ତଵାତିତେଜସାଵିଷ୍ଟମ୍ ଇଦଂ ରୂପଂ ନ ଶୋଭତେ ଅସହନ୍ତୀ ଚ ସଂଜ୍ଞା ସା ଵନେ ଚରତି ଶାଡ୍ଵଲେ
ତୁମ ଅତିରିକ୍ତ ତେଜରେ ଏହି ରୂପ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ; ଏହି ତେଜ ସହିପାରିନଥିବା ଶଂଜ୍ଞା ଏବେ ଘାସର ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଦ୍ରଷ୍ଟା ହି ତାଂ ଭଵାନ୍ ଅଦ୍ଯ ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଶୁଭଚାରିଣୀମ୍ ଶ୍ଲାଘ୍ଯାଂ ଯୋଗବଲୋପେତାଂ ଯୋଗମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ଗୋପତେ
ଆଜି ତୁମେ ନିଜ ଧର୍ମପଥରେ ଚାଲୁଥିବା, ପ୍ରଶଂସନୀୟ ଏବଂ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ, ହେ ଗୋପାଳ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିପାରିବ।
ଅନୁକୂଲଂ ତୁ ତେ ଦେଵ ଯଦି ସ୍ଯାନ୍ ମମ ସଂମତମ୍ ରୂପଂ ନିର୍ଵର୍ତଯାମ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ ତଵ କାନ୍ତମ୍ ଅରିଂଦମ
ଯଦି ହେ ଦେବ, ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ରୂପ ମୋତେ ମନପସନ୍ଦ ଓ ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗିଥିଲେ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପ ତିଆରି କରିଦେବି, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
ତତୋ ଽଭ୍ଯୁପଗମାତ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟା ମାର୍ତଣ୍ଡସ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵତଃ ଭ୍ରମିମ୍ ଆରୋପ୍ଯ ତତ୍ ତେଜଃ ଶାତଯାମ୍ ଆସ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତାପରେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମତି ପାଇ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ବିବସ୍ବାନ୍ଙ୍କୁ ଚକ୍ରରେ ରଖି, ସେ ତେଜକୁ କମାଇଦେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ତତୋ ନିର୍ଭାସିତଂ ରୂପଂ ତେଜସା ସଂହତେନ ଵୈ କାନ୍ତାତ୍ କାନ୍ତତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଅଧିକଂ ଶୁଶୁଭେ ତଦା
ତାପରେ, ତେଜ ଏକତ୍ରିତ ହେବା ପରେ, ସେ ରୂପ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହେଲା, ପୂର୍ବପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଇଲା।
ଦଦର୍ଶ ଯୋଗମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵଡଵାଂ ତତଃ ଅଧୃଷ୍ଯାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତେଜସା ନିଯମେନ ଚ
ତାପରେ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ସେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ବଡ଼ବାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ନିୟମରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅପରାଜିତ।
ଵଡଵାଵପୁଷା ଵିପ୍ରାଶ୍ ଚରନ୍ତୀମ୍ ଅକୁତୋଭଯାମ୍ ସୋ ଽଶ୍ଵରୂପେଣ ଭଗଵାଂସ୍ ତାଂ ମୁଖେ ସମଭାଵଯତ୍
ବଡ଼ବାଙ୍କ ଘୋଡ଼ି ରୂପରେ ଭୟହୀନ ଭାବେ ଘୁରୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ଏବଂ ଭଗବାନ୍ ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ମୈଥୁନାଯ ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତୀଂ ପରପୁଂସୋ ଽଵଶଙ୍କଯା ସା ତନ୍ ନିରଵମଚ୍ ଛୁକ୍ରଂ ନାସିକାଭ୍ଯାଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ
ସେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ବୋଲି ଶଙ୍କା କରି, ମିଳନକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁଥିଲେ; ତେଣୁ ବିବସ୍ବାନ୍ଙ୍କ ଶୁକ୍ରକୁ ନାକ ଦ୍ୱାରା ବାହାର କରିଦେଲେ।
ଦେଵୌ ତସ୍ଯାମ୍ ଅଜାଯେତାମ୍ ଅଶ୍ଵିନୌ ଭିଷଜାଂ ଵରୌ ନାସତ୍ଯଶ୍ ଚୈଵ ଦସ୍ରଶ୍ ଚ ସ୍ମୃତୌ ଦ୍ଵାଵ୍ ଅଶ୍ଵିନାଵ୍ ଇତି
ସେଠାରୁ ଦୁଇ ଜଣ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ମାର୍ତଣ୍ଡସ୍ଯାତ୍ମଜାଵ୍ ଏତାଵ୍ ଅଷ୍ଟମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ ତାଂ ତୁ ରୂପେଣ କାନ୍ତେନ ଦର୍ଶଯାମ୍ ଆସ ଭାସ୍କରଃ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କର ପୁଅ, ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ଭାସ୍କର ତାଙ୍କୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ଦେଖାଇଲେ।
ସା ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଭର୍ତାରଂ ତୁତୋଷ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଯମସ୍ ତୁ କର୍ମଣା ତେନ ଭୃଶଂ ପୀଡିତମାନସଃ
