ପରମେଷ୍ଠିସୁତା ଵିପ୍ରା ମେରୁସାଵର୍ଣ୍ଯତାଂ ଗତାଃ ଦକ୍ଷସ୍ଯୈତେ ହି ଦୌହିତ୍ରାଃ ପ୍ରିଯାଯାସ୍ ତନଯା ନୃପାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମେରୁସାବର୍ଣ୍ଣ ପଦବୀ ପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାର ସନ୍ତାନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାତି।
ମହତା ତପସା ଯୁକ୍ତା ମେରୁପୃଷ୍ଠେ ମହୌଜସଃ ରୁଚେଃ ପ୍ରଜାପତେଃ ପୁତ୍ରୋ ରୌଚ୍ଯୋ ନାମ ମନୁଃ ସ୍ମୃତଃ
ମହାତ୍ମ ତପସ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାବ ସହିତ ମେରୁ ପୃଷ୍ଠରେ, ପ୍ରଜାପତି ରୁଚିଙ୍କ ପୁଅ ରୌଚି ନାମକ ମନୁ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ଭୂତ୍ଯାଂ ଚୋତ୍ପାଦିତୋ ଦେଵ୍ଯାଂ ଭୌତ୍ଯୋ ନାମ ରୁଚେଃ ସୁତଃ ଅନାଗତାଶ୍ ଚ ସପ୍ତୈତେ କଲ୍ପେ ଽସ୍ମିନ୍ ମନଵଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଭୂତି ଦେବୀଙ୍କୁ ଠାରୁ ରୁଚିଙ୍କ ପୁଅ ଭୌତି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଏହି ସପ୍ତ ମନୁ ଏହି କଳ୍ପରେ ଆସନ୍ତା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ତୈର୍ ଇଯଂ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ସପତ୍ତନା ପୂର୍ଣଂ ଯୁଗସହସ୍ରଂ ତୁ ପରିପାଲ୍ଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହିମାନେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମସ୍ତ ପୁରୀକୁ ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବେ।
ପ୍ରଜାପତିଶ୍ ଚ ତପସା ସଂହାରଂ ତେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ ଯୁଗାନି ସପ୍ତତିସ୍ ତାନି ସାଗ୍ରାଣି କଥିତାନି ଚ
ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁବେଳେ ସଂହାର କରନ୍ତି; ସେହି ସପ୍ତତି ଯୁଗ ସହିତ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
କୃତତ୍ରେତାଦିଯୁକ୍ତାନି ମନୋର୍ ଅନ୍ତରମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଚତୁର୍ଦଶୈତେ ମନଵଃ କଥିତାଃ କୀର୍ତିଵର୍ଧନାଃ
ଏହି ଯୁଗଗୁଡ଼ିକ କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା ମନ୍ବନ୍ତର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଚଉଦ ଜଣ ମନୁଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ କୀର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଵେଦେଷୁ ସପୁରାଣେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯୋ ଵିପ୍ରା ଧନ୍ଯମ୍ ଏଷାଂ ପ୍ରକୀର୍ତନମ୍
ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଶୁଭ ମନାଯାଏ।
ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସଂହାରାଃ ସଂହାରାନ୍ତେଷୁ ସଂଭଵାଃ ନ ଶକ୍ଯତେ ଽନ୍ତସ୍ ତେଷାଂ ଵୈ ଵକ୍ତୁଂ ଵର୍ଷଶତୈର୍ ଅପି
ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସଂହାର ହୁଏ, ସେସବୁ ସଂହାରର ଶେଷରେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ; ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ କେବେ ହେବ, ଏହା ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି କହିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଵିସର୍ଗସ୍ଯ ପ୍ରଜାନାଂ ଵୈ ସଂହାରସ୍ଯ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସଂହାରାଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାର, ଏବଂ ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସଂହାର ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୁଣିଛନ୍ତି।
ସଶେଷାସ୍ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଦେଵାଃ ସପ୍ତର୍ଷିଭିଃ ସହ ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଶ୍ରୁତେନ ଚ ସମନ୍ଵିତାଃ
ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ରହିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ସାତି ଋଷିଙ୍କ ସହିତ, ତପସ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ଶ୍ରୁତିରେ ନିପୁଣ।
ପୂର୍ଣେ ଯୁଗସହସ୍ରେ ତୁ କଲ୍ପୋ ନିଃଶେଷ ଉଚ୍ଯତେ ତତ୍ର ଭୂତାନି ସର୍ଵାଣି ଦଗ୍ଧାନ୍ଯ୍ ଆଦିତ୍ଯରଶ୍ମିଭିଃ
ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, କଳ୍ପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶେଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ପୁଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମାଣମ୍ ଅଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା ସହାଦିତ୍ଯଗଣୈର୍ ଦ୍ଵିଜାଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ହରିନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରିନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ସ୍ରଷ୍ଟାରଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କଲ୍ପାନ୍ତେଷୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ଅଵ୍ଯକ୍ତଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ଦେଵସ୍ ତସ୍ଯ ସର୍ଵମ୍ ଇଦଂ ଜଗତ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ପୁନିପୁନି, ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତା; ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କର।
ଅତ୍ର ଵଃ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ମନୋର୍ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଵୈ ଵିସର୍ଗଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ସାଂପ୍ରତସ୍ଯ ମହାଦ୍ଯୁତେଃ
ଏଠାରେ, ହେ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟର ବିଶିଷ୍ଟ ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ଅତ୍ର ଵଂଶପ୍ରସଙ୍ଗେନ କଥ୍ଯମାନଂ ପୁରାତନମ୍ ଯତ୍ରୋତ୍ପନ୍ନୋ ମହାତ୍ମା ସ ହରିର୍ ଵୃଷ୍ଣିକୁଲେ ପ୍ରଭୁଃ
ଏଠାରେ, ବଂଶ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ପୁରୁଣା କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମହାତ୍ମା ହରି, ପ୍ରଭୁ, ବୃଷ୍ଣି କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଵିଵସ୍ଵାନ୍ କଶ୍ଯପାଜ୍ ଜଜ୍ଞେ ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଭଵତ୍ ସଂଜ୍ଞା ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ ଦେଵୀ ଵିଵସ୍ଵତଃ
ବିବସ୍ବାନ କଶ୍ୟପ ଓ ଦାକ୍ଷର କନ୍ୟାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ସଂଜ୍ଞା, ତ୍ୱଷ୍ଟାର କନ୍ୟା ଦେବୀ।
ସୁରେଶ୍ଵରୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାଵିନୀ ସା ଵୈ ଭାର୍ଯା ଭଗଵତୋ ମାର୍ତଣ୍ଡସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ତିନି ଲୋକରେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ମହାତ୍ମା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଥିଲେ।
ଭର୍ତୃରୂପେଣ ନାତୁଷ୍ଯଦ୍ ରୂପଯୌଵନଶାଲିନୀ ସଂଜ୍ଞା ନାମ ସୁତପସା ସୁଦୀପ୍ତେନ ସମନ୍ଵିତା
ସେ ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ରୂପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନଥିଲେ; ସଂଜ୍ଞା ନାମକ ଏହି ମହାତ୍ପାପା ଓ ତେଜସ୍ୱିନୀ ଥିଲେ।
ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ହି ତଦ୍ ରୂପଂ ମଣ୍ଡଲସ୍ଯ ସୁତେଜସା ଗାତ୍ରେଷୁ ପରିଦଗ୍ଧଂ ଵୈ ନାତିକାନ୍ତମ୍ ଇଵାଭଵତ୍
ସତ୍ୟ ପରି, ଆଦିତ୍ୟଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀ ରୂପ ତାଙ୍କର ଦେହରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ତାହା ତାଙ୍କୁ ଅତିକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଲାଗୁନଥିଲା।
ନ ଖଲ୍ଵ୍ ଅଯଂ ମୃତୋ ଽଣ୍ଡସ୍ଯ ଇତି ସ୍ନେହାଦ୍ ଅଭାଷତ ଅଜାନନ୍ କାଶ୍ଯପସ୍ ତସ୍ମାନ୍ ମାର୍ତଣ୍ଡ ଇତି ଚୋଚ୍ଯତେ
ସ୍ନେହବଶତଃ, ସେ କହିଥିଲେ, 'ଏହା ଅଣ୍ଡରୁ ମୃତ ନୁହେଁ'; ଅଜାଣି, କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କୁ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ବୋଲି କହିଥିଲେ।
ତେଜସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଭ୍ଯଧିକଂ ତସ୍ଯ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଵିଵସ୍ଵତଃ ଯେନାତିତାପଯାମ୍ ଆସ ତ୍ରୀଂଲ୍ ଲୋକାନ୍ କଶ୍ଯପାତ୍ମଜଃ
ବିବସ୍ବାନଙ୍କର ତେଜ ସବୁବେଳେ ଅତିରିକ୍ତ ଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର ତିନି ଲୋକକୁ ଜଳାଇଦେଇଥିଲେ।
