ନିର୍ଦହନ୍ ନାଗଲୋକଂ ଚ ଯଚ୍ ଚ କିଂଚିତ୍ କ୍ଷିତାଵ୍ ଇହ ଅଧସ୍ତାନ୍ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ସର୍ଵଂ ନାଶଯତେ କ୍ଷଣାତ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ସମାନ, ସେ ଅଗ୍ନି ନାଗଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀ ତଳେ ଯାହା କିଛି ଥିଲା, ସବୁକୁ ଦହି ଦେଲା ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ନଶ୍ଟ କଲା।
ତତୋ ଯୋଜନଵିଂଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ ନିର୍ଦହତ୍ଯ୍ ଆଶୁଗୋ ଵାଯୁଃ ସ ଚ ସଂଵର୍ତକୋ ଽନଲଃ
ତାପରେ, ତୀବ୍ର ବାତାସ ଓ ସଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଜମିକୁ ଦହି ଦେଲା।
ସଦେଵାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵଂ ସଯକ୍ଷୋରଗରାକ୍ଷସମ୍ ତତୋ ଦହତି ସଂଦୀପ୍ତଃ ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ଜଗତ୍ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଦହି ଦେଲା।
ପ୍ରଦୀପ୍ତୋ ଽସୌ ମହାରୌଦ୍ରଃ କଲ୍ପାଗ୍ନିର୍ ଇତି ସଂଶ୍ରୁତଃ ମହାଜ୍ଵାଲୋ ମହାର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ ସଂପ୍ରଦୀପ୍ତମହାସ୍ଵନଃ
ସେ ଦହୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ଅଗ୍ନିକୁ 'କଳ୍ପାଗ୍ନି' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ବଡ଼ ଶିଖା, ବଡ଼ ଆଲୋକ ଓ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ସହିତ ଜ୍ୱଳିଥିଲା।
ସୂର୍ଯକୋଟିପ୍ରତୀକାଶୋ ଜ୍ଵଲନ୍ନ୍ ଇଵ ସ ତେଜସା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଚାଦହତ୍ ତୂର୍ଣଂ ସସୁରାସୁରମାନୁଷମ୍
ସେ ଅଗ୍ନି ଦଶ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ତାହାର ତେଜରେ ତିନି ଲୋକ, ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମଣିଷ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଦହିଗଲା।
ଏଵଂଵିଧେ ମହାଘୋରେ ମହାପ୍ରଲଯଦାରୁଣେ ଋଷିଃ ପରମଧର୍ମାତ୍ମା ଧ୍ଯାନଯୋଗପରୋ ଽଭଵତ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର, ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ମହାପ୍ରଳୟରେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମାତ୍ମା ଋଷି ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲୀନ ହେଇ ରହିଲେ।
ଏକଃ ସଂତିଷ୍ଠତେ ଵିପ୍ରା ମାର୍କଣ୍ଡେଯେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ମୋହପାଶୈର୍ ନିବଦ୍ଧୋ ଽସୌ କ୍ଷୁତ୍ତୃଷ୍ଣାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ
ଏଠାରେ ଏକାକୀ ଉଭା ଅଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ। ସେ ମୋହର ଜାଲରେ ବନ୍ଧା, ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ମହାଵହ୍ନିଂ ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠୌଷ୍ଠତାଲୁକଃ ତୃଷ୍ଣାର୍ତଃ ପ୍ରସ୍ଖଲନ୍ ଵିପ୍ରାସ୍ ତଦାସୌ ଭଯଵିହ୍ଵଲଃ
ସେ ଏହି ବଡ଼ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖି, ଗଳା, ଠୋଠ ଓ ଜିଭ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବାରୁ, ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ବଭ୍ରାମ ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ କାଂଦିଶୀକୋ ଵିଚେତନଃ ତ୍ରାତାରଂ ନାଧିଗଚ୍ଛନ୍ ଵୈ ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ଧାଵତି
ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଅସ୍ଥିର ଓ ଅନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ, କୌଣସି ରକ୍ଷକୁ ମିଳୁନଥିଲା, ମନ ଏଠି-ସେଠି ଦୌଡ଼ୁଥିଲା।
ନ ଲେଭେ ଚ ତଦା ଶର୍ମ ଯତ୍ର ଵିଶ୍ରାମ୍ଯତା ଦ୍ଵିଜାଃ କରୋମି କିଂ ନ ଜାନାମି ଯସ୍ଯାହଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜେ
ସେ ସେତେବେଳେ କୌଣସି ଶାନ୍ତି କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶ୍ରାମ କରିପାରିବା ଏମିତି ଅଞ୍ଚଳ ମିଳିଲା ନାହିଁ। 'ମୁଁ କଣ କରିବି? କାହାକୁ ଶରଣ ନେବି ମୁଁ ଜାଣେନି।'
