ଜ୍ଞାତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ଦେଵ ତ୍ଵାଂ ମାଯାଂ ଵୈ ତଵ ଚୋତ୍ତମାମ୍ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ ଚ ଦେଵେଶ ସ୍ମୃତିର୍ ନ ପରିହୀଯତେ
ହେ ଦେବ, ମୁଁ ତୁମେ ଓ ତୁମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମାୟାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ହେ ଦେବଦେବ, ତୁମର କୃପାରେ ମୋର ସ୍ମୃତି କେବେ ହରାଇ ନଯାଉ।
ଦ୍ରୁତମ୍ ଅନ୍ତଃ ଶରୀରେଣ ସତତଂ ପର୍ଯଵର୍ତିତମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଜ୍ଞାତୁଂ ତ୍ଵାମ୍ ଅହମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍
ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ମୁଁ ତୁମେ ଅବିନାଶୀ ଯିଏ ଶରୀର ଭିତରେ ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ସଦା ଚଳାଇଥାଉଛ, ତାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଇହ ଭୂତ୍ଵା ଶିଶୁଃ ସାକ୍ଷାତ୍ କିଂ ଭଵାନ୍ ଅଵତିଷ୍ଠତେ ପୀତ୍ଵା ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ସର୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଆଖ୍ଯାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ଏଠାରେ ଶିଶୁ ହୋଇ ଦେଖା ଦେଇଛ, ତୁମେ କାହିଁକି ରହିଛ? ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି ରହିଛ, ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ।
କିମର୍ଥଂ ଚ ଜଗତ୍ ସର୍ଵଂ ଶରୀରସ୍ଥଂ ତଵାନଘ କିଯନ୍ତଂ ଚ ତ୍ଵଯା କାଲମ୍ ଇହ ସ୍ଥେଯମ୍ ଅରିଂଦମ
ହେ ଅନଘ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମର ଶରୀର ଭିତରେ କାହିଁକି ଅଛି? ହେ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ଏଠାରେ କେତେ ଦିନ ରହିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ଜ୍ଞାତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ଦେଵେଶ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵମ୍ ଅଶେଷତଃ ତ୍ଵତ୍ତଃ କମଲପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷ ଵିସ୍ତରେଣ ଯଥାତଥମ୍ ମହଦ୍ ଏତଦ୍ ଅଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଚ ଯଦ୍ ଅହଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ପ୍ରଭୋ
ହେ ଦେବଦେବ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ; କୌଣସି ଅଂଶ ଛାଡି ନାହିଁ। ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଏହି ବଡ଼ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ସଠିକ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଃ ସ ତଦା ତେନ ଦେଵଦେଵୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ ସ ତଦା ଵାକ୍ଯମ୍ ଉଵାଚ ଵଦତାଂ ଵରଃ
ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଦେବଦେବ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ।
କାମଂ ଦେଵାଶ୍ ଚ ମାଂ ଵିପ୍ର ନହି ଜାନନ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ତଵ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥେଦଂ ଵିସୃଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ତୁମର ପ୍ରେମରେ, ମୁଁ କିପରି ଏହା ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେଥିରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ପିତୃଭକ୍ତୋ ଽସି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ମାମ୍ ଏଵ ଶରଣଂ ଗତଃ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ତେ ସାକ୍ଷାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚ ତେ ମହତ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପିତୃପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଏବଂ ମୋତେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମେ ଠାରେ ଦେଖା ଦେଇଛି; ତୁମର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଆପୋ ନାରା ଇତି ପୁରା ସଂଜ୍ଞାକର୍ମ କୃତଂ ମଯା ତେନ ନାରାଯଣୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ମମ ତାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯନଂ ସଦା
ପୁର୍ବରୁ ମୁଁ ଜଳକୁ 'ନାରା' ନାମ ଦେଇଥିଲି। ତେଣୁ ମୋତେ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲାଯାଏ; ସେ ଜଳ ସଦା ମୋର ଆଶ୍ରୟ।