ତ୍ରୀଣ୍ଯ୍ ଅପତ୍ଯାନି ଭୋ ଵିପ୍ରାଃ ସଂଜ୍ଞାଯାଂ ତପତାଂ ଵରଃ ଆଦିତ୍ଯୋ ଜନଯାମ୍ ଆସ କନ୍ଯାଂ ଦ୍ଵୌ ଚ ପ୍ରଜାପତୀ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତପସ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଂଜ୍ଞାଠାରୁ ଆଦିତ୍ୟ ତିନିଟି ସନ୍ତାନ—ଏକ କନ୍ୟା ଓ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରଜାପତି ପୁଅ—ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।
ମନୁର୍ ଵୈଵସ୍ଵତଃ ପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ଯମଶ୍ ଚ ଯମୁନା ଚୈଵ ଯମଜୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ
ବିବସ୍ବତଙ୍କ ପୁଅ ମନୁ ପୂର୍ବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ବୋଲି ଜଣାଯାଉଥିଲେ, ସେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଝିଅ-ପୁଅ ଯମ ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଶ୍ଯାମଵର୍ଣଂ ତୁ ତଦ୍ ରୂପଂ ସଂଜ୍ଞା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଵସ୍ଵତଃ ଅସହନ୍ତୀ ତୁ ସ୍ଵାଂ ଛାଯାଂ ସଵର୍ଣାଂ ନିର୍ମମେ ତତଃ
ବିବସ୍ବତଙ୍କ ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗ ଦେଖି, ସଞ୍ଜ୍ଞା ଏହା ସହିପାରିଲେନି। ସେ ନିଜ ଆକୃତିର ଏକ ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ମାଯାମଯୀ ତୁ ସା ସଂଜ୍ଞା ତସ୍ଯାଂ ଛାଯାସମୁତ୍ଥିତାମ୍ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଣତା ଭୂତ୍ଵା ଛାଯା ସଂଜ୍ଞାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ମାୟାରେ ଗଠିତ ସେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ନିଜରୁ ଏହି ଛାୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଛାୟା ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ଉଵାଚ କିଂ ମଯା କାର୍ଯଂ କଥଯସ୍ଵ ଶୁଚିସ୍ମିତେ ସ୍ଥିତାସ୍ମି ତଵ ନିର୍ଦେଶେ ଶାଧି ମାଂ ଵରଵର୍ଣିନି
ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋତେ କହ, ହସୁଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ। ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଆଛି, ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅ।"
ଅହଂ ଯାସ୍ଯାମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ସ୍ଵମ୍ ଏଵ ଭଵନଂ ପିତୁଃ ତ୍ଵଯୈଵ ଭଵନେ ମହ୍ଯଂ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ନିର୍ଵିଶଙ୍କଯା
"ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଏଁ, ତୁମେ ଭଲରେ ରୁହ। ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ମୋ ଘରେ ରୁହିବା।"
ଇମୌ ଚ ବାଲକୌ ମହ୍ଯଂ କନ୍ଯା ଚେଯଂ ସୁମଧ୍ଯମା ସଂଭାଵ୍ଯାସ୍ ତେ ନ ଚାଖ୍ଯେଯମ୍ ଇଦଂ ଭଗଵତେ କ୍ଵଚିତ୍
"ଏହି ଦୁଇଟି ପୁଅ ଓ ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ଝିଅ ମୋର। ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା, କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା କେବେ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ କୁହିବା ନାହିଁ।"
ଆ କଚଗ୍ରହଣାଦ୍ ଦେଵି ଆ ଶାପାନ୍ ନୈଵ କର୍ହିଚିତ୍ ଆଖ୍ଯାସ୍ଯାମି ନମସ୍ ତୁଭ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛ ଦେଵି ଯଥାସୁଖମ୍
"ଦେବୀ, ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଚୁଲି ଧରାଯିବା କିମ୍ବା ଶାପ ମିଳିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କଥା କହିବି ନାହିଁ। ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ, ଦେବୀ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ।"
ସମାଦିଶ୍ଯ ସଵର୍ଣାଂ ତୁ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତା ତଯା ଚ ସା ତ୍ଵଷ୍ଟୁଃ ସମୀପମ୍ ଅଗମଦ୍ ଵ୍ରୀଡିତେଵ ତପସ୍ଵିନୀ
ସଞ୍ଜ୍ଞା ସବର୍ଣ୍ଣାକୁ ଏପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଇ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମତି ମିଳିଲାପରେ, ଲଜ୍ଜିତ ଓ ତପସ୍ଵିନୀ ଭାବରେ ତ୍ୱଷ୍ଟାରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।