ସେ ଜଣେ ନାରୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ବଡ଼ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। କିନ୍ତୁ ଯମ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମନରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ।
ଧର୍ମେଣ ରଞ୍ଜଯାମ୍ ଆସ ଧର୍ମରାଜ ଇମାଃ ପ୍ରଜାଃ ସ ଲେଭେ କର୍ମଣା ତେନ ଶୁଭେନ ପରମଦ୍ଯୁତିଃ
ଧର୍ମରାଜ ନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରଜାମାନେକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ; ସେହି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜ ପାଇଲେ।
ପିତୄଣାମ୍ ଆଧିପତ୍ଯଂ ଚ ଲୋକପାଲତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଚ ମନୁଃ ପ୍ରଜାପତିସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆସୀତ୍ ସାଵର୍ଣିଃ ସ ତପୋଧନାଃ
ସେ ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟ ଓ ଲୋକପାଳ ହେବାର ସମ୍ମାନ ଲାଗିଲେ; ସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କ ପୁଅ ମନୁ ପ୍ରଜାପତି ହେଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ।
ଭାଵ୍ଯଃ ସମାଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ମନୁଃ ସାଵର୍ଣିକେ ଽନ୍ତରେ ମେରୁପୃଷ୍ଠେ ତପୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଅଦ୍ଯାପି ସ ଚରତ୍ଯ୍ ଉତ
ସେଇ ସମୟ ଆସିଲେ, ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁ ହେବେ; ଏଯାଁ ଅପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ନିତ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି।
ଭ୍ରାତା ଶନୈଶ୍ଚରସ୍ ତସ୍ଯ ଗ୍ରହତ୍ଵଂ ସ ତୁ ଲବ୍ଧଵାନ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟା ତୁ ତେଜସା ତେନ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ ଚକ୍ରମ୍ ଅକଲ୍ପଯତ୍
ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶନି ଗ୍ରହ ହେଲେ; ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚକ୍ର ତିଆରି କଲେ।
ତଦ୍ ଅପ୍ରତିହତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଦାନଵାନ୍ତଚିକୀର୍ଷଯା ଯଵୀଯସୀ ତୁ ସାପ୍ଯ୍ ଆସୀଦ୍ ଯମୀ କନ୍ଯା ଯଶସ୍ଵିନୀ
ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଏବଂ ଦାନବମାନେକୁ ସଂହାର କରିବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା; ଏଉଁଠି ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଝିଅ ଯମୀ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଅଭଵଚ୍ ଚ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଯମୁନା ଲୋକପାଵନୀ ମନୁର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଲୋକେ ସାଵର୍ଣ ଇତି ଚୋଚ୍ଯତେ
ସେ ହେଲେ ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଯମୁନା; ଏଉଁଠି ସେ ଲୋକରେ ମନୁ ଭାବେ ଓ ସାବର୍ଣ୍ଣି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।
ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଯଃ ସୁତସ୍ ତସ୍ଯ ମନୋର୍ ଭ୍ରାତା ଶନୈଶ୍ଚରଃ ଗ୍ରହତ୍ଵଂ ସ ଚ ଲେଭେ ଵୈ ସର୍ଵଲୋକାଭିପୂଜିତଃ
ସେ ମନୁଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶନି, ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହ ହେବାର ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
ଯ ଇଦଂ ଜନ୍ମ ଦେଵାନାଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ ନରସତ୍ତମଃ ଆପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଚ୍ଯେତ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଚ୍ ଚ ମହଦ୍ ଯଶଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣେ, ସେ ଯଦି କଷ୍ଟରେ ଥାଏ, ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବେ ଓ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ପାଇବେ।
ମନୋର୍ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯାସନ୍ ପୁତ୍ରା ଵୈ ନଵ ତତ୍ସମାଃ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଶ୍ ଚୈଵ ନାଭାଗୋ ଧୃଷ୍ଟଃ ଶର୍ଯାତିର୍ ଏଵ ଚ
ୱୈୱସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କର ନଉଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସେଉଁଠି ସମାନ; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନାଭାଗ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶର୍ୟାତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ।
ନରିଷ୍ଯନ୍ତଶ୍ ଚ ଷଷ୍ଠୋ ଵୈ ପ୍ରାଂଶୂ ରିଷ୍ଟଶ୍ ଚ ସପ୍ତମଃ କରୂଷଶ୍ ଚ ପୃଷଧ୍ରଶ୍ ଚ ନଵୈତେ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ନରିଷ୍ୟନ୍ତ ଛଅଟିଏ, ପ୍ରାଁଶୁ ଓ ରିଷ୍ଟ ସପ୍ତମ, କରୂଷ ଓ ପୃଷଧ୍ର—ଏହି ନଉଜଣ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅକରୋତ୍ ପୁତ୍ରକାମସ୍ ତୁ ମନୁର୍ ଇଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋର୍ ଵିପ୍ରାଃ ପୂର୍ଵମ୍ ଏଵ ମହାମତିଃ
ପୁଅ ଆଶାରେ, ପ୍ରଜାପତି ମନୁ ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୁରୁଣା କାଳରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଅନୁତ୍ପନ୍ନେଷୁ ବହୁଷୁ ପୁତ୍ରେଷ୍ଵ୍ ଏତେଷୁ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ତସ୍ଯାଂ ଚ ଵର୍ତମାନାଯାମ୍ ଇଷ୍ଟ୍ଯାଂ ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏବଂ ସେଇ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—
ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋର୍ ଅଂଶେ ମନୁର୍ ଆହୁତିମ୍ ଆଵହତ୍ ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯାମ୍ବରଧରା ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା
ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶରେ, ମନୁ ହବନ କଲେ; ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଓ ଦିବ୍ୟ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ଜଣେ ନାରୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଦିଵ୍ଯସଂହନନା ଚୈଵ ଇଲା ଜଜ୍ଞ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ତାମ୍ ଇଲେତ୍ଯ୍ ଏଵ ହୋଵାଚ ମନୁର୍ ଦଣ୍ଡଧରସ୍ ତଦା
ଦିବ୍ୟ ଆକୃତି ଥିବା ଏହି ଝିଅ ଇଳା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏପରି ଶୁଣାଯାଏ; ତାକୁ ମନୁ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ସେତେବେଳେ 'ଇଳା' ବୋଲି ଡାକିଲେ।
ଅନୁଗଚ୍ଛସ୍ଵ ମାଂ ଭଦ୍ରେ ତମ୍ ଇଲା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ଧର୍ମଯୁକ୍ତମ୍ ଇଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ପୁତ୍ରକାମଂ ପ୍ରଜାପତିମ୍
'ମୋ ସହ ଚାଲ, ଭଦ୍ରେ,' ବୋଲି ସେ କହିଲେ। ଇଳା ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଧର୍ମସହିତ ଏହି କଥା, ପୁଅ ଆଶା କରୁଥିବା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ।
ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋର୍ ଅଂଶେ ଜାତାସ୍ମି ଵଦତାଂ ଵର ତଯୋଃ ସକାଶଂ ଯାସ୍ଯାମି ନ ମାଂ ଧର୍ମହତାଂ କୁରୁ
ମୁଁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି—ମୋତେ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଜଣେ ମଣିଷ କରିବେନି।
ସୈଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ମନୁଂ ଦେଵଂ ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋର୍ ଇଲା ଗତ୍ଵାନ୍ତିକଂ ଵରାରୋହା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି କହି, ମନୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶୋଭାମୟୀ ଇଳା ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—
ଅଂଶେ ଽସ୍ମି ଯୁଵଯୋର୍ ଜାତା ଦେଵୌ କିଂ କରଵାଣି ଵାମ୍ ମନୁନା ଚାହମ୍ ଉକ୍ତା ଵାଐ ଅନୁଗଚ୍ଛସ୍ଵ ମାମ୍ ଇତି
ମୁଁ ଦୁହେଁ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଛି, ମୁଁ ଦୁହେଁ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି? ମନୁ ମୋତେ କହିଛନ୍ତି—‘ମୋ ସହ ଚଳ।’
ତୌ ତଥାଵାଦିନୀଂ ସାଧ୍ଵୀମ୍ ଇଲାଂ ଧର୍ମପରାଯଣାମ୍ ମିତ୍ରଶ୍ ଚ ଵରୁଣଶ୍ ଚୋଭାଵ୍ ଊଚତୁସ୍ ତାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏହିପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ସତ୍ୟବାନୀ ଇଳାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ଦୁହେଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।