ଅହଂ ନାରାଯଣୋ ନାମ ପ୍ରଭଵଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ଽଵ୍ଯଯଃ ଵିଧାତା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସଂହର୍ତା ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୁଁ 'ନାରାୟଣ' ନାମର, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ଅବିନାଶୀ ଉତ୍ସ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସଂହାରକ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଅହଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମା ଶକ୍ରଶ୍ ଚାପି ସୁରାଧିପଃ ଅହଂ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ଯମଃ ପ୍ରେତାଧିପସ୍ ତଥା
ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ଶକ୍ର ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ; ମୁଁ ବୈଶ୍ରବଣ ରାଜା, ଏବଂ ମୁଁ ଯମ ପ୍ରେତମାନଙ୍କର ଅଧିପତି।
ଅହଂ ଶିଵଶ୍ ଚ ସୋମଶ୍ ଚ କଶ୍ଯପଶ୍ ଚ ପ୍ରଜାପତିଃ ଅହଂ ଧାତା ଵିଧାତା ଚ ଯଜ୍ଞଶ୍ ଚାହଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୁଁ ଶିବ, ମୁଁ ସୋମ, ମୁଁ କଶ୍ୟପ ଓ ପ୍ରଜାପତି; ମୁଁ ଧାତା, ମୁଁ ବିଧାତା, ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଅଗ୍ନିର୍ ଆସ୍ଯଂ କ୍ଷିତିଃ ପାଦୌ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଚ ଲୋଚନେ ଦ୍ଯୌର୍ ମୂର୍ଧା ଖଂ ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ତଥାପଃ ସ୍ଵେଦସଂଭଵାଃ
ମୋର ମୁହଁ ଅଗ୍ନି, ପାଦ ଭୂମି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇଟି ଚକ୍ଷୁ, ଆକାଶ ମୋର ମୁଣ୍ଡ, ଖ ମୋର ଦେହ, ଦିଶା ମୋର କାନ, ଜଳ ମୋର ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସଦିଶଂ ଚ ନଭଃ କାଯୋ ଵାଯୁର୍ ମନସି ମେ ସ୍ଥିତଃ ମଯା କ୍ରତୁଶତୈର୍ ଇଷ୍ଟଂ ବହୁଭିଶ୍ ଚାପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈଃ
ଦିଶା ଓ ଆକାଶ ମୋର ଦେହ, ବାୟୁ ମୋର ମନରେ ବସିଛି। ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଓ ଭୁଲି ଦାନ ସହିତ ମୋତେ ପୂଜା କରାଯାଇଛି।
ଯଜନ୍ତେ ଵେଦଵିଦୁଷୋ ମାଂ ଦେଵଯଜନେ ସ୍ଥିତମ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ ସ୍ଵର୍ଗକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବପୂଜାରେ ଥିବା ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ଓ ଶାସକମାନେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରି, ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଯଜନ୍ତେ ମାଂ ତଥା ଵୈଶ୍ଯାଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଜିଗୀଷଵଃ ଚତୁଃସମୁଦ୍ରପର୍ଯନ୍ତାଂ ମେରୁମନ୍ଦରଭୂଷଣାମ୍
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଏହି ବୈଶ୍ୟମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ଜିତିବାକୁ ଚାହିଁ, ଚାରି ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏଁ ଯାଏଁ ମୋର ରାଜ୍ୟ ଓ ମେରୁ ମନ୍ଦର ମୋର ଭୂଷଣ, ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଶେଷୋ ଭୂତ୍ଵାହମ୍ ଏକୋ ହି ଧାରଯାମି ଵସୁଂଧରାମ୍ ଵାରାହଂ ରୂପମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ମମେଯଂ ଜଗତୀ ପୁରା
ମୁଁ ଏକା ଶେଷ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରିଛି। ପୁରାତନ କାଳରେ, ମୁଁ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏହି ଜଗତ ମୋର ଥିଲା।
ମଜ୍ଜମାନା ଜଲେ ଵିପ୍ର ଵୀର୍ଯେଣାସ୍ମି ସମୁଦ୍ଧୃତା ଅଗ୍ନିଶ୍ ଚ ଵାଡଵୋ ଵିପ୍ର ଭୂତ୍ଵାହଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଯେତେବେଳେ ଭୂମି ଜଳରେ ବୁଡିଯାଉଥିଲା, ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ତାକୁ ଉଠାଇଥିଲି। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ବାଡବାଗ୍ନି ହୋଇ ଜଳକୁ ପିଇଥିଲି।
ପିବାମ୍ଯ୍ ଅପଃ ସମାଵିଷ୍ଟସ୍ ତାଶ୍ ଚୈଵ ଵିସୃଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଭୁଜୌ କ୍ଷତ୍ରମ୍ ଊରୂ ମେ ସଂଶ୍ରିତା ଵିଶଃ
ମୁଁ ଜଳକୁ ଭରି ନିଅନ୍ତି, ପୁନି ତାକୁ ଛାଡି ଦେଉଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋର ମୁହଁ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମୋର ହାତ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ମୋର ଉରୁରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି।
ପାଦୌ ଶୂଦ୍ରା ଭଵନ୍ତୀମେ ଵିକ୍ରମେଣ କ୍ରମେଣ ଚ ଋଗ୍ଵେଦଃ ସାମଵେଦଶ୍ ଚ ଯଜୁର୍ଵେଦସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଥର୍ଵଣଃ
ଶୂଦ୍ରମାନେ ମୋର ପାଦ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଏହି କ୍ରମରେ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ। ଋଗ୍ବେଦ, ସାମବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଓ ଅଥର୍ବବେଦ—
ମତ୍ତଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ମାମ୍ ଏଵ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ଚ ଯତଯଃ ଶାନ୍ତିପରମା ଯତାତ୍ମାନୋ ବୁଭୁତ୍ସଵଃ
ଏମାନେ ମୋଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ପୁନି ମୋରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତି। ଶାନ୍ତିରେ ଲଗିଥିବା, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଜ୍ଞାନ ଚାହିଁଥିବା ତପସ୍ୱୀମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
କାମକ୍ରୋଧଦ୍ଵେଷମୁକ୍ତା ନିଃସଙ୍ଗା ଵୀତକଲ୍ମଷାଃ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥା ନିରହଂକାରା ନିତ୍ଯମ୍ ଅଧ୍ଯାତ୍ମକୋଵିଦାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ନିଷ୍ପ୍ରହ, ପାପରହିତ, ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଅହଂକାର ନଥିବା, ସଦା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ—
ମାମ୍ ଏଵ ସତତଂ ଵିପ୍ରାଶ୍ ଚିନ୍ତଯନ୍ତ ଉପାସତେ ଅହଂ ସଂଵର୍ତକୋ ଜ୍ଯୋତିର୍ ଅହଂ ସଂଵର୍ତକୋ ଽନଲଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ମୋତେ ଚିନ୍ତା କରି, ଉପାସନା କରନ୍ତି। ମୁଁ ସଂବର୍ତକ ଅଗ୍ନି, ମୁଁ ସଂବର୍ତକ ଆଲୋକ।
ଅହଂ ସଂଵର୍ତକଃ ସୂର୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅହଂ ସଂଵର୍ତକୋ ଽନିଲଃ ତାରାରୂପାଣି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଯାନ୍ଯ୍ ଏତାନି ନଭସ୍ତଲେ
ମୁଁ ସଂବର୍ତକ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମୁଁ ସଂବର୍ତକ ବାୟୁ। ନଭ ମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଯେଉଁ ତାରାର ରୂପ—
ମମ ଵୈ ରୋମକୂପାଣି ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ ରତ୍ନାକରାଃ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ ଚ ସର୍ଵ ଏଵ ଚତୁର୍ଦିଶଃ
ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜାଣ, ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଓ ରତ୍ନଭଣ୍ଡାର, ଚାରି ଦିଶାରେ ଥିବା, ସେଗୁଡିକି ମୋର ରୋମକୁପ।
ଵସନଂ ଶଯନଂ ଚୈଵ ନିଲଯଂ ଚୈଵ ଵିଦ୍ଧି ମେ କାମଃ କ୍ରୋଧଶ୍ ଚ ହର୍ଷଶ୍ ଚ ଭଯଂ ମୋହସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ମୋର ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ, ଆନନ୍ଦ, ଭୟ ଓ ମୋହ—ଏଗୁଡିକି ମୋର ପୋଶାକ, ଶୟନ ଓ ନିବାସର ରୂପ।
ମମୈଵ ଵିଦ୍ଧି ରୂପାଣି ସର୍ଵାଣ୍ଯ୍ ଏତାନି ସତ୍ତମ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ନରା ଵିପ୍ର ଯତ୍ କୃତ୍ଵା କର୍ମ ଶୋଭନମ୍
ସତ୍ତମ, ଜାଣ, ଏସବୁ ମୋର ରୂପ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ଦ୍ୱିଜ, ଭଲ କର୍ମ କରି, ଏଗୁଡିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ସତ୍ଯଂ ଦାନଂ ତପଶ୍ ଚୋଗ୍ରମ୍ ଅହିଂସାଂ ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ ମଦ୍ଵିଧାନେନ ଵିହିତା ମମ ଦେହଵିଚାରିଣଃ
ସତ୍ୟ, ଦାନ, ଉଗ୍ର ତପ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଅହିଂସା—ମୋର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ମୋର ଦେହରେ ବସିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ମଯାଭିଭୂତଵିଜ୍ଞାନାଶ୍ ଚେଷ୍ଟଯନ୍ତି ନ କାମତଃ ସମ୍ଯଗ୍ ଵେଦମ୍ ଅଧୀଯାନା ଯଜନ୍ତୋ ଵିଵିଧୈର୍ ମଖୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନରେ ଅନୁବୃତ୍ତ, ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବେଦ ପଢି, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି—
ଶାନ୍ତାତ୍ମାନୋ ଜିତକ୍ରୋଧାଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯୋ ନ ଚୈଵାହଂ ନରୈର୍ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମଭିଃ
ଶାନ୍ତ ମନ ଓ କ୍ରୋଧ ଜିତିଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।