ଦାନଵାସ୍ ତ୍ଵଂ ତଥା ଯକ୍ଷାସ୍ ତ୍ଵଂ ଦୈତ୍ଯାଃ ସମରୁଦ୍ଗଣାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ ଚାପ୍ସରସୋ ନାଗା ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ ତ୍ଵଂ ସଚାରଣାଃ
ତୁମେ ଦାନବ, ତଥା ଯକ୍ଷ; ତୁମେ ଦେତ୍ୟ ଓ ମରୁତ୍ଗଣ; ତୁମେ ସିଦ୍ଧ, ଅପ୍ସରା, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚାରଣ।
ପିତରୋ ଵାଲଖିଲ୍ଯାଶ୍ ଚ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯୋ ଽଚ୍ଯୁତ ମୁନଯସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଋଷିଗଣାସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅଶ୍ଵିନୌ ନିଶାଚରାଃ
ତୁମେ ପିତୃ, ବାଲଖିଲ୍ୟ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ପତି, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ; ତୁମେ ମୁନି, ଋଷିମାନଙ୍କର ଗଣ, ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ନିଶାଚର।
ଅନ୍ଯାଶ୍ ଚ ଜାତଯସ୍ ତ୍ଵଂ ହି ଯତ୍ କିଂଚିଜ୍ ଜୀଵସଂଜ୍ଞିତମ୍ କିଂ ଚାତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତମ୍ବଗୋଚରମ୍
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜାତି ମଧ୍ୟ ତୁମେ; ଯେଉଁଠାରେ ଯେ କିଛି ଜୀବ ନାମରେ ଅଛି; ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଗ୍ରାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛ।
ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଚ ତ୍ଵଂ ଜଗତ୍ ସଚରାଚରମ୍ ଯତ୍ ତେ ରୂପଂ ପରଂ ଦେଵ କୂଟସ୍ଥମ୍ ଅଚଲଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ତୁମେ ଭୂତ, ଭବ୍ୟ, ଭବିଷ୍ୟତ; ତୁମେ ଜଗତ୍ ସଚରାଚର; ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ, ହେ ଦେବ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଅଚଳ ଓ ଧ୍ରୁବ।
ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାସ୍ ତନ୍ ନ ଜାନନ୍ତି କଥମ୍ ଅନ୍ଯେ ଽଲ୍ପମେଧସଃ ଦେଵ ଶୁଦ୍ଧସ୍ଵଭାଵୋ ଽସି ନିତ୍ଯସ୍ ତ୍ଵଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକମାନେ କିପରି ଜାଣିପାରିବେ? ହେ ଦେବ, ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବର, ଚିରକାଳୀନ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଅତିକ୍ରମିତ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ଽନନ୍ତଃ ସର୍ଵଵ୍ଯାପୀ ମହେଶ୍ଵରଃ ତ୍ଵମ୍ ଆକାଶଃ ପରଃ ଶାନ୍ତୋ ଅଜସ୍ ତ୍ଵଂ ଵିଭୁର୍ ଅଵ୍ଯଯଃ
ତୁମେ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ଅନନ୍ତ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ମହାଶ୍ୱର। ତୁମେ ଆକାଶ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ଶାନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଳିକ, ଅବିନାଶୀ।
ଏଵଂ ତ୍ଵାଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ସ୍ତୋତୁଂ କଃ ଶକ୍ନୋତି ନିରଞ୍ଜନମ୍ ସ୍ତୁତୋ ଽସି ଯନ୍ ମଯା ଦେଵ ଵିକଲେନାଲ୍ପଚେତସା ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଦେଵଦେଵେଶ କ୍ଷନ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ଚାଵ୍ଯଯ
ଏପରି ନିର୍ଗୁଣ ଓ ନିର୍ମଳ ଦେବତାଙ୍କୁ କିଏ ପ୍ରଶଂସା କରିପାରିବ? ମୁଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ମନରେ ଯେତେ ଦୂର ପ୍ରଶଂସା କରିଛି, ହେ ଦେବଦେବ, ଅବିନାଶୀ, ତୁମେ ସେସବୁକୁ ମାନ୍ୟ କର।
ଇତ୍ଥଂ ସ୍ତୁତସ୍ ତଦା ତେନ ମାର୍କଣ୍ଡେଯେନ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା
ଏପରି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେବା ପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଭଗବାନ ଖୁସି ହୋଇ, ବଜ୍ର ମେଘର ଗଭୀର ସ୍ୱରରେ କଥା କହିଲେ।
ବ୍ରୂହି କାମଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯତ୍ ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ ଦଦାମି ସର୍ଵଂ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ମତ୍ତୋ ଯଦ୍ ଅଭିଵାଞ୍ଛସି
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ମନରେ ଯାହା ଇଛା ଅଛି, ସେଥିରେ କହ। ମୁଁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଛା କରିଛ, ସେସବୁ ଦେଇବି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଵଚନଂ ଵିପ୍ରାଃ ଶିଶୋସ୍ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତୋ ମୁନିସ୍ ତଦ୍ଗତମାନସଃ
