ପାତୁ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ ତଥାଗ୍ନେଯେ ନୈରୃତେ ମାଧଵୋ ଽଵ୍ଯଯଃ ଵାଯଵ୍ଯେ ତୁ ହୃଷୀକେଶସ୍ ତଥେଶାନେ ଚ ଵାମନଃ
ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ବିଷ୍ଣୁ, ନୈୃତ୍ୟରେ ଅବିନାଶୀ ମାଧବ, ବାୟୁକୋଣରେ ହୃଷୀକେଶ ଓ ଇଶାନକୋଣରେ ବାମନ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
ଭୂତଲେ ପାତୁ ଵାରାହସ୍ ତଥୋର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ତ୍ରିଵିକ୍ରମଃ କୃତ୍ଵୈଵଂ କଵଚଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଚିନ୍ତଯେତ୍ ତତଃ
ଭୂମିରେ ବରାହ ଓ ଉପରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଏଭଳି କବଚ କରି, ପରେ ନିଜକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅହଂ ନାରାଯଣୋ ଦେଵଃ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ ଏଵଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତଦାତ୍ମାନମ୍ ଇମଂ ମନ୍ତ୍ରମ୍ ଉଦୀରଯେତ୍
ମୁଁ ନାରାୟଣ ଦେବ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ। ଏଭଳି ନିଜକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କର।
ତ୍ଵମ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଦ୍ଵିପଦାଂ ନାଥ ରେତୋଧାଃ କାମଦୀପନଃ ପ୍ରଧାନଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଜୀଵାନାଂ ପ୍ରଭୁର୍ ଅଵ୍ଯଯଃ
ତୁମେ ଅଗ୍ନି, ଦୁଇପଦୀ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ନାଥ, ବୀଜଧାରୀ, ଇଚ୍ଛା ଉତ୍ପାଦକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ।
ଅମୃତସ୍ଯାରଣିସ୍ ତ୍ଵଂ ହି ଦେଵଯୋନିର୍ ଅପାଂ ପତେ ଵୃଜିନଂ ହର ମେ ସର୍ଵଂ ତୀର୍ଥରାଜ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ତୁମେ ଅମୃତର ମଥାନ କାଠ, ଦେବମାନଙ୍କ ଉତ୍ସ, ଜଳର ପ୍ରଭୁ। ମୋ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କର, ତୀର୍ଥରାଜ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଏଵମ୍ ଉଚ୍ଚାର୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ ତତଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍ ଅନ୍ଯଥା ଭୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସ୍ନାନଂ ତତ୍ର ନ ଶସ୍ଯତେ
ଏଭଳି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ନହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଶୁଭ ନୁହେଁ।
କୃତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦିକୈର୍ ମନ୍ତ୍ରୈର୍ ଅଭିଷେକଂ ଚ ମାର୍ଜନମ୍ ଅନ୍ତର୍ ଜଲେ ଜପେତ୍ ପଶ୍ଚାତ୍ ତ୍ରିର୍ ଆଵୃତ୍ତ୍ଯାଘମର୍ଷଣମ୍
ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ ଓ ଶୁଦ୍ଧି କରି, ପରେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ତିନିଥର 'ଅଘମର୍ଷଣ' ମନ୍ତ୍ର ଜପ କର।
ହଯମେଧୋ ଯଥା ଵିପ୍ରାଃ ସର୍ଵପାପହରଃ କ୍ରତୁଃ ତଥାଘମର୍ଷଣଂ ଚାତ୍ର ସୂକ୍ତଂ ସର୍ଵାଘନାଶନମ୍
ଯେପରି ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ସେପରି ଏଠାରେ 'ଅଘମର୍ଷଣ' ସୂକ୍ତ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତା ନାଶ କରେ।
ଉତ୍ତୀର୍ଯ ଵାସସୀ ଧୌତେ ନିର୍ମଲେ ପରିଧାଯ ଵୈ ପ୍ରାଣାନ୍ ଆଯମ୍ଯ ଚାଚମ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାଂ ଚୋପାସ୍ଯ ଭାସ୍କରମ୍
ସ୍ନାନ ସେଶେ ସ୍ବଚ୍ଛ ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଆଚମନ କରି, ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ଉପତିଷ୍ଠେତ୍ ତତଶ୍ ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ପୁଷ୍ପଜଲାଞ୍ଜଲିମ୍ ଉପସ୍ଥାଯୋର୍ଧ୍ଵବାହୁଶ୍ ଚ ତଲ୍ଲିଙ୍ଗୈର୍ ଭାସ୍କରଂ ତତଃ
ତାପରେ ସିଧା ହୋଇ ଦାଁଡାଇ, ଫୁଲ ଓ ଜଳ ହାତରେ ଧରି, ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ, ସେହି ଚିହ୍ନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ଗାଯତ୍ରୀଂ ପାଵନୀଂ ଦେଵୀଂ ଜପେଦ୍ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଂ ଶତମ୍ ଅନ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ସୌରମନ୍ତ୍ରାଂଶ୍ ଚ ଜପ୍ତ୍ଵା ତିଷ୍ଠନ୍ ସମାହିତଃ
