ଯେ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵ୍ଯଯଂ ଦେଵଂ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ ତେ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ନ ଚ୍ଯଵନ୍ତେ କଦାଚନ
ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଅବିନାଶୀ ଦେବ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଓ କେବେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରୁ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଜ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଭୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ କୃତ୍ଵା ତସ୍ମିନ୍ ପଞ୍ଚତୀର୍ଥଂ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ପ୍ରୟାସରେ ଯିବା ଉଚିତ ଓ ସେଠାରେ ପଞ୍ଚତୀର୍ଥ କରି ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଦରକାର।
ସୁଦୂରସ୍ଥୋ ଽପି ଯୋ ଭକ୍ତ୍ଯା କୀର୍ତଯେତ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ ଅହନ୍ଯ୍ ଅହନି ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସୋ ଽପି ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦୂରରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କର କୀର୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଯାତ୍ରାଂ କରୋତି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯଃ ସମାହିତଃ ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଵ୍ରଜେନ୍ ନରଃ
ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯାତ୍ରା କରେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଚକ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରେର୍ ଦୂରାତ୍ ପ୍ରାସାଦୋପରି ସଂସ୍ଥିତମ୍ ସହସା ମୁଚ୍ଯତେ ପାପାନ୍ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ତତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦୂରରୁ ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଥିବା ହରିଙ୍କ ଚକ୍ରକୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତି ସହ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଆସୀତ୍ କଲ୍ପେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସଂପ୍ରଵୃତ୍ତେ ମହାକ୍ଷଯେ ନଷ୍ଟେ ଽର୍କଚନ୍ଦ୍ରେ ପଵନେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ କଳ୍ପରେ ମହାବିନାଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ପବନ ନାସ୍ତ ହେଲା, ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ନଶ୍ଟ ହେଲା।
ଉଦିତେ ପ୍ରଲଯାଦିତ୍ଯେ ପ୍ରଚଣ୍ଡେ ଘନଗର୍ଜିତେ ଵିଦ୍ଯୁଦୁତ୍ପାତସଂଘାତୈଃ ସଂଭଗ୍ନେ ତରୁପର୍ଵତେ
ଯେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା, ଘନ ମେଘ ଗର୍ଜନ କଲା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଘାତରେ ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଲୋକେ ଚ ସଂହୃତେ ସର୍ଵେ ମହଦୁଲ୍କାନିବର୍ହଣେ ଶୁଷ୍କେଷୁ ସର୍ଵତୋଯେଷୁ ସରଃସୁ ଚ ସରିତ୍ସୁ ଚ
ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଲୟ ହେଲା, ବଡ଼ ଉଲ୍କାପାତରେ ସବୁ ଉଡ଼ିଗଲା, ସମସ୍ତ ଝିଅଁ, ସରୋବର ଓ ନଦୀରେ ପାଣି ଶୁଷ୍କ ହେଲା।
ତତଃ ସଂଵର୍ତକୋ ଵହ୍ନିର୍ ଵାଯୁନା ସହ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଲୋକଂ ତୁ ପ୍ରାଵିଶତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଆଦିତ୍ଯୈର୍ ଉପଶୋଭିତମ୍
ତାପରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବିଶ୍ୱକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ଶୋଭିତ କରୁଥିବାବେଳେ, ପବନ ସହିତ ସଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ପଶ୍ଚାତ୍ ସ ପୃଥିଵୀଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚ ରସାତଲମ୍ ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଣାଂ ଭଯଂ ଜନଯତେ ମହତ୍
ପରେ, ସେ ଅଗ୍ନି ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବ, ଦାନବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲା।
ନିର୍ଦହନ୍ ନାଗଲୋକଂ ଚ ଯଚ୍ ଚ କିଂଚିତ୍ କ୍ଷିତାଵ୍ ଇହ ଅଧସ୍ତାନ୍ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ସର୍ଵଂ ନାଶଯତେ କ୍ଷଣାତ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ସମାନ, ସେ ଅଗ୍ନି ନାଗଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀ ତଳେ ଯାହା କିଛି ଥିଲା, ସବୁକୁ ଦହି ଦେଲା ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ନଶ୍ଟ କଲା।
ତତୋ ଯୋଜନଵିଂଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ ନିର୍ଦହତ୍ଯ୍ ଆଶୁଗୋ ଵାଯୁଃ ସ ଚ ସଂଵର୍ତକୋ ଽନଲଃ
ତାପରେ, ତୀବ୍ର ବାତାସ ଓ ସଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଜମିକୁ ଦହି ଦେଲା।
ସଦେଵାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵଂ ସଯକ୍ଷୋରଗରାକ୍ଷସମ୍ ତତୋ ଦହତି ସଂଦୀପ୍ତଃ ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ଜଗତ୍ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଦହି ଦେଲା।
ପ୍ରଦୀପ୍ତୋ ଽସୌ ମହାରୌଦ୍ରଃ କଲ୍ପାଗ୍ନିର୍ ଇତି ସଂଶ୍ରୁତଃ ମହାଜ୍ଵାଲୋ ମହାର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ ସଂପ୍ରଦୀପ୍ତମହାସ୍ଵନଃ
ସେ ଦହୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ଅଗ୍ନିକୁ 'କଳ୍ପାଗ୍ନି' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ବଡ଼ ଶିଖା, ବଡ଼ ଆଲୋକ ଓ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ସହିତ ଜ୍ୱଳିଥିଲା।
ସୂର୍ଯକୋଟିପ୍ରତୀକାଶୋ ଜ୍ଵଲନ୍ନ୍ ଇଵ ସ ତେଜସା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଚାଦହତ୍ ତୂର୍ଣଂ ସସୁରାସୁରମାନୁଷମ୍
ସେ ଅଗ୍ନି ଦଶ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ତାହାର ତେଜରେ ତିନି ଲୋକ, ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମଣିଷ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଦହିଗଲା।
ଏଵଂଵିଧେ ମହାଘୋରେ ମହାପ୍ରଲଯଦାରୁଣେ ଋଷିଃ ପରମଧର୍ମାତ୍ମା ଧ୍ଯାନଯୋଗପରୋ ଽଭଵତ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର, ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ମହାପ୍ରଳୟରେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମାତ୍ମା ଋଷି ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲୀନ ହେଇ ରହିଲେ।
ଏକଃ ସଂତିଷ୍ଠତେ ଵିପ୍ରା ମାର୍କଣ୍ଡେଯେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ମୋହପାଶୈର୍ ନିବଦ୍ଧୋ ଽସୌ କ୍ଷୁତ୍ତୃଷ୍ଣାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ
ଏଠାରେ ଏକାକୀ ଉଭା ଅଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ। ସେ ମୋହର ଜାଲରେ ବନ୍ଧା, ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ମହାଵହ୍ନିଂ ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠୌଷ୍ଠତାଲୁକଃ ତୃଷ୍ଣାର୍ତଃ ପ୍ରସ୍ଖଲନ୍ ଵିପ୍ରାସ୍ ତଦାସୌ ଭଯଵିହ୍ଵଲଃ
ସେ ଏହି ବଡ଼ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖି, ଗଳା, ଠୋଠ ଓ ଜିଭ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବାରୁ, ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ବଭ୍ରାମ ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ କାଂଦିଶୀକୋ ଵିଚେତନଃ ତ୍ରାତାରଂ ନାଧିଗଚ୍ଛନ୍ ଵୈ ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ଧାଵତି
ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଅସ୍ଥିର ଓ ଅନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ, କୌଣସି ରକ୍ଷକୁ ମିଳୁନଥିଲା, ମନ ଏଠି-ସେଠି ଦୌଡ଼ୁଥିଲା।
ନ ଲେଭେ ଚ ତଦା ଶର୍ମ ଯତ୍ର ଵିଶ୍ରାମ୍ଯତା ଦ୍ଵିଜାଃ କରୋମି କିଂ ନ ଜାନାମି ଯସ୍ଯାହଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜେ
ସେ ସେତେବେଳେ କୌଣସି ଶାନ୍ତି କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶ୍ରାମ କରିପାରିବା ଏମିତି ଅଞ୍ଚଳ ମିଳିଲା ନାହିଁ। 'ମୁଁ କଣ କରିବି? କାହାକୁ ଶରଣ ନେବି ମୁଁ ଜାଣେନି।'
କଥଂ ପଶ୍ଯାମି ତଂ ଦେଵଂ ପୁରୁଷେଶଂ ସନାତନମ୍ ଇତି ସଂଚିନ୍ତଯନ୍ ଦେଵମ୍ ଏକାଗ୍ରେଣ ସନାତନମ୍
'ମୁଁ କିପରି ସେ ସନାତନ ପୁରୁଷେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି?' ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସନାତନ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତଵାଂସ୍ ତତ୍ ପଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମହାପ୍ରଲଯକାରଣମ୍ ପୁରୁଷେଶମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ଵଟରାଜଂ ସନାତନମ୍
ସେ ସେ ଦିବ୍ୟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯାହା ମହାପ୍ରଳୟର କାରଣ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ନାଥ, ଯିଏ ସନାତନ ବଟବୃକ୍ଷ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତ୍ଵରାଯୁକ୍ତୋ ମୁନିଶ୍ ଚାସୌ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧସ୍ଯାନ୍ତିକଂ ଯଯୌ ଆସାଦ୍ଯ ତଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ ତସ୍ଯ ମୂଲେ ସମାଵିଶତ୍
ତ୍ୱରାରେ ଭରିଥିବା ସେ ମୁନି ବଟବୃକ୍ଷର ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହାର ମୂଳରେ ବସିଲେ।
ନ କାଲାଗ୍ନିଭଯଂ ତତ୍ର ନ ଚାଙ୍ଗାରପ୍ରଵର୍ଷଣମ୍ ନ ସଂଵର୍ତାଗମସ୍ ତତ୍ର ନ ଚ ଵଜ୍ରାଶନିସ୍ ତଥା
ସେଠାରେ କାଳାଗ୍ନିର ଭୟ ନଥିଲା, ନ ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା, ନ ପ୍ରଳୟ ଆସିଥିଲା, ନ ବଜ୍ର ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଥିଲା।
ତତୋ ଗଜକୁଲପ୍ରଖ୍ଯାସ୍ ତଡିନ୍ମାଲାଵିଭୂଷିତାଃ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁର୍ ମହାମେଘା ନଭସ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନାଃ
ତାପରେ, ହାତୀର ଝୁଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ବିଜୁଳିର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘମାନେ ଆକାଶରେ ଉଠିଲେ, ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଉଥିଲେ।
କେଚିନ୍ ନୀଲୋତ୍ପଲଶ୍ଯାମାଃ କେଚିତ୍ କୁମୁଦସଂନିଭାଃ କେଚିତ୍ କିଞ୍ଜଲ୍କସଂକାଶାଃ କେଚିତ୍ ପୀତାଃ ପଯୋଧରାଃ
କେହି ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ପରି ଗାଢ଼, କେହି କୁମୁଦ ଫୁଲ ପରି, କେହି ପୁଷ୍ପର ରେଣୁ ପରି, କେହି ହଳଦିଆ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଥିଲେ।
କେଚିଦ୍ ଧରିତସଂକାଶାଃ କାକାଣ୍ଡସଂନିଭାସ୍ ତଥା କେଚିତ୍ କମଲପତ୍ତ୍ରାଭାଃ କେଚିଦ୍ ଧିଙ୍ଗୁଲସଂନିଭାଃ
କେହି ହରିତ ଘାସ ପରି, କେହି କାଉଡ଼ିଆ ଡିମ୍ବ ପରି, କେହି ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲେ, କେହି ହଳଦିଆ ଗେରୁଆ ପରି ଥିଲେ।
କେଚିତ୍ ପୁରଵରାକାରାଃ କେଚିଦ୍ ଗିରିଵରୋପମାଃ କେଚିଦ୍ ଅଞ୍ଜନସଂକାଶାଃ କେଚିନ୍ ମରକତପ୍ରଭାଃ
କେହି ସହର ପରି ଆକୃତି ନେଇଥିଲେ, କେହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି, କେହି କାଜଳ ପରି କଳା, କେହି ପନ୍ନା ମଣିର ଆଭାରେ ଚମକୁଥିଲେ।
ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲାପିନଦ୍ଧାଙ୍ଗାଃ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁର୍ ମହାଘନାଃ ଘୋରରୂପା ମହାଭାଗା ଘୋରସ୍ଵନନିନାଦିତାଃ
ବିଜୁଳିର ମାଳାରେ ବନ୍ଧା ଦେହ ଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘମାନେ ଉଠିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଭୟଜନକ ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜୁଥିଲେ।
ତତୋ ଜଲଧରାଃ ସର୍ଵେ ସମାଵୃଣ୍ଵନ୍ ନଭସ୍ତଲମ୍ ତୈର୍ ଇଯଂ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସପର୍ଵତଵନାକରା
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବର୍ଷାମେଘ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ହ୍ରଦ ସହିତ ଆବୃତ ହେଇଗଲା।