ମହାତ୍ମା ଶିଶୁଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ତାଙ୍କରେ ମନ ଲଗାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଜ୍ଞାତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ଦେଵ ତ୍ଵାଂ ମାଯାଂ ଵୈ ତଵ ଚୋତ୍ତମାମ୍ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ ଚ ଦେଵେଶ ସ୍ମୃତିର୍ ନ ପରିହୀଯତେ
ହେ ଦେବ, ମୁଁ ତୁମେ ଓ ତୁମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମାୟାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ହେ ଦେବଦେବ, ତୁମର କୃପାରେ ମୋର ସ୍ମୃତି କେବେ ହରାଇ ନଯାଉ।
ଦ୍ରୁତମ୍ ଅନ୍ତଃ ଶରୀରେଣ ସତତଂ ପର୍ଯଵର୍ତିତମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଜ୍ଞାତୁଂ ତ୍ଵାମ୍ ଅହମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍
ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ମୁଁ ତୁମେ ଅବିନାଶୀ ଯିଏ ଶରୀର ଭିତରେ ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ସଦା ଚଳାଇଥାଉଛ, ତାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଇହ ଭୂତ୍ଵା ଶିଶୁଃ ସାକ୍ଷାତ୍ କିଂ ଭଵାନ୍ ଅଵତିଷ୍ଠତେ ପୀତ୍ଵା ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ସର୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଆଖ୍ଯାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ଏଠାରେ ଶିଶୁ ହୋଇ ଦେଖା ଦେଇଛ, ତୁମେ କାହିଁକି ରହିଛ? ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି ରହିଛ, ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ।
କିମର୍ଥଂ ଚ ଜଗତ୍ ସର୍ଵଂ ଶରୀରସ୍ଥଂ ତଵାନଘ କିଯନ୍ତଂ ଚ ତ୍ଵଯା କାଲମ୍ ଇହ ସ୍ଥେଯମ୍ ଅରିଂଦମ
ହେ ଅନଘ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମର ଶରୀର ଭିତରେ କାହିଁକି ଅଛି? ହେ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ଏଠାରେ କେତେ ଦିନ ରହିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ଜ୍ଞାତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ଦେଵେଶ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵମ୍ ଅଶେଷତଃ ତ୍ଵତ୍ତଃ କମଲପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷ ଵିସ୍ତରେଣ ଯଥାତଥମ୍ ମହଦ୍ ଏତଦ୍ ଅଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଚ ଯଦ୍ ଅହଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ପ୍ରଭୋ
ହେ ଦେବଦେବ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ; କୌଣସି ଅଂଶ ଛାଡି ନାହିଁ। ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଏହି ବଡ଼ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ସଠିକ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଃ ସ ତଦା ତେନ ଦେଵଦେଵୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ ସ ତଦା ଵାକ୍ଯମ୍ ଉଵାଚ ଵଦତାଂ ଵରଃ
ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଦେବଦେବ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ।
କାମଂ ଦେଵାଶ୍ ଚ ମାଂ ଵିପ୍ର ନହି ଜାନନ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ତଵ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥେଦଂ ଵିସୃଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ତୁମର ପ୍ରେମରେ, ମୁଁ କିପରି ଏହା ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେଥିରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ପିତୃଭକ୍ତୋ ଽସି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ମାମ୍ ଏଵ ଶରଣଂ ଗତଃ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ତେ ସାକ୍ଷାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚ ତେ ମହତ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପିତୃପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଏବଂ ମୋତେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମେ ଠାରେ ଦେଖା ଦେଇଛି; ତୁମର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଆପୋ ନାରା ଇତି ପୁରା ସଂଜ୍ଞାକର୍ମ କୃତଂ ମଯା ତେନ ନାରାଯଣୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ମମ ତାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯନଂ ସଦା
ପୁର୍ବରୁ ମୁଁ ଜଳକୁ 'ନାରା' ନାମ ଦେଇଥିଲି। ତେଣୁ ମୋତେ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲାଯାଏ; ସେ ଜଳ ସଦା ମୋର ଆଶ୍ରୟ।
ଅହଂ ନାରାଯଣୋ ନାମ ପ୍ରଭଵଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ଽଵ୍ଯଯଃ ଵିଧାତା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସଂହର୍ତା ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୁଁ 'ନାରାୟଣ' ନାମର, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ଅବିନାଶୀ ଉତ୍ସ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସଂହାରକ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଅହଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମା ଶକ୍ରଶ୍ ଚାପି ସୁରାଧିପଃ ଅହଂ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ଯମଃ ପ୍ରେତାଧିପସ୍ ତଥା
ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ଶକ୍ର ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ; ମୁଁ ବୈଶ୍ରବଣ ରାଜା, ଏବଂ ମୁଁ ଯମ ପ୍ରେତମାନଙ୍କର ଅଧିପତି।
ଅହଂ ଶିଵଶ୍ ଚ ସୋମଶ୍ ଚ କଶ୍ଯପଶ୍ ଚ ପ୍ରଜାପତିଃ ଅହଂ ଧାତା ଵିଧାତା ଚ ଯଜ୍ଞଶ୍ ଚାହଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୁଁ ଶିବ, ମୁଁ ସୋମ, ମୁଁ କଶ୍ୟପ ଓ ପ୍ରଜାପତି; ମୁଁ ଧାତା, ମୁଁ ବିଧାତା, ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଅଗ୍ନିର୍ ଆସ୍ଯଂ କ୍ଷିତିଃ ପାଦୌ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଚ ଲୋଚନେ ଦ୍ଯୌର୍ ମୂର୍ଧା ଖଂ ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ତଥାପଃ ସ୍ଵେଦସଂଭଵାଃ
ମୋର ମୁହଁ ଅଗ୍ନି, ପାଦ ଭୂମି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇଟି ଚକ୍ଷୁ, ଆକାଶ ମୋର ମୁଣ୍ଡ, ଖ ମୋର ଦେହ, ଦିଶା ମୋର କାନ, ଜଳ ମୋର ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସଦିଶଂ ଚ ନଭଃ କାଯୋ ଵାଯୁର୍ ମନସି ମେ ସ୍ଥିତଃ ମଯା କ୍ରତୁଶତୈର୍ ଇଷ୍ଟଂ ବହୁଭିଶ୍ ଚାପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈଃ
ଦିଶା ଓ ଆକାଶ ମୋର ଦେହ, ବାୟୁ ମୋର ମନରେ ବସିଛି। ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଓ ଭୁଲି ଦାନ ସହିତ ମୋତେ ପୂଜା କରାଯାଇଛି।
ଯଜନ୍ତେ ଵେଦଵିଦୁଷୋ ମାଂ ଦେଵଯଜନେ ସ୍ଥିତମ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ ସ୍ଵର୍ଗକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବପୂଜାରେ ଥିବା ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ଓ ଶାସକମାନେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରି, ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଯଜନ୍ତେ ମାଂ ତଥା ଵୈଶ୍ଯାଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଜିଗୀଷଵଃ ଚତୁଃସମୁଦ୍ରପର୍ଯନ୍ତାଂ ମେରୁମନ୍ଦରଭୂଷଣାମ୍
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଏହି ବୈଶ୍ୟମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ଜିତିବାକୁ ଚାହିଁ, ଚାରି ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏଁ ଯାଏଁ ମୋର ରାଜ୍ୟ ଓ ମେରୁ ମନ୍ଦର ମୋର ଭୂଷଣ, ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଶେଷୋ ଭୂତ୍ଵାହମ୍ ଏକୋ ହି ଧାରଯାମି ଵସୁଂଧରାମ୍ ଵାରାହଂ ରୂପମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ମମେଯଂ ଜଗତୀ ପୁରା
ମୁଁ ଏକା ଶେଷ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରିଛି। ପୁରାତନ କାଳରେ, ମୁଁ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏହି ଜଗତ ମୋର ଥିଲା।
ମଜ୍ଜମାନା ଜଲେ ଵିପ୍ର ଵୀର୍ଯେଣାସ୍ମି ସମୁଦ୍ଧୃତା ଅଗ୍ନିଶ୍ ଚ ଵାଡଵୋ ଵିପ୍ର ଭୂତ୍ଵାହଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଯେତେବେଳେ ଭୂମି ଜଳରେ ବୁଡିଯାଉଥିଲା, ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ତାକୁ ଉଠାଇଥିଲି। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ବାଡବାଗ୍ନି ହୋଇ ଜଳକୁ ପିଇଥିଲି।
ପିବାମ୍ଯ୍ ଅପଃ ସମାଵିଷ୍ଟସ୍ ତାଶ୍ ଚୈଵ ଵିସୃଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଭୁଜୌ କ୍ଷତ୍ରମ୍ ଊରୂ ମେ ସଂଶ୍ରିତା ଵିଶଃ
ମୁଁ ଜଳକୁ ଭରି ନିଅନ୍ତି, ପୁନି ତାକୁ ଛାଡି ଦେଉଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋର ମୁହଁ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମୋର ହାତ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ମୋର ଉରୁରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି।
ପାଦୌ ଶୂଦ୍ରା ଭଵନ୍ତୀମେ ଵିକ୍ରମେଣ କ୍ରମେଣ ଚ ଋଗ୍ଵେଦଃ ସାମଵେଦଶ୍ ଚ ଯଜୁର୍ଵେଦସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଥର୍ଵଣଃ
ଶୂଦ୍ରମାନେ ମୋର ପାଦ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଏହି କ୍ରମରେ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ। ଋଗ୍ବେଦ, ସାମବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଓ ଅଥର୍ବବେଦ—