ପବିତ୍ର ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଏକଶଏ ଆଠଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ଦାଁଡାଇ ଜପ କର।
କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ସୂର୍ଯଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯୋପଵିଶ୍ଯ ଚ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଂ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଃ କୃତ୍ଵା ତର୍ପଯେଦ୍ ଦୈଵତାନ୍ଯ୍ ଋଷୀନ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ନମସ୍କାର କରି, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସି, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ କରି, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କର।
ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ପିତୄଂଶ୍ ଚାନ୍ଯାନ୍ ନାମଗୋତ୍ରେଣ ମନ୍ତ୍ରଵିତ୍ ତୋଯେନ ତିଲମିଶ୍ରେଣ ଵିଧିଵତ୍ ସୁସମାହିତଃ
ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତିଳ ମିଶିତ ଜଳ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ଦିଅ।
ତର୍ପଣଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ପୂର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା ସମାହିତଃ ଅଧିକାରୀ ଭଵେତ୍ ପଶ୍ଚାତ୍ ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣେ ଦ୍ଵିଜଃ
ପ୍ରଥମେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ତର୍ପଣ କରି, ପରେ ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବାର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ହଵନକାଲେ ଚ ପାଣିନୈକେନ ନିର୍ଵପେତ୍ ତର୍ପଣେ ତୂଭଯଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ଏଷ ଏଵ ଵିଧିଃ ସଦା
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ହବନ ସମୟରେ ଏକ ହାତରେ ହିଁ ଅଞ୍ଜଳି ଦେବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ତର୍ପଣ ପାଇଁ ଦୁଇ ହାତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦରକାର। ଏହି ନିୟମ ସଦା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ଵାରବ୍ଧେନ ସଵ୍ଯେନ ପାଣିନା ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ତୃପ୍ଯତାମ୍ ଇତି ସିଞ୍ଚେତ୍ ତୁ ନାମଗୋତ୍ରେଣ ଵାଗ୍ଯତଃ
ବାମ ହାତକୁ ତଳେ ରଖି, ଡାହାଣ ହାତରେ ଜଳ ଦେଇ, 'ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
କାଯସ୍ଥୈର୍ ଯସ୍ ତିଲୈର୍ ମୋହାତ୍ କରୋତି ପିତୃତର୍ପଣମ୍ ତର୍ପିତାସ୍ ତେନ ପିତରସ୍ ତ୍ଵଙ୍ମାଂସରୁଧିରାସ୍ଥିଭିଃ
ଯଦି ଅଜ୍ଞାନରେ କେହି ଦେହ ଉପରେ ତିଳ ରଖି ପିତୃତର୍ପଣ କରେ, ତେବେ ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କର ଚର୍ମ, ମାଂସ, ରକ୍ତ ଓ ଅସ୍ଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଆନ୍ତି।
ଅଙ୍ଗସ୍ଥୈର୍ ନ ତିଲୈଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଦେଵତାପିତୃତର୍ପଣମ୍ ରୁଧିରଂ ତଦ୍ ଭଵେତ୍ ତୋଯଂ ପ୍ରଦାତା କିଲ୍ବିଷୀ ଭଵେତ୍
ଦେହର ଅଙ୍ଗ ଉପରେ ତିଳ ରଖି ଦେବତା କିମ୍ବା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହିପରି କଲେ ରକ୍ତ ଜଳ ହୋଇଯାଏ ଓ ଦାତା ପାପୀ ହୁଏ।
ଭୂମ୍ଯାଂ ଯଦ୍ ଦୀଯତେ ତୋଯଂ ଦାତା ଚୈଵ ଜଲେ ସ୍ଥିତଃ ଵୃଥା ତନ୍ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲା ନୋପତିଷ୍ଠତି କସ୍ଯଚିତ୍
ଭୂମି ଉପରେ ଜଳ ଦେଇ, ଦାତା ଜଳରେ ଦଢ଼ାଇ ରହିଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ଓ କାହାର ପାଖକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
ସ୍ଥଲେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଜଲେ ଯସ୍ ତୁ ପ୍ରଯଚ୍ଛେଦ୍ ଉଦକଂ ନରଃ ପିତୄଣାଂ ନୋପତିଷ୍ଠେତ ସଲିଲଂ ତନ୍ ନିରର୍ଥକମ୍
ଯଦି କେହି ଭୂମି ଉପରେ ଦଢ଼ାଇ ରହି, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଜଳ ଦେଉଛି, ତେବେ ସେହି ଜଳ ପିତୃମାନେ ପାଖକୁ ଯାଏ ନାହିଁ; ଏହା ବ୍ୟର୍ଥ।
ଉଦକେ ନୋଦକଂ କୁର୍ଯାତ୍ ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ ଚ କଦାଚନ ଉତ୍ତୀର୍ଯ ତୁ ଶୁଚୌ ଦେଶେ କୁର୍ଯାଦ୍ ଉଦକତର୍ପଣମ୍
କେବେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ରହି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପାର୍ ହୋଇ ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଉଦକତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନୋଦକେଷୁ ନ ପାତ୍ରେଷୁ ନ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନୈକପାଣିନା ନୋପତିଷ୍ଠତି ତତ୍ ତୋଯଂ ଯଦ୍ ଭୂମ୍ଯାଂ ନ ପ୍ରଦୀଯତେ
ଜଳ ମଧ୍ୟରେ, ପାତ୍ରରେ, କ୍ରୋଧରେ କିମ୍ବା ଏକ ହାତରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ ପିତୃମାନେ ପାଖକୁ ଯାଏ ନାହିଁ; ଭୂମି ଉପରେ ନ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ ବ୍ୟର୍ଥ।
ପିତୄଣାମ୍ ଅକ୍ଷଯଂ ସ୍ଥାନଂ ମହୀ ଦତ୍ତା ମଯା ଦ୍ଵିଜାଃ ତସ୍ମାତ୍ ତତ୍ରୈଵ ଦାତଵ୍ଯଂ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିମ୍ ଇଚ୍ଛତା
ପିତୃମାନେର ଅବିନାଶୀ ନିବାସ ଭୂମି, ଯାହାକି ମୁଁ ଦେଇଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ତେଣୁ, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଭଳି ଭୂମି ଉପରେ ହିଁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଭୂମିପୃଷ୍ଠେ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଭୂମ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଚ ସଂସ୍ଥିତାଃ ଭୂମ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଲଯଂ ଯାତା ଭୂମୌ ଦଦ୍ଯାତ୍ ତତୋ ଜଲମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଭୂମିରେ ବସିଛନ୍ତି ଓ ଭୂମିରେ ଲୟ ପାଆନ୍ତି—ସେହିପାଇଁ ଭୂମି ଉପରେ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ।
ଆସ୍ତୀର୍ଯ ଚ କୁଶାନ୍ ସାଗ୍ରାଂସ୍ ତାନ୍ ଆଵାହ୍ଯ ସ୍ଵମନ୍ତ୍ରତଃ ପ୍ରାଚୀନାଗ୍ରେଷୁ ଵୈ ଦେଵାନ୍ ଯାମ୍ଯାଗ୍ରେଷୁ ତଥା ପିତୄନ୍
କୁଶ ଘାସ ସାଗ୍ର ରଖି, ନିଜ ମନ୍ତ୍ରରେ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପୂର୍ବ ଦିଗର ମୁଣ୍ଡରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ମୁଣ୍ଡରେ ପିତୃମାନେକୁ ବସାଇବା ଉଚିତ।
ଦେଵାନ୍ ପିତୄଂସ୍ ତଥା ଚାନ୍ଯାନ୍ ସଂତର୍ପ୍ଯାଚମ୍ଯ ଵାଗ୍ଯତଃ ହସ୍ତମାତ୍ରଂ ଚତୁଷ୍କୋଣଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଵାରଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ଦେବତା, ପିତୃମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଆଚମନ କରି, ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏକ ହାତ ମାପର ଚତୁର୍ଭୁଜ ଓ ଚାରିଟି ଦ୍ୱାର ଥିବା ଶୁଭ୍ର ମଞ୍ଚ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ପୁରଂ ଵିଲିଖ୍ଯ ଭୋ ଵିପ୍ରାସ୍ ତୀରେ ତସ୍ଯ ମହୋଦଧେଃ ମଧ୍ଯେ ତତ୍ର ଲିଖେତ୍ ପଦ୍ମମ୍ ଅଷ୍ଟପତ୍ତ୍ରଂ ସକର୍ଣିକମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଏକ ନଗର ଚିହ୍ନଟ କରି, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଆଠଟି ପାଖୁଡ଼ି ଓ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଲ ଥିବା ଏକ ପଦ୍ମ ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ମଣ୍ଡଲମ୍ ଆଲିଖ୍ଯ ପୂଜଯେତ୍ ତତ୍ର ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରଵିଧାନେନ ନାରାଯଣମ୍ ଅଜଂ ଵିଭୁମ୍
ଏପରି ମଣ୍ଡଳ ଅଙ୍କନ କରି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଜନ୍ମା ଓ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କାଯଶୋଧନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଅକାରଂ ହୃଦଯେ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚକ୍ରରେଖାସମନ୍ଵିତମ୍
ଏଠାରୁ ଆଉ ଏକ ଉତ୍ତମ କାୟଶୋଧନ ବିଧି କହିବି: ହୃଦୟରେ 'ଅ' ଅକ୍ଷରକୁ ଚକ୍ରର ରେଖା ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ତ୍ରିଶିଖଂ ଚୈଵ ଦହନ୍ତଂ ପାପନାଶନମ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ରାକାରଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଚିନ୍ତଯେତ୍
'ଅ' ଅକ୍ଷରକୁ ତିନିଟି ଶିଖା ସହିତ ଜ୍ୱାଳାମୟ ଭାବେ, ପାପ ଦହନ କରୁଥିବା ଭାବେ ଓ ମୁଣ୍ଡର ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ 'ରା' ଅକ୍ଷରକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।