ୍ ତ୍ରିନେତ୍ରୋ ଽପି ଈଶାଯାଂ ବୁଦ୍ଧିମ୍ ଆଦଧେତ୍ ପରିଣେଷ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅସୌ ନୂନଂ ତଦା ତାଂ ଗିରିଜାଂ ହରଃ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ ହେଲେ, ତିନି ଆଖି ଥିବା ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନ ଇଶାଙ୍କୁ ଦେବେ। ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହରା ଗିରିଜାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବେ।
ଜଯିନଃ ପଞ୍ଚବାଣସ୍ଯ ନ ବାଣାଃ କ୍ଵାପି କୁଣ୍ଠିତାଃ ତଥୋଢାଯାଂ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ର୍ଯାଂ ଶଂଭୋଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପଞ୍ଚବାଣଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ଯିଏ, ତାଙ୍କର ବାଣ କେଉଁଠିଓ କେବେ ନିର୍ବଳ ହୁଏନାହିଁ। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ଶିବଙ୍କର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ଜାତଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତ୍ରିନେତ୍ରସ୍ଯ ତାରକଂ ସ ହନିଷ୍ଯତି ଵସନ୍ତଂ ଚ ସହାଯାର୍ଥଂ ଶୋଭିଷ୍ଠଂ କୁସୁମାକରମ୍
ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାଦେବଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ତାରକାକୁ ବଧ କରିବେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସହାୟ ହେବାକୁ, ଫୁଲ ଫୁଟାଉଥିବା ଶୋଭାମୟ ବସନ୍ତ ଋତୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ।
ଆହ୍ଲାଦନଂ ଚ ମନସା କାମାଯୈନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛଥ
ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ କାମଦେବଙ୍କୁ ଦିଅ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସୁରଗଣା ମଦନଂ କୁସୁମାକରମ୍ ପ୍ରେଷଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ଶିଵାନ୍ତିକମ୍ ଅରିଂଦମାଃ
‘ଏହା ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ଦେବମାନେ ଭୟ ଭିତି ଛାଡ଼ି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ମଦନ ଓ ବସନ୍ତକୁ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ପଠାଇଲେ।
ସ ଜଗାମ ତ୍ଵରା କାମୋ ଧୃତଚାପୋ ସମାଧଵଃ ରତ୍ଯା ଚ ସହିତଃ କାମଃ କର୍ତୁଂ କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
କାମଦେବ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଧରି, ରତି ସହିତ, ବହୁତ ଉତ୍ସାହରେ ସେଇ ଅତି କଠିନ କାମ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ସଶରଂ ଚାପମ୍ ଇଦଂ ତସ୍ଯ ମନୋ ଽଭଵତ୍ ମଯା ଵେଧ୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଵେଧ୍ଯୋ ଵୈ ଶଂଭୁର୍ ଲୋକଗୁରୁଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ନେଇ, କାମଦେବଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆସିଲା—‘ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଧି କରିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ଶିବ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ବିଧି କରିପାରିବିନାହିଁ।’
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଜଯିନୋ ବାଣାଃ ଶଂଭୌ ମେ କିଂ ଦୃଢା ନ ଵା ତେନାସୌ ଚାଗ୍ନିନେତ୍ରେଣ ଭସ୍ମଶେଷସ୍ ତଦା କୃତଃ
ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କି ନୁହେଁ? ଶିବ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା କାମଦେବଙ୍କୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ।
ତଦ୍ ଏଵ କର୍ମ ସୁଦୃଢମ୍ ଈକ୍ଷିତୁଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ ଆଜଗ୍ମୁସ୍ ତତ୍ର ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ଶୃଣୁ ଵିସ୍ମଯକାରକମ୍
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସେଠାରେ ଆସିଲେ। ଏଠି ଯାହା ଘଟିଲା, ତାହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର—ଶୁଣ।
ଶଂଭୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରଗଣା ଯାଵତ୍ ପଶ୍ଯନ୍ତି ମନ୍ମଥମ୍ ତାଵଚ୍ ଚ ଭସ୍ମସାଦ୍ଭୂତଂ କାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯାତୁରାଃ ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ ତ୍ରିଦଶେଶାନଂ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟାଃ ସୁରାଃ
ଦେବମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ କାମଦେବଙ୍କୁ ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବା ଦେଖି, ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହେଇ, ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦେବତାଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତାରକାଦ୍ ଭଯମ୍ ଆପନ୍ନଂ କୁରୁ ପତ୍ନୀଂ ଗିରେଃ ସୁତାମ୍
ତାରକାର ଭୟ ଦୂର କର; ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟାକୁ ତୁମର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଵିଦ୍ଧଚିତ୍ତୋ ହରୋ ଽପ୍ଯ୍ ଆଶୁ ମେନେ ଵାକ୍ଯଂ ସୁରୋଦିତମ୍ ଅରୁନ୍ଧତୀଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ମାଂ ତୁ ଚକ୍ରଧରଂ ତଥା
ହରଙ୍କ ମନ ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ବିଧ୍ଧ ହେଲା ବେଳେ, ସେ ଦେବମାନେ କହିଥିବା କଥାକୁ ତୁରନ୍ତ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏହିପରି ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବଶିଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏବଂ ଚକ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟ କଲେ।
ପ୍ରେଷଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅମରା ଵିଵାହାଯ ପରସ୍ପରମ୍ ସଂବନ୍ଧୋ ଽପି ତଥାପ୍ଯ୍ ଆସୀଦ୍ ଧିମଵଲ୍ଲୋକନାଥଯୋଃ
ଅମରମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ସନ୍ଦେଶ ପଠାଇଲେ। ଏହିପରି ହିମବନ୍ତ ଓ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟର ନାଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
ହିମଵତ୍ପର୍ଵତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ନାନାରତ୍ନଵିଚିତ୍ରିତେ ନାନାଵୃକ୍ଷଲତାକୀର୍ଣେ ନାନାଦ୍ଵିଜନିଷେଵିତେ
ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼ରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଅଛି, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଲତା ଥିବା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀ ଉଠାଉଥିବା—
ନଦୀନଦସରଃକୂପତଡାଗାଦିଭିର୍ ଆଵୃତେ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷାଦିସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତେ
ନଦୀ, ନାଳା, ସରୋବର, କୂଆଁ, ପୋଖରୀ ଓ ଏପରି ଅନେକ ଜଳାଶୟ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ସେଠି ଉପସ୍ଥିତ—