କଥଂ ପଶ୍ଯାମି ତଂ ଦେଵଂ ପୁରୁଷେଶଂ ସନାତନମ୍ ଇତି ସଂଚିନ୍ତଯନ୍ ଦେଵମ୍ ଏକାଗ୍ରେଣ ସନାତନମ୍
'ମୁଁ କିପରି ସେ ସନାତନ ପୁରୁଷେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି?' ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସନାତନ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତଵାଂସ୍ ତତ୍ ପଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମହାପ୍ରଲଯକାରଣମ୍ ପୁରୁଷେଶମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ଵଟରାଜଂ ସନାତନମ୍
ସେ ସେ ଦିବ୍ୟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯାହା ମହାପ୍ରଳୟର କାରଣ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ନାଥ, ଯିଏ ସନାତନ ବଟବୃକ୍ଷ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତ୍ଵରାଯୁକ୍ତୋ ମୁନିଶ୍ ଚାସୌ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧସ୍ଯାନ୍ତିକଂ ଯଯୌ ଆସାଦ୍ଯ ତଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ ତସ୍ଯ ମୂଲେ ସମାଵିଶତ୍
ତ୍ୱରାରେ ଭରିଥିବା ସେ ମୁନି ବଟବୃକ୍ଷର ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହାର ମୂଳରେ ବସିଲେ।
ନ କାଲାଗ୍ନିଭଯଂ ତତ୍ର ନ ଚାଙ୍ଗାରପ୍ରଵର୍ଷଣମ୍ ନ ସଂଵର୍ତାଗମସ୍ ତତ୍ର ନ ଚ ଵଜ୍ରାଶନିସ୍ ତଥା
ସେଠାରେ କାଳାଗ୍ନିର ଭୟ ନଥିଲା, ନ ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା, ନ ପ୍ରଳୟ ଆସିଥିଲା, ନ ବଜ୍ର ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଥିଲା।
ତତୋ ଗଜକୁଲପ୍ରଖ୍ଯାସ୍ ତଡିନ୍ମାଲାଵିଭୂଷିତାଃ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁର୍ ମହାମେଘା ନଭସ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନାଃ
ତାପରେ, ହାତୀର ଝୁଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ବିଜୁଳିର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘମାନେ ଆକାଶରେ ଉଠିଲେ, ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଉଥିଲେ।
କେଚିନ୍ ନୀଲୋତ୍ପଲଶ୍ଯାମାଃ କେଚିତ୍ କୁମୁଦସଂନିଭାଃ କେଚିତ୍ କିଞ୍ଜଲ୍କସଂକାଶାଃ କେଚିତ୍ ପୀତାଃ ପଯୋଧରାଃ
କେହି ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ପରି ଗାଢ଼, କେହି କୁମୁଦ ଫୁଲ ପରି, କେହି ପୁଷ୍ପର ରେଣୁ ପରି, କେହି ହଳଦିଆ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଥିଲେ।
କେଚିଦ୍ ଧରିତସଂକାଶାଃ କାକାଣ୍ଡସଂନିଭାସ୍ ତଥା କେଚିତ୍ କମଲପତ୍ତ୍ରାଭାଃ କେଚିଦ୍ ଧିଙ୍ଗୁଲସଂନିଭାଃ
କେହି ହରିତ ଘାସ ପରି, କେହି କାଉଡ଼ିଆ ଡିମ୍ବ ପରି, କେହି ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲେ, କେହି ହଳଦିଆ ଗେରୁଆ ପରି ଥିଲେ।
କେଚିତ୍ ପୁରଵରାକାରାଃ କେଚିଦ୍ ଗିରିଵରୋପମାଃ କେଚିଦ୍ ଅଞ୍ଜନସଂକାଶାଃ କେଚିନ୍ ମରକତପ୍ରଭାଃ
କେହି ସହର ପରି ଆକୃତି ନେଇଥିଲେ, କେହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି, କେହି କାଜଳ ପରି କଳା, କେହି ପନ୍ନା ମଣିର ଆଭାରେ ଚମକୁଥିଲେ।
ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲାପିନଦ୍ଧାଙ୍ଗାଃ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁର୍ ମହାଘନାଃ ଘୋରରୂପା ମହାଭାଗା ଘୋରସ୍ଵନନିନାଦିତାଃ
ବିଜୁଳିର ମାଳାରେ ବନ୍ଧା ଦେହ ଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘମାନେ ଉଠିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଭୟଜନକ ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜୁଥିଲେ।
ତତୋ ଜଲଧରାଃ ସର୍ଵେ ସମାଵୃଣ୍ଵନ୍ ନଭସ୍ତଲମ୍ ତୈର୍ ଇଯଂ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସପର୍ଵତଵନାକରା
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବର୍ଷାମେଘ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ହ୍ରଦ ସହିତ ଆବୃତ ହେଇଗଲା।
ଆପୂରିତା ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ସଲିଲୌଘପରିପ୍ଲୁତାଃ ତତସ୍ ତେ ଜଲଦା ଘୋରା ଵାରିଣା ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗ ଜଳର ବଡ଼ ବଡ଼ ଧାରାରେ ପୂରିଗଲା, ତାପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷାମେଘମାନେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଜଳରେ ଡୁବାଇଦେଲେ।
ସର୍ଵତଃ ପ୍ଲାଵଯାମ୍ ଆସୁଶ୍ ଚୋଦିତାଃ ପରମେଷ୍ଠିନା ଵର୍ଷମାଣା ମହାତୋଯଂ ପୂରଯନ୍ତୋ ଵସୁଂଧରାମ୍
ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ବନ୍ୟା ଆଣିଲେ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଜଳ ଝରିବାରେ ପୃଥିବୀକୁ ପୂରିଦେଲେ।
ସୁଘୋରମ୍ ଅଶିଵଂ ରୌଦ୍ରଂ ନାଶଯନ୍ତି ସ୍ମ ପାଵକମ୍ ତତୋ ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ପଯୋଦାଃ ସମୁପପ୍ଲଵେ
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର, ଅଶୁଭ, ରୌଦ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ; ତାପରେ ବର୍ଷାମେଘମାନେ ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଳୟ ଆଣିଥିଲେ।
ଧାରାଭିଃ ପୂରଯନ୍ତୋ ଵୈ ଚୋଦ୍ଯମାନା ମହାତ୍ମନା ତତଃ ସମୁଦ୍ରାଃ ସ୍ଵାଂ ଵେଲାମ୍ ଅତିକ୍ରାମନ୍ତି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ସେମାନେ ଜଳର ଧାରାରେ ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ପୂରିଦେଲେ; ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମୁଦ୍ରମାନେ ନିଜ ସୀମା ଛାଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ।
ପର୍ଵତାଶ୍ ଚ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯନ୍ତ ମହୀ ଚାପ୍ସୁ ନିମଜ୍ଜତି ସର୍ଵତଃ ସୁମହାଭ୍ରାନ୍ତାସ୍ ତେ ପଯୋଦା ନଭସ୍ତଲମ୍
ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ଭୂମିଟି ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଉଥିଲା; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ମେଘମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଇଥିଲେ।
ସଂଵେଷ୍ଟଯିତ୍ଵା ନଶ୍ଯନ୍ତି ଵାଯୁଵେଗସମାହତାଃ ତତସ୍ ତଂ ମାରୁତଂ ଘୋରଂ ସ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ବାୟୁର ଭୟଙ୍କର ଝଟକାରେ ସେମାନେ ଗୋଟେ ପରେ ଗୋଟେ ହେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ; ତାପରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ପବନକୁ ବିଷ୍ଣୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ଆଦିପଦ୍ମାଲଯୋ ଦେଵଃ ପୀତ୍ଵା ସ୍ଵପିତି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏକାର୍ଣଵେ ଘୋରେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ
ପ୍ରାଚୀନ ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଜଳ ପିଇ ଏକମାତ୍ର ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ନଷ୍ଟେ ଦେଵାସୁରନରେ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଵର୍ଜିତେ ତତୋ ମୁନିଃ ସ ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଦେବତା, ଅସୁର, ମଣିଷ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ, ସେ ମୁନି ବିଶ୍ରାମ କରି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଚକ୍ଷୁର୍ ଉନ୍ମୀଲ୍ଯ ଜଲପୂର୍ଣାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍ ନାପଶ୍ଯତ୍ ତଂ ଵଟଂ ନୋର୍ଵୀଂ ନ ଦିଗାଦି ନ ଭାସ୍କରମ୍
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି, ସେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ନ ବଟବୃକ୍ଷ, ନ ଭୂମି, ନ ଦିଗ, ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ—କିଛି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କାଗ୍ନିପଵନଂ ନ ଦେଵାସୁରପନ୍ନଗମ୍ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏକାର୍ଣଵେ ଘୋରେ ତମୋଭୂତେ ନିରାଶ୍ରଯେ
ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଦେବତା, ଅସୁର କିମ୍ବା ନାଗ କିଛି ନଥିଲେ—କେବଳ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକା, ଆଶ୍ରୟହୀନ ସମୁଦ୍ର ଥିଲା।