ଗାଯତ୍ରୀଂ ପାଵନୀଂ ଦେଵୀଂ ଜପେଦ୍ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଂ ଶତମ୍ ଅନ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ସୌରମନ୍ତ୍ରାଂଶ୍ ଚ ଜପ୍ତ୍ଵା ତିଷ୍ଠନ୍ ସମାହିତଃ
ପବିତ୍ର ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଏକଶଏ ଆଠଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ଦାଁଡାଇ ଜପ କର।
କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ସୂର୍ଯଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯୋପଵିଶ୍ଯ ଚ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଂ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଃ କୃତ୍ଵା ତର୍ପଯେଦ୍ ଦୈଵତାନ୍ଯ୍ ଋଷୀନ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ନମସ୍କାର କରି, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସି, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ କରି, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କର।
ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ପିତୄଂଶ୍ ଚାନ୍ଯାନ୍ ନାମଗୋତ୍ରେଣ ମନ୍ତ୍ରଵିତ୍ ତୋଯେନ ତିଲମିଶ୍ରେଣ ଵିଧିଵତ୍ ସୁସମାହିତଃ
ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତିଳ ମିଶିତ ଜଳ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ଦିଅ।
ତର୍ପଣଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ପୂର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା ସମାହିତଃ ଅଧିକାରୀ ଭଵେତ୍ ପଶ୍ଚାତ୍ ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣେ ଦ୍ଵିଜଃ
ପ୍ରଥମେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ତର୍ପଣ କରି, ପରେ ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବାର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ହଵନକାଲେ ଚ ପାଣିନୈକେନ ନିର୍ଵପେତ୍ ତର୍ପଣେ ତୂଭଯଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ଏଷ ଏଵ ଵିଧିଃ ସଦା
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ହବନ ସମୟରେ ଏକ ହାତରେ ହିଁ ଅଞ୍ଜଳି ଦେବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ତର୍ପଣ ପାଇଁ ଦୁଇ ହାତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦରକାର। ଏହି ନିୟମ ସଦା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ଵାରବ୍ଧେନ ସଵ୍ଯେନ ପାଣିନା ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ତୃପ୍ଯତାମ୍ ଇତି ସିଞ୍ଚେତ୍ ତୁ ନାମଗୋତ୍ରେଣ ଵାଗ୍ଯତଃ
ବାମ ହାତକୁ ତଳେ ରଖି, ଡାହାଣ ହାତରେ ଜଳ ଦେଇ, 'ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
କାଯସ୍ଥୈର୍ ଯସ୍ ତିଲୈର୍ ମୋହାତ୍ କରୋତି ପିତୃତର୍ପଣମ୍ ତର୍ପିତାସ୍ ତେନ ପିତରସ୍ ତ୍ଵଙ୍ମାଂସରୁଧିରାସ୍ଥିଭିଃ
ଯଦି ଅଜ୍ଞାନରେ କେହି ଦେହ ଉପରେ ତିଳ ରଖି ପିତୃତର୍ପଣ କରେ, ତେବେ ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କର ଚର୍ମ, ମାଂସ, ରକ୍ତ ଓ ଅସ୍ଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଆନ୍ତି।
ଅଙ୍ଗସ୍ଥୈର୍ ନ ତିଲୈଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଦେଵତାପିତୃତର୍ପଣମ୍ ରୁଧିରଂ ତଦ୍ ଭଵେତ୍ ତୋଯଂ ପ୍ରଦାତା କିଲ୍ବିଷୀ ଭଵେତ୍
ଦେହର ଅଙ୍ଗ ଉପରେ ତିଳ ରଖି ଦେବତା କିମ୍ବା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହିପରି କଲେ ରକ୍ତ ଜଳ ହୋଇଯାଏ ଓ ଦାତା ପାପୀ ହୁଏ।
ଭୂମ୍ଯାଂ ଯଦ୍ ଦୀଯତେ ତୋଯଂ ଦାତା ଚୈଵ ଜଲେ ସ୍ଥିତଃ ଵୃଥା ତନ୍ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲା ନୋପତିଷ୍ଠତି କସ୍ଯଚିତ୍
ଭୂମି ଉପରେ ଜଳ ଦେଇ, ଦାତା ଜଳରେ ଦଢ଼ାଇ ରହିଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ଓ କାହାର ପାଖକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
ସ୍ଥଲେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଜଲେ ଯସ୍ ତୁ ପ୍ରଯଚ୍ଛେଦ୍ ଉଦକଂ ନରଃ ପିତୄଣାଂ ନୋପତିଷ୍ଠେତ ସଲିଲଂ ତନ୍ ନିରର୍ଥକମ୍
ଯଦି କେହି ଭୂମି ଉପରେ ଦଢ଼ାଇ ରହି, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଜଳ ଦେଉଛି, ତେବେ ସେହି ଜଳ ପିତୃମାନେ ପାଖକୁ ଯାଏ ନାହିଁ; ଏହା ବ୍ୟର୍ଥ।
ଉଦକେ ନୋଦକଂ କୁର୍ଯାତ୍ ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ ଚ କଦାଚନ ଉତ୍ତୀର୍ଯ ତୁ ଶୁଚୌ ଦେଶେ କୁର୍ଯାଦ୍ ଉଦକତର୍ପଣମ୍
କେବେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ରହି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପାର୍ ହୋଇ ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଉଦକତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନୋଦକେଷୁ ନ ପାତ୍ରେଷୁ ନ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନୈକପାଣିନା ନୋପତିଷ୍ଠତି ତତ୍ ତୋଯଂ ଯଦ୍ ଭୂମ୍ଯାଂ ନ ପ୍ରଦୀଯତେ
ଜଳ ମଧ୍ୟରେ, ପାତ୍ରରେ, କ୍ରୋଧରେ କିମ୍ବା ଏକ ହାତରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ ପିତୃମାନେ ପାଖକୁ ଯାଏ ନାହିଁ; ଭୂମି ଉପରେ ନ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ ବ୍ୟର୍ଥ।
ପିତୄଣାମ୍ ଅକ୍ଷଯଂ ସ୍ଥାନଂ ମହୀ ଦତ୍ତା ମଯା ଦ୍ଵିଜାଃ ତସ୍ମାତ୍ ତତ୍ରୈଵ ଦାତଵ୍ଯଂ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିମ୍ ଇଚ୍ଛତା
ପିତୃମାନେର ଅବିନାଶୀ ନିବାସ ଭୂମି, ଯାହାକି ମୁଁ ଦେଇଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ତେଣୁ, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଭଳି ଭୂମି ଉପରେ ହିଁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଭୂମିପୃଷ୍ଠେ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଭୂମ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଚ ସଂସ୍ଥିତାଃ ଭୂମ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଲଯଂ ଯାତା ଭୂମୌ ଦଦ୍ଯାତ୍ ତତୋ ଜଲମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଭୂମିରେ ବସିଛନ୍ତି ଓ ଭୂମିରେ ଲୟ ପାଆନ୍ତି—ସେହିପାଇଁ ଭୂମି ଉପରେ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ।
ଆସ୍ତୀର୍ଯ ଚ କୁଶାନ୍ ସାଗ୍ରାଂସ୍ ତାନ୍ ଆଵାହ୍ଯ ସ୍ଵମନ୍ତ୍ରତଃ ପ୍ରାଚୀନାଗ୍ରେଷୁ ଵୈ ଦେଵାନ୍ ଯାମ୍ଯାଗ୍ରେଷୁ ତଥା ପିତୄନ୍
କୁଶ ଘାସ ସାଗ୍ର ରଖି, ନିଜ ମନ୍ତ୍ରରେ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପୂର୍ବ ଦିଗର ମୁଣ୍ଡରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ମୁଣ୍ଡରେ ପିତୃମାନେକୁ ବସାଇବା ଉଚିତ।
ଦେଵାନ୍ ପିତୄଂସ୍ ତଥା ଚାନ୍ଯାନ୍ ସଂତର୍ପ୍ଯାଚମ୍ଯ ଵାଗ୍ଯତଃ ହସ୍ତମାତ୍ରଂ ଚତୁଷ୍କୋଣଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଵାରଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ଦେବତା, ପିତୃମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଆଚମନ କରି, ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏକ ହାତ ମାପର ଚତୁର୍ଭୁଜ ଓ ଚାରିଟି ଦ୍ୱାର ଥିବା ଶୁଭ୍ର ମଞ୍ଚ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ପୁରଂ ଵିଲିଖ୍ଯ ଭୋ ଵିପ୍ରାସ୍ ତୀରେ ତସ୍ଯ ମହୋଦଧେଃ ମଧ୍ଯେ ତତ୍ର ଲିଖେତ୍ ପଦ୍ମମ୍ ଅଷ୍ଟପତ୍ତ୍ରଂ ସକର୍ଣିକମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଏକ ନଗର ଚିହ୍ନଟ କରି, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଆଠଟି ପାଖୁଡ଼ି ଓ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଲ ଥିବା ଏକ ପଦ୍ମ ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ମଣ୍ଡଲମ୍ ଆଲିଖ୍ଯ ପୂଜଯେତ୍ ତତ୍ର ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରଵିଧାନେନ ନାରାଯଣମ୍ ଅଜଂ ଵିଭୁମ୍
ଏପରି ମଣ୍ଡଳ ଅଙ୍କନ କରି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଜନ୍ମା ଓ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କାଯଶୋଧନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଅକାରଂ ହୃଦଯେ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚକ୍ରରେଖାସମନ୍ଵିତମ୍
ଏଠାରୁ ଆଉ ଏକ ଉତ୍ତମ କାୟଶୋଧନ ବିଧି କହିବି: ହୃଦୟରେ 'ଅ' ଅକ୍ଷରକୁ ଚକ୍ରର ରେଖା ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ତ୍ରିଶିଖଂ ଚୈଵ ଦହନ୍ତଂ ପାପନାଶନମ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ରାକାରଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଚିନ୍ତଯେତ୍
'ଅ' ଅକ୍ଷରକୁ ତିନିଟି ଶିଖା ସହିତ ଜ୍ୱାଳାମୟ ଭାବେ, ପାପ ଦହନ କରୁଥିବା ଭାବେ ଓ ମୁଣ୍ଡର ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ 'ରା' ଅକ୍ଷରକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶୁକ୍ଲଵର୍ଣଂ ପ୍ରଵର୍ଷନ୍ତମ୍ ଅମୃତଂ ପ୍ଲାଵଯନ୍ ମହୀମ୍ ଏଵଂ ନିର୍ଧୂତପାପସ୍ ତୁ ଦିଵ୍ଯଦେହସ୍ ତତୋ ଭଵେତ୍
ଏହାକୁ ଧଳା ବର୍ଣ୍ଣର, ଅମୃତ ବର୍ଷା କରୁଥିବା, ପୃଥିବୀକୁ ବୁଡ଼ାଇ ଦେଉଥିବା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଧ୍ୟାନ କଲେ ପାପ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇଯାଏ।
ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରଂ ତତୋ ମନ୍ତ୍ରଂ ନ୍ଯସେଦ୍ ଏଵାତ୍ମନୋ ବୁଧଃ ଵାମପାଦଂ ସମାରଭ୍ଯ କ୍ରମଶଶ୍ ଚୈଵ ଵିନ୍ଯସେତ୍
ତାପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ନିଜ ଦେହରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ, ବାମ ପାଦରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ରମକ୍ରମେ ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ପଞ୍ଚାଙ୍ଗଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚୈଵ ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହଂ ତଥୈଵ ଚ କରଶୁଦ୍ଧିଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ସାଧକଃ
ସାଧକେ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ବୈଷ୍ଣବ ପବିତ୍ରତା, ଚାରି ପ୍ରକାର ବ୍ୟୁହ ଏବଂ ହାତ ପରିଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ।
