ଏଵଂ ବହୁଵିଧଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଯଥୋଚିତମ୍ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵିଵିଧୈର୍ ଯଜ୍ଞୈର୍ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦାନାନ୍ଯ୍ ଅନେକଶଃ
ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦାନ ଦେଇ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଚଲାଇ, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରି ଅନେକ ଦାନ କଲେ।
କୃତକୃତ୍ଯସ୍ ତତୋ ରାଜା ତ୍ଯକ୍ତସର୍ଵପରିଗ୍ରହଃ ଜଗାମ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ତାପରେ ରାଜା ସମସ୍ତ କାମ ସାରି, ସମସ୍ତ ସଂପତ୍ତି ଛାଡ଼ି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଏଵଂ ମଯା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କଥିତୋ ଵୋ ନୃପୋତ୍ତମଃ କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ଚୈଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କିମ୍ ଅନ୍ଯଚ୍ ଛ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛଥ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ରାଜା ଓ କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା କହିଲି। ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ?
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ ମେନିରେ ଵିପ୍ରାଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଶ୍ ଚ ପୁନର୍ ମୁଦା
ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମନେ କଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ପୁନି ପଚାରିଲେ।
କସ୍ମିନ୍ କାଲେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ ଵିଧିନା କେନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପଞ୍ଚତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ପ୍ରଭୋ
ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁ ସମୟରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମକୁ ଯିବା ଉଚିତ? କେଉଁ ନିୟମରେ ପଞ୍ଚତୀର୍ଥ କରିବା ଉଚିତ?
ଏକୈକସ୍ଯ ଚ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ସ୍ନାନଦାନସ୍ଯ ଯତ୍ ଫଲମ୍ ଦେଵତାପ୍ରେକ୍ଷଣେ ଚୈଵ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିଲେ କଣ ଫଳ ମିଳେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ କଣ ଲାଭ ହୁଏ, ସବୁ ଅଲଗା ଅଲଗା କହନ୍ତୁ।
ନିରାହାରଃ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ପାଦେନୈକେନ ଯସ୍ ତପେତ୍ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୋ ଜିତକ୍ରୋଧଃ ସପ୍ତସଂଵତ୍ସରାଯୁତମ୍
ଯିଏ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉପବାସ ରହି, ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦଢ଼ ତପସ୍ୟା କରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି, ସାତ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପ କରେ,
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଦା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶୁକ୍ଲଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ କୃତୋପଵାସଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ତତୋ ଽଧିକତରଂ ଫଲମ୍
ସେଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ସେ ପାଏ, ଯଦି ସେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉପବାସ କରେ।
ତସ୍ମାଜ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସୁସଂଯତୈଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେପ୍ସୁଵିପ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ସେଥିପାଇଁ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିୟମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରୟାସ କରି ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।
ପଞ୍ଚତୀର୍ଥଂ ତୁ ଵିଧିଵତ୍ କୃତ୍ଵା ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ନରୋତ୍ତମଃ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପଶ୍ଯେତ୍ ତଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପଞ୍ଚତୀର୍ଥ କରି, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯେ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵ୍ଯଯଂ ଦେଵଂ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ ତେ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ନ ଚ୍ଯଵନ୍ତେ କଦାଚନ
ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଅବିନାଶୀ ଦେବ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଓ କେବେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରୁ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଜ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଭୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ କୃତ୍ଵା ତସ୍ମିନ୍ ପଞ୍ଚତୀର୍ଥଂ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ପ୍ରୟାସରେ ଯିବା ଉଚିତ ଓ ସେଠାରେ ପଞ୍ଚତୀର୍ଥ କରି ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଦରକାର।
ସୁଦୂରସ୍ଥୋ ଽପି ଯୋ ଭକ୍ତ୍ଯା କୀର୍ତଯେତ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ ଅହନ୍ଯ୍ ଅହନି ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସୋ ଽପି ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦୂରରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କର କୀର୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଯାତ୍ରାଂ କରୋତି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯଃ ସମାହିତଃ ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଵ୍ରଜେନ୍ ନରଃ
ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯାତ୍ରା କରେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଚକ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରେର୍ ଦୂରାତ୍ ପ୍ରାସାଦୋପରି ସଂସ୍ଥିତମ୍ ସହସା ମୁଚ୍ଯତେ ପାପାନ୍ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ତତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦୂରରୁ ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଥିବା ହରିଙ୍କ ଚକ୍ରକୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତି ସହ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଆସୀତ୍ କଲ୍ପେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସଂପ୍ରଵୃତ୍ତେ ମହାକ୍ଷଯେ ନଷ୍ଟେ ଽର୍କଚନ୍ଦ୍ରେ ପଵନେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ କଳ୍ପରେ ମହାବିନାଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ପବନ ନାସ୍ତ ହେଲା, ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ନଶ୍ଟ ହେଲା।
ଉଦିତେ ପ୍ରଲଯାଦିତ୍ଯେ ପ୍ରଚଣ୍ଡେ ଘନଗର୍ଜିତେ ଵିଦ୍ଯୁଦୁତ୍ପାତସଂଘାତୈଃ ସଂଭଗ୍ନେ ତରୁପର୍ଵତେ
ଯେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା, ଘନ ମେଘ ଗର୍ଜନ କଲା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଘାତରେ ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଲୋକେ ଚ ସଂହୃତେ ସର୍ଵେ ମହଦୁଲ୍କାନିବର୍ହଣେ ଶୁଷ୍କେଷୁ ସର୍ଵତୋଯେଷୁ ସରଃସୁ ଚ ସରିତ୍ସୁ ଚ
ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଲୟ ହେଲା, ବଡ଼ ଉଲ୍କାପାତରେ ସବୁ ଉଡ଼ିଗଲା, ସମସ୍ତ ଝିଅଁ, ସରୋବର ଓ ନଦୀରେ ପାଣି ଶୁଷ୍କ ହେଲା।
ତତଃ ସଂଵର୍ତକୋ ଵହ୍ନିର୍ ଵାଯୁନା ସହ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଲୋକଂ ତୁ ପ୍ରାଵିଶତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଆଦିତ୍ଯୈର୍ ଉପଶୋଭିତମ୍
ତାପରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବିଶ୍ୱକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ଶୋଭିତ କରୁଥିବାବେଳେ, ପବନ ସହିତ ସଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ପଶ୍ଚାତ୍ ସ ପୃଥିଵୀଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚ ରସାତଲମ୍ ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଣାଂ ଭଯଂ ଜନଯତେ ମହତ୍
ପରେ, ସେ ଅଗ୍ନି ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବ, ଦାନବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲା।
ନିର୍ଦହନ୍ ନାଗଲୋକଂ ଚ ଯଚ୍ ଚ କିଂଚିତ୍ କ୍ଷିତାଵ୍ ଇହ ଅଧସ୍ତାନ୍ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ସର୍ଵଂ ନାଶଯତେ କ୍ଷଣାତ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ସମାନ, ସେ ଅଗ୍ନି ନାଗଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀ ତଳେ ଯାହା କିଛି ଥିଲା, ସବୁକୁ ଦହି ଦେଲା ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ନଶ୍ଟ କଲା।
ତତୋ ଯୋଜନଵିଂଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ ନିର୍ଦହତ୍ଯ୍ ଆଶୁଗୋ ଵାଯୁଃ ସ ଚ ସଂଵର୍ତକୋ ଽନଲଃ
ତାପରେ, ତୀବ୍ର ବାତାସ ଓ ସଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଜମିକୁ ଦହି ଦେଲା।
ସଦେଵାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵଂ ସଯକ୍ଷୋରଗରାକ୍ଷସମ୍ ତତୋ ଦହତି ସଂଦୀପ୍ତଃ ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ଜଗତ୍ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଦହି ଦେଲା।
ପ୍ରଦୀପ୍ତୋ ଽସୌ ମହାରୌଦ୍ରଃ କଲ୍ପାଗ୍ନିର୍ ଇତି ସଂଶ୍ରୁତଃ ମହାଜ୍ଵାଲୋ ମହାର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ ସଂପ୍ରଦୀପ୍ତମହାସ୍ଵନଃ
ସେ ଦହୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ଅଗ୍ନିକୁ 'କଳ୍ପାଗ୍ନି' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ବଡ଼ ଶିଖା, ବଡ଼ ଆଲୋକ ଓ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ସହିତ ଜ୍ୱଳିଥିଲା।
ସୂର୍ଯକୋଟିପ୍ରତୀକାଶୋ ଜ୍ଵଲନ୍ନ୍ ଇଵ ସ ତେଜସା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଚାଦହତ୍ ତୂର୍ଣଂ ସସୁରାସୁରମାନୁଷମ୍
ସେ ଅଗ୍ନି ଦଶ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ତାହାର ତେଜରେ ତିନି ଲୋକ, ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମଣିଷ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଦହିଗଲା।
ଏଵଂଵିଧେ ମହାଘୋରେ ମହାପ୍ରଲଯଦାରୁଣେ ଋଷିଃ ପରମଧର୍ମାତ୍ମା ଧ୍ଯାନଯୋଗପରୋ ଽଭଵତ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର, ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ମହାପ୍ରଳୟରେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମାତ୍ମା ଋଷି ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲୀନ ହେଇ ରହିଲେ।
ଏକଃ ସଂତିଷ୍ଠତେ ଵିପ୍ରା ମାର୍କଣ୍ଡେଯେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ମୋହପାଶୈର୍ ନିବଦ୍ଧୋ ଽସୌ କ୍ଷୁତ୍ତୃଷ୍ଣାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ
ଏଠାରେ ଏକାକୀ ଉଭା ଅଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ। ସେ ମୋହର ଜାଲରେ ବନ୍ଧା, ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ମହାଵହ୍ନିଂ ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠୌଷ୍ଠତାଲୁକଃ ତୃଷ୍ଣାର୍ତଃ ପ୍ରସ୍ଖଲନ୍ ଵିପ୍ରାସ୍ ତଦାସୌ ଭଯଵିହ୍ଵଲଃ
ସେ ଏହି ବଡ଼ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖି, ଗଳା, ଠୋଠ ଓ ଜିଭ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବାରୁ, ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ବଭ୍ରାମ ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ କାଂଦିଶୀକୋ ଵିଚେତନଃ ତ୍ରାତାରଂ ନାଧିଗଚ୍ଛନ୍ ଵୈ ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ଧାଵତି
ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଅସ୍ଥିର ଓ ଅନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ, କୌଣସି ରକ୍ଷକୁ ମିଳୁନଥିଲା, ମନ ଏଠି-ସେଠି ଦୌଡ଼ୁଥିଲା।
ନ ଲେଭେ ଚ ତଦା ଶର୍ମ ଯତ୍ର ଵିଶ୍ରାମ୍ଯତା ଦ୍ଵିଜାଃ କରୋମି କିଂ ନ ଜାନାମି ଯସ୍ଯାହଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜେ
ସେ ସେତେବେଳେ କୌଣସି ଶାନ୍ତି କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶ୍ରାମ କରିପାରିବା ଏମିତି ଅଞ୍ଚଳ ମିଳିଲା ନାହିଁ। 'ମୁଁ କଣ କରିବି? କାହାକୁ ଶରଣ ନେବି ମୁଁ ଜାଣେନି।'