ତତ୍ରସ୍ଥା ସତତଂ କୀର୍ତିଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ମେଧା ସରସ୍ଵତୀ ବୁଦ୍ଧିର୍ ମତିସ୍ ତଥା କ୍ଷାନ୍ତିଃ ସିଦ୍ଧିମୂର୍ତିସ୍ ତଥା ଦ୍ଯୁତିଃ
ସେଠାରେ ସଦା କୀର୍ତ୍ତି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ବୁଦ୍ଧିମତା, ସରସ୍ୱତୀ, ବୁଦ୍ଧି, ମତି, ଖ୍ଷମା, ସିଦ୍ଧିର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ତେଜ ବସିଥାନ୍ତି।
ଗାଯତ୍ରୀ ଚୈଵ ସାଵିତ୍ରୀ ମଙ୍ଗଲା ସର୍ଵମଙ୍ଗଲା ପ୍ରଭା ମତିସ୍ ତଥା କାନ୍ତିସ୍ ତତ୍ର ନାରାଯଣୀ ସ୍ଥିତା
ସେଠାରେ ଗାୟତ୍ରୀ, ସାବିତ୍ରୀ, ମଙ୍ଗଳା, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ଉତ୍ସ, ପ୍ରଭା, ମତି, କାନ୍ତି ଓ ନାରାୟଣୀ ମଧ୍ୟ ବସିଛନ୍ତି।
ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ କୌଶିକୀ ଦେଵୀ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ ସୌଦାମିନୀ ତଥା ନିଦ୍ରା ରାତ୍ରିସ୍ ତଥା ମାଯା ତଥାନ୍ଯାମରଯୋଷିତଃ
ସେଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା, କୌଶିକୀ ଦେବୀ, ବିଦ୍ୟୁତ, ସୌଦାମିନୀ, ନିଦ୍ରା, ରାତି, ମାୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ସର୍ଵାସ୍ ତା ଭଵନେ ସଂପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ ଅଥ କିଂ ବହୁନୋକ୍ତେନ ସର୍ଵଂ ତତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଗୃହରେ ବସିଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଅଧିକ କିଏ କହିବ? ସମସ୍ତ କିଛି ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଘୃତାଚୀ ମେନକା ରମ୍ଭା ସହଜନ୍ଯା ତିଲୋତ୍ତମା ଉର୍ଵଶୀ ଚୈଵ ନିମ୍ଲୋଚା ତଥାନ୍ଯା ଵାମନା ପରା
ଘୃତାଚୀ, ମେନକା, ରମ୍ଭା, ସହଜନ୍ୟା, ତିଲୋତ୍ତମା, ଉର୍ବଶୀ, ନିମ୍ଲୋଚା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଛୋଟ ବଡ଼ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ମନ୍ଦୋଦରୀ ଚ ସୁଭଗା ଵିଶ୍ଵାଚୀ ଵିପୁଲାନନା ଭଦ୍ରାଙ୍ଗୀ ଚିତ୍ରସେନା ଚ ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ସୁମନୋହରା
ମନ୍ଦୋଦରୀ, ସୁଭଗା, ବିଶ୍ୱାଚୀ, ବିପୁଳାନନା, ଭଦ୍ରାଙ୍ଗୀ, ଚିତ୍ରସେନା, ପ୍ରମ୍ଲୋଚା — ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।
ମୁନିସଂମୋହିନୀ ରାମା ଚନ୍ଦ୍ରମଧ୍ଯା ଶୁଭାନନା ସୁକେଶୀ ନୀଲକେଶା ଚ ତଥା ମନ୍ମଥଦୀପିନୀ
ମୁନିମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ରାମା, ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମଧ୍ୟା, ସୁକେଶୀ, ନୀଳକେଶା ଓ ମନ୍ମଥଦୀପିନୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଅଲମ୍ବୁଷା ମିଶ୍ରକେଶୀ ତଥାନ୍ଯା ମୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଲା କ୍ରତୁସ୍ଥଲା ଵରାଙ୍ଗୀ ଚ ପୂର୍ଵଚିତ୍ତିସ୍ ତଥା ପରା
ଅଲମ୍ବୁଷା, ମିଶ୍ରକେଶୀ, ମୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା, କ୍ରତୁସ୍ଥଳା, ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ପୂର୍ବଚିତ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ପରାଵତୀ ମହାରୂପା ଶଶିଲେଖା ଶୁଭାନନା ହଂସଲୀଲାନୁଗାମିନ୍ଯୋ ମତ୍ତଵାରଣଗାମିନୀ
ମହାରୂପା ପରାବତୀ, ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା ଶଶିଳେଖା, ହଂସ ପରି ଚାଲିଥିବା ଓ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଚାଲିଥିବା ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ବିମ୍ବୌଷ୍ଠୀ ନଵଗର୍ଭା ଚ ଵିଖ୍ଯାତାଃ ସୁରଯୋଷିତଃ ଏତାଶ୍ ଚାନ୍ଯା ଅପ୍ସରସୋ ରୂପଯୌଵନଗର୍ଵିତାଃ
ବିମ୍ବଉଷ୍ଠୀ, ନବଗର୍ଭା ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ, ଏହା ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ଗର୍ବିତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ସୁମଧ୍ଯାଶ୍ ଚାରୁଵଦନାଃ ସର୍ଵାଲଂକାରଭୂଷିତାଃ ଗୀତମାଧୁର୍ଯସଂଯୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାଃ
ସୁନ୍ଦର ମଧ୍ୟଭାଗ ଓ ଆକର୍ଷକ ମୁହଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗହନାରେ ଶୋଭିତ, ମଧୁର ଗୀତର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ।
