ଶ୍ଵେତମାଧଵମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ସମୀପେ ମତ୍ସ୍ଯମାଧଵମ୍ ଏକାର୍ଣଵଜଲେ ପୂର୍ଵଂ ରୋହିତଂ ରୂପମ୍ ଆସ୍ଥିତମ୍
ଧଳା ମାଧବଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ନିକଟରେ ଥିବା ମାଛ ଆକାରର ମାଧବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ଯିଏ ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ଲାଲ ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ—
ଵେଦାନାଂ ହରଣାର୍ଥାଯ ରସାତଲତଲେ ସ୍ଥିତମ୍ ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା କ୍ଷିତିଂ ସମ୍ଯକ୍ ତସ୍ମିନ୍ ସ୍ଥାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ବେଦଗୁଡ଼ିକୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ସେ ନିମ୍ନଲୋକରେ ବସିଥିଲେ, ଭଳିଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ସେଠି ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ରହିଲେ।
ଆଦ୍ଯାଵତରଣଂ ରୂପଂ ମାଧଵଂ ମତ୍ସ୍ଯରୂପିଣମ୍ ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ସର୍ଵଦୁଃଖାଦ୍ ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ପ୍ରଥମ ଅବତାର—ମାଛ ଆକାରର ମାଧବଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ନମସ୍କାର କଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ପ୍ରଯାତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ର ଦେଵୋ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ କାଲେ ପୁନର୍ ଇହାଯାତୋ ରାଜା ସ୍ଯାତ୍ ପୃଥିଵୀତଲେ
ସେ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ହରି ରହନ୍ତି; ସମୟ ଆସିଲେ, ପୁଣି ପୃଥିବୀରେ ଆସି, ରାଜା ହୁଏ।
ଵତ୍ସମାଧଵମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଦୁରାଧର୍ଷୋ ଭଵେନ୍ ନରଃ ଦାତା ଭୋକ୍ତା ଭଵେଦ୍ ଯଜ୍ଵା ଵୈଷ୍ଣଵଃ ସତ୍ଯସଂଗରଃ
ବଛଡ଼ି ଆକାରର ମାଧବଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯାଇ, ମଣିଷ ଅଜୟ, ଦାନଶୀଳ, ଭୋଗୀ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ହୁଏ।
ଯୋଗଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ହରେଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ତତୋ ମୋକ୍ଷମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ମତ୍ସ୍ଯମାଧଵମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମଯା ସଂପରିକୀର୍ତିତମ୍ ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ସର୍ଵାନ୍ କାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ହରିଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତା ପାଇଲେ, ପରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମାଛ ଆକାରର ମାଧବଙ୍କର ମହିମା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଲି, ଯାହାକୁ ଦେଖିଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଭଗଵଞ୍ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମୋ ମାର୍ଜନଂ ଵରୁଣାଲଯେ କ୍ରିଯତେ ସ୍ନାନଦାନାଦି ତସ୍ଯାଶେଷଫଲଂ ଵଦ
ଭଗବନ୍, ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଶୁଣିବାକୁ—ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସରେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ରତା କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କର୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲା ମାର୍ଜନସ୍ଯ ଯଥାଵିଧି ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ତନ୍ମନା ଭୂତ୍ଵା ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମାର୍ଜନର ଠିକ୍ ପଦ୍ଧତି ଶୁଣନ୍ତୁ; ଭକ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ର ମନରେ କରିଲେ, ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ମାର୍କଣ୍ଡେଯହ୍ରଦେ ସ୍ନାନଂ ପୂର୍ଵକାଲେ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ଵିଶେଷେଣ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ପୁରୁଣା ସମୟରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସ୍ନାନକୁ ବହୁତ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ, ବିଶେଷକରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ, ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ତଦ୍ଵତ୍ ସ୍ନାନଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵକାଲଂ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଵିଶେଷେଣ ହଯମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏହିପରି, ସମୁଦ୍ରସ୍ନାନ ସବୁବେଳେ ପ୍ରଶଂସିତ; ବିଶେଷକରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ଏହା ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ମାର୍କଣ୍ଡେଯଂ ଵଟଂ କୃଷ୍ଣଂ ରୌହିଣେଯଂ ମହୋଦଧିମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସରଶ୍ ଚୈଵ ପଞ୍ଚତୀର୍ଥୀଵିଧିଃ ସ୍ମୃତଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ବଟବୃକ୍ଷ, କୃଷ୍ଣ ଗଛ, ରୌହିଣେୟ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସରୋବର—ଏହିପଞ୍ଚଟି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ପୂର୍ଣିମା ଜ୍ଯେଷ୍ଠମାସସ୍ଯ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଋକ୍ଷଂ ଯଦା ଭଵେତ୍ ତଦା ଗଚ୍ଛେଦ୍ ଵିଶେଷେଣ ତୀର୍ଥରାଜଂ ପରଂ ଶୁଭମ୍
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଯେତେବେଳେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପଡ଼େ, ସେତେବେଳେ ବିଶେଷକରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରାଜକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
କାଯଵାଙ୍ମାନସୈଃ ଶୁଦ୍ଧସ୍ ତଦ୍ଭାଵୋ ନାନ୍ଯମାନସଃ ସର୍ଵଦ୍ଵଂଦ୍ଵଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵୀତରାଗୋ ଵିମତ୍ସରଃ
ଦେହ, କଥା ଓ ମନରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଏକମାତ୍ର ଭାବରେ ଲଗି ରହି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନ ରଖି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ରାଗ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି—
କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଵଟଂ ରମ୍ଯଂ ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ତ୍ରିଵାରଂ ସୁସମାହିତଃ
ସେଠାରେ ରମଣୀୟ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ବଟ ତଳେ ସ୍ନାନ କରି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ।
ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ପାପାତ୍ ସପ୍ତଜନ୍ମସମୁଦ୍ଭଵାତ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ଚାପ୍ନୋତି ଵିପୁଲଂ ଗତିମ୍ ଇଷ୍ଟାଂ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସପ୍ତଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଇଚ୍ଛିତ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ।
ତସ୍ଯ ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରମାଣଂ ଚ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଯଥାସଂଖ୍ଯଂ ଚ ଭୋ ଵିପ୍ରାଃ କୃତାଦିଷୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ତାଙ୍କର ଆକାର କେତେ ଥିଲା, ଏବଂ କେମିତି ଗଣନା ହୁଏ, ଏହି ସବୁ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଵଟଂ ଵଟେଶ୍ଵରଂ କୃଷ୍ଣଂ ପୁରାଣପୁରୁଷଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଵଟସ୍ଯୈତାନି ନାମାନି କୀର୍ତିତାନି କୃତାଦିଷୁ
ବଟ, ବଟେଶ୍ୱର, କୃଷ୍ଣ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବଟବୃକ୍ଷର ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ କୃତାଦି ଯୁଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯୋଜନଂ ପାଦହୀନଂ ଚ ଯୋଜନାର୍ଧଂ ତଦର୍ଧକମ୍ ପ୍ରମାଣଂ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷସ୍ଯ କୃତାଦୌ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଏକ ଯୋଜନାରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍, ଆଧା ଯୋଜନା, ଏବଂ ତାହାର ଆଧା—କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ଏହି ମାପ କୃତ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଯଥୋକ୍ତେନ ତୁ ମନ୍ତ୍ରେଣ ନମସ୍କୃତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଵଟମ୍ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ ଧନ୍ଵନ୍ତରଶତତ୍ରଯମ୍
ଉପଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସେ ବଟବୃକ୍ଷକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ପରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ତିନି ଶତ ଧନ୍ବନ୍ତର ଦୂର ଯିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ରାସୌ ଦୃଶ୍ଯତେ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରଂ ମନୋରମମ୍ ସାଗରାମ୍ଭଃସମାକୃଷ୍ଟଂ କାଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ଶ୍ରୀମୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଦ୍ୱାର ଅଛି; ସାଗରରୁ ଆଣିଥିବା ଏକ କାଠ ଯାହା ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।
ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ତତସ୍ ତଂ ଭୋଃ ପରିପୂଜ୍ଯ ତତଃ ପୁନଃ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵରୋଗାଦ୍ଯୈସ୍ ତଥା ପାପୈର୍ ଗ୍ରହାଦିଭିଃ
ସେଠାରେ ଶିର ନମାଇ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରିଲେ, ସମସ୍ତ ରୋଗ, ପାପ ଓ ଗ୍ରହାଦି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଉଗ୍ରସେନଂ ପୁରା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରେଣ ସାଗରମ୍ ଗତ୍ଵାଚମ୍ଯ ଶୁଚିସ୍ ତତ୍ର ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନାରାଯଣଂ ପରମ୍
ଏକଥର ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଦ୍ୱାରେ ସାଗର ପାଖରେ ଦେଖି, ସେଠାକୁ ଯାଇ, ପାଣି ଛୁଇଁ ଶୁଚି ହୋଇ, ସେଠାରେ ପରମ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନ୍ଯସେଦ୍ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଧସ୍ତଶରୀରଯୋଃ ଓଁ ନମୋ ନାରାଯଣାଯେତି ଯଂ ଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ତାପରେ, ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର 'ଓଁ ନମୋ ନାରାୟଣାୟ' ହସ୍ତ ଓ ଦେହରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯାହା ପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି।
କିଂ କାର୍ଯଂ ବହୁଭିର୍ ମନ୍ତ୍ରୈର୍ ମନୋଵିଭ୍ରମକାରକୈଃ ଓଁ ନମୋ ନାରାଯଣାଯେତି ମନ୍ତ୍ରଃ ସର୍ଵାର୍ଥସାଧକଃ
ଅନେକ ମନ୍ତ୍ର ଯାହା ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ, ସେଗୁଡିକର କଣ ଦରକାର? 'ଓଁ ନମୋ ନାରାୟଣାୟ' ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ କାମ ସାଧନ କରେ।
ଆପୋ ନରସ୍ଯ ସୂନୁତ୍ଵାନ୍ ନାରା ଇତୀହ କୀର୍ତିତାଃ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ ତାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯନଂ ପୂର୍ଵଂ ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ
ପାଣିକୁ 'ନାରା' କୁହାଯାଏ କାରଣ ସେମାନେ ନରଙ୍କ ସନ୍ତାନ; ସେହି ପାଣି ପୂର୍ବରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳ ଥିଲା, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ନାରାଯଣପରା ଵେଦା ନାରାଯଣପରା ଦ୍ଵିଜାଃ ନାରାଯଣପରା ଯଜ୍ଞା ନାରାଯଣପରାଃ କ୍ରିଯାଃ
ବେଦ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଜ୍ଞ ଓ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ।
ନାରାଯଣପରା ପୃଥ୍ଵୀ ନାରାଯଣପରଂ ଜଲମ୍ ନାରାଯଣପରୋ ଵହ୍ନିର୍ ନାରାଯଣପରଂ ନଭଃ
ପୃଥିବୀ, ପାଣି, ଅଗ୍ନି ଓ ଆକାଶ ସବୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ।
ନାରାଯଣପରୋ ଵାଯୁର୍ ନାରାଯଣପରଂ ମନଃ ଅହଂକାରଶ୍ ଚ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ ଚ ଉଭେ ନାରାଯଣାତ୍ମକେ
ବାୟୁ ଓ ମନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ; ଅହଂକାର ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣ ସ୍ୱରୂପ।
ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଚ ଯତ୍ କିଂଚିଜ୍ ଜୀଵସଂଜ୍ଞିତମ୍ ସ୍ଥୂଲଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ପରଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଂ ନାରାଯଣାତ୍ମକମ୍
ଯେଉଁଠି ଜୀବ ନାମରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି—ଭୂତ, ଭବ୍ୟ, ଭବିଷ୍ୟତ; ଷ୍ଠୂଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କିମ୍ବା ପରମ—ସମସ୍ତ କିଛି ନାରାୟଣ ସ୍ୱରୂପ।
ଶବ୍ଦାଦ୍ଯା ଵିଷଯାଃ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୋତ୍ରାଦୀନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ପ୍ରକୃତିଃ ପୁରୁଷଶ୍ ଚୈଵ ସର୍ଵେ ନାରାଯଣାତ୍ମକାଃ
ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ବିଷୟ, ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ—ସମସ୍ତେ ନାରାୟଣ ସ୍ୱରୂପ।