ଏକୈକଂ ଚୈଵ ଵର୍ଣଂ ତୁ ଅଙ୍ଗୁଲୀଷୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଓଂକାରଂ ପୃଥିଵୀଂ ଶୁକ୍ଲାଂ ଵାମପାଦେ ତୁ ଵିନ୍ଯସେତ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରକୁ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ଅଲଗା ଭାବେ ରଖିବା ଦରକାର, ଏବଂ ଓଁକାର ଯାହା ଧଳା ଏବଂ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱର, ସେଠିକୁ ବାମ ପାଦରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ନକାରଃ ଶାଂଭଵଃ ଶ୍ଯାମୋ ଦକ୍ଷିଣେ ତୁ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ମୋକାରଂ କାଲମ୍ ଏଵାହୁର୍ ଵାମକଟ୍ଯାଂ ନିଧାପଯେତ୍
‘ନ’ ଅକ୍ଷର ଯାହା ଶିବଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଏବଂ କଳା ରଙ୍ଗର, ସେଠିକୁ ଡାହାଣ ପାଦରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ‘ମ’ ଅକ୍ଷର ଯାହାକୁ କାଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାହାକୁ ବାମ କଟିରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ନାକାରଃ ସର୍ଵବୀଜଂ ତୁ ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ରାକାରସ୍ ତେଜ ଇତ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ନାଭିଦେଶେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
‘ନ’ ଅକ୍ଷର ଯାହା ସମସ୍ତ ବୀଜ ଅଟୁଟ, ସେଠିକୁ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖିବା ଦରକାର; ‘ର’ ଅକ୍ଷର ଯାହାକୁ ଅଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାହାକୁ ନାଭି ଅଞ୍ଚଳରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଵାଯଵ୍ଯୋ ଽଯଂ ଯକାରସ୍ ତୁ ଵାମସ୍କନ୍ଧେ ସମାଶ୍ରିତଃ ଣାକାରଃ ସର୍ଵଗୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂସେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଯକାରୋ ଽଯଂ ଶିରସ୍ଥଶ୍ ଚ ଯତ୍ର ଲୋକାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
‘ୟ’ ଅକ୍ଷର ଯାହା ବାୟୁ ସମ୍ବନ୍ଧିତ, ସେଠିକୁ ବାମ କନ୍ଧରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ‘ଣ’ ଅକ୍ଷର ଯାହା ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ତାହାକୁ ଡାହାଣ କନ୍ଧରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏହି ‘ୟ’ ଅକ୍ଷରକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବା ଦରକାର, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।
ମମାଗ୍ରେ ଽଵସ୍ଥିତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୃଷ୍ଠତଶ୍ ଚାପି କେଶଵଃ ଗୋଵିନ୍ଦୋ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଵାମେ ତୁ ମଧୁସୂଦନଃ
ମୋ ସାମ୍ନାରେ ବିଷ୍ଣୁ, ପଛରେ କେଶବ, ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗୋବିନ୍ଦ, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମଧୁସୂଦନ ଅଛନ୍ତି।
ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ ତୁ ଵୈକୁଣ୍ଠୋ ଵାରାହଃ ପୃଥିଵୀତଲେ ଅଵାନ୍ତରଦିଶୋ ଯାସ୍ ତୁ ତାସୁ ସର୍ଵାସୁ ମାଧଵଃ
ଉପରେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ତଳେ ପୃଥିବୀରେ ବାରାହ, ମଧ୍ୟଦିଗରେ ସମସ୍ତଠାରେ ମାଧବ ବ୍ୟାପିତ।
ଗଚ୍ଛତସ୍ ତିଷ୍ଠତୋ ଵାପି ଜାଗ୍ରତଃ ସ୍ଵପତୋ ଽପି ଵା ନରସିଂହକୃତା ଗୁପ୍ତିର୍ ଵାସୁଦେଵମଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଚାଲିବା, ଦଣ୍ଡାଇ ରହିବା, ଜାଗିବା କିମ୍ବା ଶୋଇବା ସମୟରେ ମୁଁ ନରସିଂହଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅଛି; ମୋ ଶରୀର ସମଗ୍ରେ ବାସୁଦେବ ବ୍ୟାପିତ।