ଗୀତଵାଦ୍ଯେ ଚ କୁଶଲାଃ ସୁରଗନ୍ଧର୍ଵଯୋଷିତଃ ନୃତ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନୁଦିନଂ ତତ୍ର ଯତ୍ରାସୌ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ମହିଳାମାନେ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବସିଛନ୍ତି।
ନ ତତ୍ର ରୋଗୋ ନୋ ଗ୍ଲାନିର୍ ନ ମୃତ୍ଯୁର୍ ନ ହିମାତପୌ ନ କ୍ଷୁତ୍ ପିପାସା ନ ଜରା ନ ଵୈରୂପ୍ଯଂ ନ ଚାସୁଖମ୍
ସେଠାରେ କୌଣସି ରୋଗ ନାହିଁ, କ୍ଲାନ୍ତି ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ତାପ ବା ଶୀତ ନାହିଁ, ଭୋକ ବା ତ୍ରୁଷ୍ଣା ନାହିଁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନାହିଁ, କୁରୂପତା ବା ଦୁଃଖ କିଛି ନାହିଁ।
ପରମାନନ୍ଦଜନନଂ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକାତ୍ ପରଂ ଲୋକଂ ନାତ୍ର ପଶ୍ଯାମି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏହି ଲୋକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଲୋକ ଦେଖିନାହିଁ।
ଯେ ଲୋକାଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ତୁ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକସ୍ଯ ତେ ଵିପ୍ରାଃ କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡଶୀମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ପାଇଁ କହାଯାଏ, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକର ଏକ ଷୋଳଂଶ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି।
ଏଵଂ ହରେଃ ପୁରସ୍ଥାନଂ ସର୍ଵଭୋଗଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍ ସର୍ଵସୌଖ୍ଯକରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯମଯଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏଭଳି ହରିଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ନିବାସ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥିବା, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ନ ତତ୍ର ନାସ୍ତିକା ଯାନ୍ତି ପୁରୁଷା ଵିଷଯାତ୍ମକାଃ ନ କୃତଘ୍ନା ନ ପିଶୁନା ନୋ ସ୍ତେନା ନାଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ
ଯେମାନେ ନାସ୍ତିକ, ଭୋଗବିଲାସରେ ଲିନ, କୃତଘ୍ନ, କୁଅଭିଯୋଗକାରୀ, ଚୋର ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସେମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ଯେ ଽର୍ଚଯନ୍ତି ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ଵାସୁଦେଵଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍ ତେ ତତ୍ର ଵୈଷ୍ଣଵା ଯାନ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେମାନେ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ବାସୁଦେବ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯୋଦଧେସ୍ ତୀରେ କ୍ଷେତ୍ରେ ପରମଦୁର୍ଲଭେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣଂ ଚ ରାମଂ ଚ ସୁଭଦ୍ରାଂ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରତୀରରେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, କୃଷ୍ଣ, ରାମ ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଖି—
କଲ୍ପଵୃକ୍ଷସମୀପେ ତୁ ଯେ ତ୍ଯଜନ୍ତି କଲେଵରମ୍ ତେ ତତ୍ର ମନୁଜା ଯାନ୍ତି ମୃତା ଯେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମେ
ଯେମାନେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ନିକଟରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେଠିକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଵଟସାଗରଯୋର୍ ମଧ୍ଯେ ଯଃ ସ୍ମରେତ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ ତେ ଽପି ତତ୍ର ନରା ଯାନ୍ତି ଯେ ମୃତାଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମେ
ବଟବୃକ୍ଷ ଓ ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠି ପୁରୁଷୋତ୍ତମରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠିକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତେ ଽପି ତତ୍ର ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ଯାନ୍ତି ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ସଂଶଯଃ ଏଵଂ ମଯା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଃ ସନାତନଃ ସର୍ଵାନନ୍ଦକରଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦଃ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଭଳି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି ଓ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଉଛି, ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।
ବହ୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯସ୍ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକୋ ଜଗତ୍ପତେ ନିତ୍ଯାନନ୍ଦକରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦଃ
ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଆପଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚିରକାଳ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ବେଳେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
କ୍ଷେତ୍ରଂ ଚ ଦୁର୍ଲଭଂ ଲୋକେ କୀର୍ତିତଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯତ୍ର ନରୋ ଦେହଂ ଯାତି ସାଲୋକ୍ଯତାଂ ହରେଃ
ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମକ ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ର ଏହି ଲୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ତାହାର ସ୍ତୁତି ହୋଇଛି; ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ମଣିଷ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ହରିଙ୍କ ସମାନ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ସମ୍ଯକ୍ କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ଯତ୍ର ସ୍ଵଦେହସଂତ୍ଯାଗାଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଵ୍ରଜେନ୍ ନରଃ
ଆପଣ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଅହୋ ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ମାର୍ଗୋ ଽଯଂ ଦେହତ୍ଯାଗସ୍ ତ୍ଵଯୋଦିତଃ ନରାଣାମ୍ ଉପକାରାଯ ପୁରୁଷାଖ୍ଯେ ନ ସଂଶଯଃ
ହାଁ, ଏହା ମୋକ୍ଷର ପଥ—ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବା, ଯାହା ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅନାଯାସେନ ଦେଵେଶ ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନରୋତ୍ତମାଃ ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷେତ୍ରେ ପରଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦଂ ଯାନ୍ତି ନିରାମଯମ୍
ହେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଷମାନେ ସେଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ରୋଗଶୂନ୍ୟ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିସ୍ମଯୋ ନୋ ମହାନ୍ ଅଭୂତ୍ ପ୍ରଯାଗପୁଷ୍କରାଦୀନି କ୍ଷେତ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଆଯତନାନି ଚ
ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ଶୁଣି, ଆମେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲୁନାହିଁ; ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ପୂଜାସ୍ଥଳୀ—
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ସରିତଶ୍ ଚ ସରାଂସି ଚ ନ ତଥା ତାନି ସର୍ଵାଣି ପ୍ରଶଂସସି ସୁରୋତ୍ତମ
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଆପଣ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ନଦୀ ଓ ସରୋବରଗୁଡ଼ିକୁ ଏତେ ଅଧିକ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯଥା ପ୍ରଶଂସସି କ୍ଷେତ୍ରଂ ପୁରୁଷାଖ୍ଯଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ଜ୍ଞାତୋ ଽସ୍ମାଭିର୍ ଅଭିପ୍ରାଯସ୍ ତଵେଦାନୀଂ ପିତାମହ
ଯେପରି ଆପଣ ପୁନିପୁନି 'ପୁରୁଷ' ନାମକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଦେଖି ଆମେ ବୁଝିପାରୁଛୁ ଯେ, ଏହି ଆପଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା।