ହଯମୂର୍ଧା ଚ ଲଵଣୋ ନମୁଚିଃ ଶୃଙ୍ଗକସ୍ ତଥା ଯମଃ ପାତାଲକେତୁଶ୍ ଚ ମଯଃ ପୁଷ୍କର ଏଵ ଚ
ହୟମୂର୍ଧା, ଲବଣ, ନମୁଚି, ଶୃଙ୍ଗକ, ଯମ, ପାତାଳକେତୁ, ମୟା ଓ ପୁଷ୍କର—
ଏତୈର୍ ଆଵୃତତୀର୍ଥାନି ଆସୁରାଣି ଶୁଭାନି ଚ ପ୍ରଭାସୋ ଭାର୍ଗଵୋ ଽଗସ୍ତିର୍ ନରନାରାଯଣୌ ତଥା
ଏହିମାନେ ଆସୁର ଓ ଶୁଭ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି; ପ୍ରଭାସ, ଭାର୍ଗବ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଏବଂ ନର-ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ—
ଵସିଷ୍ଠଶ୍ ଚ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଗୋତମଃ କଶ୍ଯପୋ ମନୁଃ ଇତ୍ଯାଦିମୁନିଜୁଷ୍ଟାନି ଋଷିତୀର୍ଥାନି ନାରଦ
ବସିଷ୍ଠ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଗୌତମ, କଶ୍ୟପ, ମନୁ—ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ନାରଦ, ଋଷିମାନଙ୍କର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି।
ଅମ୍ବରୀଷୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମାନ୍ଧାତା ମନୁର୍ ଏଵ ଚ କୁରୁଃ କନଖଲଶ୍ ଚୈଵ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଃ ସଗରସ୍ ତଥା
ଅମ୍ବରୀଷ, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ମାନ୍ଧାତା, ମନୁ, କୁରୁ, କନଖଳ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଓ ସଗର—
ଅଶ୍ଵଯୂପୋ ନାଚିକେତା ଵୃଷାକପିର୍ ଅରିଂଦମଃ ଇତ୍ଯାଦିମାନୁଷୈର୍ ଵିପ୍ର ନିର୍ମିତାନି ଶୁଭାନି ଚ
ଅଶ୍ୱୟୂପ, ନଚିକେତା, ବୃଷାକପି, ଅରିଂଦମ—ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାନବମାନେ, ମୁନି, ଶୁଭ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।
ଯଶସଃ ଫଲଭୂତ୍ଯର୍ଥଂ ନିର୍ମିତାନୀହ ନାରଦ ସ୍ଵତୋଉଦ୍ଭୂତାନି ଦୈଵାନି ଯତ୍ର କ୍ଵାପି ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥାନି ତାନ୍ଯ୍ ଆହୁସ୍ ତୀର୍ଥଭେଦୋ ମଯୋଦିତଃ
ଯଶ, ଫଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ସ୍ଥାପିତ; ଏବଂ ତିନି ଜଗତର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ପ୍ରକାର ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲି।
ତ୍ରିଦୈଵତ୍ଯଂ ତୁ ଯତ୍ ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଉକ୍ତମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଭେଦଂ ଚ ଵିସ୍ତରେଣ ବ୍ରଵୀତୁ ମେ
ଯେ ତୀର୍ଥ ତିନି ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରାଯାଇଛି, ସେହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ମୋତେ କୁହ।
ତାଵଦ୍ ଅନ୍ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ତାଵତ୍ ତାଃ ପୁଣ୍ଯଭୂମଯଃ ତାଵଦ୍ ଯଜ୍ଞାଦଯୋ ଯାଵତ୍ ତ୍ରିଦୈଵତ୍ଯଂ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତୀର୍ଥ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନି ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହୁଏନାହିଁ।
ଗଙ୍ଗେଯଂ ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଯିନୀ ତ୍ରିଦୈଵତ୍ଯା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଦୁତ୍ପତ୍ତିମ୍ ଅତଃ ଶୃଣୁ
ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରେ; ଏହା ତିନି ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଏବେ ଶୁଣ।
ଵର୍ଷାଣାମ୍ ଅଯୁତାତ୍ ପୂର୍ଵଂ ଦେଵକାର୍ଯ ଉପସ୍ଥିତେ ତାରକୋ ବଲଵାନ୍ ଆସୀନ୍ ମଦ୍ଵରାଦ୍ ଅତିଗର୍ଵିତଃ
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ, ଦେବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଆସିଲାବେଳେ, ତାରକ ମୋର ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଦେଵାନାଂ ପରମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ହୃତଂ ତେନ ବଲୀଯସା ତତସ୍ ତେ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁର୍ ଦେଵାଃ ସେନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାରକ ଦେବମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସନ ହରିନେଲା; ତେଣୁ ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶରଣ ପାଇବାକୁ ଗଲେ।
କ୍ଷୀରୋଦଶାଯିନଂ ଦେଵଂ ଜଗତାଂ ପ୍ରପିତାମହମ୍ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟା ଦେଵା ଵିଷ୍ଣୁମ୍ ଊଚୁର୍ ଅନନ୍ଯଗାଃ
ଦେବମାନେ ହାତ ଜୋଡି, ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଯାଇ କହିଲେ।
ତ୍ଵଂ ତ୍ରାତା ଜଗତାଂ ନାଥ ଦେଵାନାଂ କୀର୍ତିଵର୍ଧନ ସର୍ଵେଶ୍ଵର ଜଗଦ୍ଯୋନେ ତ୍ରଯୀମୂର୍ତେ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ତୁମେ ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଦେବମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଉଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶ୍ୱାମୀ, ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ, ତିନି ବେଦର ଅବତାର—ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁ।
ଲୋକସ୍ରଷ୍ଟାସୁରାନ୍ ହନ୍ତା ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଜଗତାଂ ପତିଃ ସ୍ଥିତ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତିଵିନାଶାନାଂ କାରଣଂ ତ୍ଵଂ ଜଗନ୍ମଯ
ତୁମେ ଏକାକି ଜଗତର ସୃଷ୍ଟା, ଆସୁରମାନଙ୍କ ନାଶକ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ; ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ବିନାଶର କାରଣ, ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ।
ତ୍ରାତା ନ କୋପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ ଽପି ଶରୀରିଣାଂ ସର୍ଵଵିପଦ୍ଗତାନାମ୍ ତ୍ଵଯା ଵିନା ଵାରିଜପତ୍ତ୍ରନେତ୍ର ତାପତ୍ରଯାଣାଂ ଶରଣଂ ନ ଚାନ୍ଯତ୍
ତିନି ଜଗତରେ ଶରୀରଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନାହିଁ, ହେ ପଦ୍ମନୟନ; ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।
ପିତା ଚ ମାତା ଜଗତୋ ଽଖିଲସ୍ଯ ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ସେଵାସୁଲଭୋ ଽସି ଵିଷ୍ଣୋ ପ୍ରସୀଦ ପାହୀଶ ମହାଭଯେଭ୍ଯୋ ଶ୍ମଦାର୍ତିହନ୍ତା ଵଦ କସ୍ ତ୍ଵଦନ୍ଯଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତା ଓ ମାତା, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ସେବା କଲେ ସହଜରେ ମିଳିଯାଉଛ; ଦୟା କର, ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଆମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ଅନ୍ୟ କିଏ ଅଛି?
ଆଦିକର୍ତା ଵରାହସ୍ ତ୍ଵଂ ମତ୍ସ୍ଯଃ କୂର୍ମସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଇତ୍ଯାଦିରୂପଭେଦୈର୍ ନୋ ରକ୍ଷସେ ଭଯ ଆଗତେ
ତୁମେ ଆଦି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବରାହ, ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ, ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଅବତାର ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ଭୟ ଆସିଲେ ରକ୍ଷା କର।
ହୃତସ୍ଵାମ୍ଯାନ୍ ସୁରଗଣାନ୍ ହୃତଦାରାନ୍ ଗତାପଦଃ କସ୍ମାନ୍ ନ ରକ୍ଷସେ ଦେଵ ଅନନ୍ଯଶରଣାନ୍ ହରେ
ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ଶାସନ ହରାଇଛନ୍ତି, ଘରବାଡ଼ି ହରାଇଛନ୍ତି, ସ୍ଥାନ ହରାଇଛନ୍ତି—ହେ ଦେବ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନଥିବା ଏମାନଙ୍କୁ ହେ ହରି, କାହିଁକି ରକ୍ଷା କରୁନାହଁ?
ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାଞ୍ ଶେଷଶାଯୀ ଜଗତ୍ପତିଃ କସ୍ମାଚ୍ ଚ ଭଯମ୍ ଆପନ୍ନଂ ତଦ୍ ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ଗତଜ୍ଵରାଃ ତତଃ ଶ୍ରିଯଃ ପତିଂ ପ୍ରାହୁସ୍ ତଂ ତାରକଵଧଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ସେଷ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନାଥ, ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, "ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼ି, କାହିଁକି ଏହି ଭୟରେ ପଡ଼ିଛ? ସେ କଥା ମୋତେ କହ।" ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୀଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ତାରକାଙ୍କ ବଧ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସୂଚନା ଦେଲେ।
ତାରକାଦ୍ ଭଯମ୍ ଆପନ୍ନଂ ଭୀଷଣଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ ନ ଯୁଦ୍ଧୈସ୍ ତପସା ଶାପୈର୍ ହନ୍ତୁଂ ନୈଵ କ୍ଷମା ଵଯମ୍
ତାରକା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଏମିତି ଭୟଭୀତ ହେଇଛୁ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଦେହ କଟକଟିଯାଏ। ଯୁଦ୍ଧ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରୁନାହିଁ।
ଅର୍ଵାଗ୍ଦଶାହାଦ୍ ଯୋ ବାଲସ୍ ତସ୍ମାନ୍ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯତି ତସ୍ମାଦ୍ ଦେଵ ନ ଚାନ୍ଯେଭ୍ଯସ୍ ତତ୍ର ନୀତିର୍ ଵିଧୀଯତାମ୍
ଏଠାରୁ ଦଶ ଦିନ ପରେ ଯେଉଁ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେବ, ସେ ତାରକାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହେବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପୁନର୍ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରାହ ନାହଂ ବଲୋତ୍କଟଃ ସୁରାଃ ନ ମତ୍ତୋ ମଦପତ୍ଯାଚ୍ ଚ ନ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଵଧୋ ଭଵେତ୍
ପୁନି ନାରାୟଣ କହିଲେ, "ହେ ଦେବଗଣ, ମୁଁ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହେଁ। ମୋ ଠାରୁ, ମୋ ପତିଠାରୁ କିମ୍ବା ଦେବମାନେଠାରୁ ତାରକାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ ନାହିଁ।"
ଈଶ୍ଵରାଦ୍ ଯଦି ଜାଯେତ ଅପତ୍ଯଂ ବହୁଶକ୍ତିକମ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵଧମ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ତାରକୋ ଲୋକଦାରୁଣଃ
ଯଦି ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନ ହେବେ, ତେବେ ସେ ଭୟଙ୍କର ତାରକାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।
ତଦ୍ ଗଚ୍ଛାମଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଯତିତୁମ୍ ଋଷିଭିଃ ସହ ଭାର୍ଯାର୍ଥଂ ପ୍ରଥମୋ ଯତ୍ନଃ କର୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁଭିଃ
ତେଣୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦେବମାନେ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ଯିବା। ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଚେଷ୍ଟା ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ କରିବା ଉଚିତ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସୁରଗଣା ଜଗ୍ମୁସ୍ ତେ ଚ ନଗୋତ୍ତମମ୍ ହିମଵନ୍ତଂ ରତ୍ନମଯଂ ମେନାଂ ଚ ହିମଵତ୍ପ୍ରିଯାମ୍
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ଦେବମାନେ ମଣିମୟ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼କୁ ଏବଂ ହିମାବତଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମେନାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଇଦମ୍ ଊଚୁଃ ସର୍ଵ ଏଵ ସଭାର୍ଯଂ ତୁହିନଂ ଗିରିମ୍
ସମସ୍ତେ ଏହି କଥା ହିମପର୍ବତ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ଲୋକମାତା ଯା ଶକ୍ତିଃ ସଂସ୍ଥିତା ଗିରୌ ବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ଧୃତିର୍ ମେଧା ଲଜ୍ଜା ପୁଷ୍ଟିଃ ସରସ୍ଵତୀ
ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ଶକ୍ତି ଯିଏ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଛନ୍ତି—ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ଧୃତି, ମେଧା, ଲଜ୍ଜା, ପୋଷଣ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ—
ଏଵଂ ତ୍ଵ୍ ଅନେକଧା ଲୋକେ ଯା ସ୍ଥିତା ଲୋକପାଵନୀ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଯୁଵଯୋର୍ ଗର୍ଭମ୍ ଆଵିଶତ୍
ଏଭଳି ଅନେକ ରୂପରେ ସେ ଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଦେବମାନେ ଙ୍କ କାମ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ସେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।
ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଜଗନ୍ମାତା ଶଂଭୋଃ ପତ୍ନୀ ଭଵିଷ୍ଯତି ଅସ୍ମାକଂ ଭଵତାଂ ଚାପି ପାଲନୀ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେ ହେବେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ଶିବଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ପତ୍ନୀ। ସେ ଆମେ ଓ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।
ହିମଵାନ୍ ଅପି ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ସୁରାଣାମ୍ ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ ମେନା ଚାପି ମହୋତ୍ସାହା ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵଚୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ହିମାବତ ଦେବମାନେଙ୍କ କଥାକୁ ଶୁଣି ଖୁସି ହେଲେ, ମେନା ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ, 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ।