ଆପୂରିତା ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ସଲିଲୌଘପରିପ୍ଲୁତାଃ ତତସ୍ ତେ ଜଲଦା ଘୋରା ଵାରିଣା ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗ ଜଳର ବଡ଼ ବଡ଼ ଧାରାରେ ପୂରିଗଲା, ତାପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷାମେଘମାନେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଜଳରେ ଡୁବାଇଦେଲେ।
ସର୍ଵତଃ ପ୍ଲାଵଯାମ୍ ଆସୁଶ୍ ଚୋଦିତାଃ ପରମେଷ୍ଠିନା ଵର୍ଷମାଣା ମହାତୋଯଂ ପୂରଯନ୍ତୋ ଵସୁଂଧରାମ୍
ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ବନ୍ୟା ଆଣିଲେ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଜଳ ଝରିବାରେ ପୃଥିବୀକୁ ପୂରିଦେଲେ।
ସୁଘୋରମ୍ ଅଶିଵଂ ରୌଦ୍ରଂ ନାଶଯନ୍ତି ସ୍ମ ପାଵକମ୍ ତତୋ ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ପଯୋଦାଃ ସମୁପପ୍ଲଵେ
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର, ଅଶୁଭ, ରୌଦ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ; ତାପରେ ବର୍ଷାମେଘମାନେ ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଳୟ ଆଣିଥିଲେ।
ଧାରାଭିଃ ପୂରଯନ୍ତୋ ଵୈ ଚୋଦ୍ଯମାନା ମହାତ୍ମନା ତତଃ ସମୁଦ୍ରାଃ ସ୍ଵାଂ ଵେଲାମ୍ ଅତିକ୍ରାମନ୍ତି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ସେମାନେ ଜଳର ଧାରାରେ ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ପୂରିଦେଲେ; ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମୁଦ୍ରମାନେ ନିଜ ସୀମା ଛାଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ।
ପର୍ଵତାଶ୍ ଚ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯନ୍ତ ମହୀ ଚାପ୍ସୁ ନିମଜ୍ଜତି ସର୍ଵତଃ ସୁମହାଭ୍ରାନ୍ତାସ୍ ତେ ପଯୋଦା ନଭସ୍ତଲମ୍
ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ଭୂମିଟି ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଉଥିଲା; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ମେଘମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଇଥିଲେ।
ସଂଵେଷ୍ଟଯିତ୍ଵା ନଶ୍ଯନ୍ତି ଵାଯୁଵେଗସମାହତାଃ ତତସ୍ ତଂ ମାରୁତଂ ଘୋରଂ ସ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ବାୟୁର ଭୟଙ୍କର ଝଟକାରେ ସେମାନେ ଗୋଟେ ପରେ ଗୋଟେ ହେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ; ତାପରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ପବନକୁ ବିଷ୍ଣୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ଆଦିପଦ୍ମାଲଯୋ ଦେଵଃ ପୀତ୍ଵା ସ୍ଵପିତି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏକାର୍ଣଵେ ଘୋରେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ
ପ୍ରାଚୀନ ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଜଳ ପିଇ ଏକମାତ୍ର ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ନଷ୍ଟେ ଦେଵାସୁରନରେ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଵର୍ଜିତେ ତତୋ ମୁନିଃ ସ ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଦେବତା, ଅସୁର, ମଣିଷ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ, ସେ ମୁନି ବିଶ୍ରାମ କରି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଚକ୍ଷୁର୍ ଉନ୍ମୀଲ୍ଯ ଜଲପୂର୍ଣାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍ ନାପଶ୍ଯତ୍ ତଂ ଵଟଂ ନୋର୍ଵୀଂ ନ ଦିଗାଦି ନ ଭାସ୍କରମ୍
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି, ସେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ନ ବଟବୃକ୍ଷ, ନ ଭୂମି, ନ ଦିଗ, ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ—କିଛି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କାଗ୍ନିପଵନଂ ନ ଦେଵାସୁରପନ୍ନଗମ୍ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏକାର୍ଣଵେ ଘୋରେ ତମୋଭୂତେ ନିରାଶ୍ରଯେ
ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଦେବତା, ଅସୁର କିମ୍ବା ନାଗ କିଛି ନଥିଲେ—କେବଳ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକା, ଆଶ୍ରୟହୀନ ସମୁଦ୍ର ଥିଲା।
ନିମଜ୍ଜନ୍ ସ ତଦା ଵିପ୍ରାଃ ସଂତର୍ତୁମ୍ ଉପଚକ୍ରମେ ବଭ୍ରାମାସୌ ମୁନିଶ୍ ଚାର୍ତ ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ସଂପ୍ଲଵନ୍
ତାପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ଡୁବିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଓ ପାରହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ସେ ଦୁଃଖିତ ମୁନି ଏପଟେ ସେପଟେ ପ୍ରବାହରେ ଭସିଯାଉଥିଲେ।
ନିମମଜ୍ଜ ତଦା ଵିପ୍ରାସ୍ ତ୍ରାତାରଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି ଏଵଂ ତଂ ଵିହ୍ଵଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃପଯା ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ପ୍ରୋଵାଚ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାସ୍ ତଦା ଧ୍ଯାନେନ ତୋଷିତଃ
ସେ ଡୁବିଯିବା ସମୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ରକ୍ଷାକାରୀ କାହାକୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ; ଏଭଳି ଭ୍ରମିତ ଦେଖି, ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କୃପା କରି କହିଲେ।
ଵତ୍ସ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ଽସି ବାଲସ୍ ତ୍ଵଂ ଭକ୍ତତ୍ର ମମ ସୁଵ୍ରତ ଆଗଚ୍ଛାଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ମମାନ୍ତିକମ୍
“ବାପା, ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅପରିପକ୍ୱ, ମୋତେ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି କରୁଛ; ଶୀଘ୍ର ଆସ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସ।”
ମା ତ୍ଵଯୈଵ ଚ ଭେତଵ୍ଯଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସି ମମାଗ୍ରତଃ ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ମୁନେ ଧୀର ବାଲସ୍ ତ୍ଵଂ ଶ୍ରମପୀଡିତଃ
“ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଛ; ହେ ଧୃଢ଼ ମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ତୁମେ ଶିଶୁ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ପୀଡ଼ିତ।”
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନିଃ ପରମକୋପିତଃ ଉଵାଚ ସ ତଦା ଵିପ୍ରା ଵିସ୍ମିତଶ୍ ଚାଭଵନ୍ ମୁହୁଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ସେ ତାପରେ କହିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ।
କୋ ଽଯଂ ନାମ୍ନା କୀର୍ତଯତି ତପଃ ପରିଭଵନ୍ନ୍ ଇଵ ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଖ୍ଯଂ ଧର୍ଷଯନ୍ନ୍ ଇଵ ମେ ଵପୁଃ
“ଏହି କିଏ, ମୋର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛି, ମୋର ତପସ୍ୟାକୁ ଉପହାସ କରୁଥିବା ପରି, ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୋ ଦେହକୁ ଅବହେଳା କରୁଥିବା ପରି?”
ନ ହ୍ଯ୍ ଏଷ ସମୁଦାଚାରୋ ଦେଵେଷ୍ଵ୍ ଅପି ସମାହିତଃ ମାଂ ବ୍ରହ୍ମା ସ ଚ ଦେଵେଶୋ ଦୀର୍ଘାଯୁର୍ ଇତି ଭାଷତେ
“ଏପରି ବ୍ୟବହାର ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତଥାପି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ କହନ୍ତି।”
କସ୍ ତପୋ ଘୋରଶିରସୋ ମମାଦ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତଃ ମାର୍କଣ୍ଡେଯେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ମନ୍ମୃତ୍ଯୁଂ ଗନ୍ତୁମ୍ ଇହେଚ୍ଛତି
“କିଏ ଏହି, ଭୟଙ୍କର ମନସ୍କାମନେ, ଆଜି ମୋ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ମୋତେ ‘ମାର୍କଣ୍ଡେୟ’ ବୋଲି ଡାକୁଛି ଓ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଆଣିବାକୁ ଚାହେଁ?”
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତଦା ଵିପ୍ରାଶ୍ ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟୋ ଽଭଵନ୍ ମୁନିଃ କିଂ ସ୍ଵପ୍ନୋ ଽଯଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ କିଂ ଵା ମୋହୋ ଽଯମ୍ ଆଗତଃ
ଏପରି କହି, ମୁନି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ: “ମୁଁ କଣ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଛି, କିମ୍ବା କୌଣସି ମୋହ ଆସିଛି?”
ଇତ୍ଥଂ ଚିନ୍ତଯତସ୍ ତସ୍ଯ ଉତ୍ପନ୍ନା ଦୁଃଖହା ମତିଃ ଵ୍ରଜାମି ଶରଣଂ ଦେଵଂ ଭକ୍ତ୍ଯାହଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ଭାବନା ଉପଜିଲା: “ମୁଁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯିବି।”
ସ ଗତ୍ଵା ଶରଣଂ ଦେଵଂ ମୁନିସ୍ ତଦ୍ଗତମାନସଃ ଦଦର୍ଶ ତଂ ଵଟଂ ଭୂଯୋ ଵିଶାଲଂ ସଲିଲୋପରି
ମନ ଦେବଙ୍କୁ ଲଗାଇ ଶରଣ ନେବାକୁ ଗଲେ, ସେ ମୁନି ପୁନି ଜଳ ଉପରେ ବିଶାଳ ବଟବୃକ୍ଷଟିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଶାଖାଯାଂ ତସ୍ଯ ସୌଵର୍ଣଂ ଵିସ୍ତୀର୍ଣାଯାଂ ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ ରୁଚିରଂ ଦିଵ୍ଯପର୍ଯଙ୍କଂ ରଚିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ସେ ବିଶାଳ ବଟବୃକ୍ଷର ଏକ ଡାଳରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସୁନ୍ଦର ସୁନାର ଦେବତାଙ୍କ ପାଳଙ୍କ, ଯାହା ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ଵଜ୍ରଵୈଦୂର୍ଯରଚିତଂ ମଣିଵିଦ୍ରୁମଶୋଭିତମ୍ ପଦ୍ମରାଗାଦିଭିର୍ ଜୁଷ୍ଟଂ ରତ୍ନୈର୍ ଅନ୍ଯୈର୍ ଅଲଂକୃତମ୍
ବଜ୍ର ଓ ବୈଡୂର୍ୟ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମଣି ଓ ପାଗଡ଼ ର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା, ପଦ୍ମରାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଭଲଭଳି ସଜାଯାଇଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନାନାସ୍ତରଣସଂଵୀତଂ ନାନାରତ୍ନୋପଶୋଭିତମ୍ ନାନାଶ୍ଚର୍ଯସମାଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଭାମଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶୋଇବା ଚାଦର ଓ ଆବରଣରେ ଢାକା, ବିଭିନ୍ନ ଧରଣର ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଏକ ଦୀପ୍ତିମୟ ପ୍ରଭାମଣ୍ଡଳରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ଯୋପରି ସ୍ଥିତଂ ଦେଵଂ କୃଷ୍ଣଂ ବାଲଵପୁର୍ଧରମ୍ ସୂର୍ଯକୋଟିପ୍ରତୀକାଶଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସୁଵର୍ଚସମ୍
ସେଠାରେ ଉପରେ ଠିଆ ଥିଲେ ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ଶିଶୁ ଆକୃତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କୋଟି କୋଟି ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଶୋଭାମୟ।
ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗଂ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣମ୍ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଵକ୍ଷସଂ ଦେଵଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍
ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ହାତ, ସୁନ୍ଦର ଦେହ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚଉଡ଼ା ଆଖି, ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, ଏବଂ ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଥିଲେ।
ଵନମାଲାଵୃତୋରସ୍କଂ ଦିଵ୍ଯକୁଣ୍ଡଲଧାରିଣମ୍ ହାରଭାରାର୍ପିତଗ୍ରୀଵଂ ଦିଵ୍ଯରତ୍ନଵିଭୂଷିତମ୍
ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଫୁଲର ମାଳା ଶୋଭିତ, କାନରେ ଦିବ୍ୟ କୁଣ୍ଡଳ, ଗଳାରେ ଭାରି ହାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ମୁନିର୍ ଦେଵଂ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ ରୋମାଞ୍ଚିତତନୁର୍ ଦେଵଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯେଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନିଙ୍କର ଆଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବଡ଼ ହେଲା, ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା, ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଅହୋ ଚୈକାର୍ଣଵେ ଘୋରେ ଵିନଷ୍ଟେ ସଚରାଚରେ କଥମ୍ ଏକୋ ହ୍ଯ୍ ଅଯଂ ବାଲସ୍ ତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ସୁନିର୍ଭଯଃ
ହାୟ! ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଏହି ଶିଶୁ କିପରି ଏଠାରେ ଏକାକୀ ଭୟହୀନ ଭାବେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଉଭା ଅଛନ୍ତି?
ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଚ ଜାନନ୍ନ୍ ଅପି ମହାମୁନିଃ ନ ବୁବୋଧ ତଦା ଦେଵଂ ମାଯଯା ତସ୍ଯ ମୋହିତଃ ଯଦା ନ ବୁବୁଧେ ଚୈନଂ ତଦା ଖେଦାଦ୍ ଉଵାଚ ହ
ଏହି ମହାମୁନି ତଥାପି ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ସେ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ।