ଏତେ ଵତ୍ସଵିଶେଷାଶ୍ ଚ ଦୋଗ୍ଧାରଃ କ୍ଷୀରମ୍ ଏଵ ଚ ପାତ୍ରାଣି ଚ ମଯୋକ୍ତାନି କିଂ ଭୂଯୋ ଵର୍ଣଯାମି ଵଃ
ଏହି ଛୁଆ, ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଗାଈ, ଦୁଧ ଏବଂ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଭିନ୍ନତାକୁ ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଇଛି; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?
ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ସର୍ଵାଣି ଵିସ୍ତରେଣ ମହାମତେ ତେଷାଂ ପୂର୍ଵଵିସୃଷ୍ଟିଂ ଚ ଲୋମହର୍ଷଣ କୀର୍ତଯ
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବ ତିଆରିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ, ହେ ଲୋମହର୍ଷଣ।
ଯାଵନ୍ତୋ ମନଵଶ୍ ଚୈଵ ଯାଵନ୍ତଂ କାଲମ୍ ଏଵ ଚ ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ଭୋଃ ସୂତ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ହେ ସୂତ, କେତେ ଜଣ ମନୁ ହୋଇଛନ୍ତି, କେତେ ସମୟ ହେଉଛି, ଏବଂ କେତେ ମନ୍ବନ୍ତର ଅଛି—ଏହା ସତ୍ୟରେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ନ ଶକ୍ଯୋ ଵିସ୍ତରୋ ଵିପ୍ରା ଵକ୍ତୁଂ ଵର୍ଷଶତୈର୍ ଅପି ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ସଂକ୍ଷେପାଚ୍ ଛୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି କହିବାକୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ସାରାଂଶ ଶୁଣ।
ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋ ମନୁଃ ପୂର୍ଵଂ ମନୁଃ ସ୍ଵାରୋଚିଷସ୍ ତଥା ଉତ୍ତମସ୍ ତାମସଶ୍ ଚୈଵ ରୈଵତଶ୍ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ ତଥା
ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁ, ତାପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ, ଉତ୍ତମ, ତାମସ, ରୈବତ ଏବଂ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଥିଲେ।
ଵୈଵସ୍ଵତଶ୍ ଚ ଭୋ ଵିପ୍ରାଃ ସାଂପ୍ରତଂ ମନୁର୍ ଉଚ୍ଯତେ ସାଵର୍ଣିଶ୍ ଚ ମନୁସ୍ ତଦ୍ଵଦ୍ ରୈଭ୍ଯୋ ରୌଚ୍ଯସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଯିଏ ମନୁ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛନ୍ତି ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବୈବସ୍ୱତ; ଏହିପରି ସାବର୍ଣ୍ଣି, ରୈଭ୍ୟ ଏବଂ ରୌଚ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ତଥୈଵ ମେରୁସାଵର୍ଣ୍ଯଶ୍ ଚତ୍ଵାରୋ ମନଵଃ ସ୍ମୃତାଃ ଅତୀତା ଵର୍ତମାନାଶ୍ ଚ ତଥୈଵାନାଗତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏହିପରି ମେରୁସାବର୍ଣ୍ଣି ଓ ଚାରି ଜଣ ମନୁ ମନେ ପକାଯାଉଛନ୍ତି; ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଏବଂ ଆସନ୍ତା ମନୁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
କୀର୍ତିତା ମନଵସ୍ ତୁଭ୍ଯଂ ମଯୈଵୈତେ ଯଥା ଶ୍ରୁତାଃ ଋଷୀଂସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏଷାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁତ୍ରାନ୍ ଦେଵଗଣାଂସ୍ ତଥା
ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ସେହିପରି ଏହି ମନୁମାନଙ୍କ ନାମ ତୁମକୁ କହିଲି; ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ଋଷି, ପୁଅ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି।
ମରୀଚିର୍ ଅତ୍ରିର୍ ଭଗଵାନ୍ ଅଙ୍ଗିରାଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଶ୍ ଚ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ ଚ ସପ୍ତୈତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ
ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ପୂଜ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ବଶିଷ୍ଠ—ଏହି ସାତିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ।
ଉତ୍ତରସ୍ଯାଂ ଦିଶି ତଥା ଦ୍ଵିଜାଃ ସପ୍ତର୍ଷଯସ୍ ତଥା ଆଗ୍ନିଇଧ୍ରଶ୍ ଚାଗ୍ନିବାହୁଶ୍ ଚ ମେଧ୍ଯୋ ମେଧାତିଥିର୍ ଵସୁଃ
ଏହିପରି, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସାତ ଜଣ ଋଷି ଅଛନ୍ତି: ଆଗ୍ନୀଧ୍ର, ଆଗ୍ନିବାହୁ, ମେଧ୍ୟ, ମେଧାତିଥି ଏବଂ ବସୁ।
ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନ୍ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ହଵ୍ଯଃ ସଵଲଃ ପୁତ୍ରସଂଜ୍ଞକଃ ମନୋଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵସ୍ଯୈତେ ଦଶ ପୁତ୍ରା ମହୌଜସଃ
ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ହବ୍ୟ, ସବଳ ଏବଂ ପୁତ୍ରସଂଜ୍ଞକ—ଏହି ଦଶ ଜଣ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କର ପ୍ରବଳ ପୁଅ।
ଏତଦ୍ ଵୈ ପ୍ରଥମଂ ଵିପ୍ରା ମନ୍ଵନ୍ତରମ୍ ଉଦାହୃତମ୍ ଔର୍ଵୋ ଵସିଷ୍ଠପୁତ୍ରଶ୍ ଚ ସ୍ତମ୍ବଃ କଶ୍ଯପ ଏଵ ଚ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ମନ୍ବନ୍ତର; ଔର୍ବ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ, ଷ୍ଟମ୍ଭ ଏବଂ କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଣୋ ବୃହସ୍ପତିଶ୍ ଚୈଵ ଦତ୍ତୋ ଽତ୍ରିଚ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ ତଥା ଏତେ ମହର୍ଷଯୋ ଵିପ୍ରା ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତା ମହାଵ୍ରତାଃ
ପ୍ରାଣ, ବୃହସ୍ପତି, ଦତ୍ତ, ଅତ୍ରି ଏବଂ ଚ୍ୟବନ—ଏହି ମହାଋଷିମାନେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବାୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ମହାବ୍ରତୀ।
ଦେଵାଶ୍ ଚ ତୁଷିତା ନାମ ସ୍ମୃତାଃ ସ୍ଵାରୋଚିଷେ ଽନ୍ତରେ ହଵିଘ୍ନଃ ସୁକୃତିର୍ ଜ୍ଯୋତିର୍ ଆପୋ ମୂର୍ତିର୍ ଅପି ସ୍ମୃତଃ
ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ତୁଷିତ ନାମକ ଦେବମାନେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି; ହବିଘ୍ନ, ସୁକୃତି, ଜ୍ୟୋତିର୍, ଆପ ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ।
ପ୍ରତୀତଶ୍ ଚ ନଭସ୍ଯଶ୍ ଚ ନଭ ଊର୍ଜସ୍ ତଥୈଵ ଚ ସ୍ଵାରୋଚିଷସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ ତେ ମନୋର୍ ଵିପ୍ରା ମହାତ୍ମନଃ
ପ୍ରତୀତ, ନଭସ୍ୟ, ନଭ ଏବଂ ଊର୍ଜା—ଏହିମାନେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁଙ୍କର ପୁଅ, ହେ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
କୀର୍ତିତାଃ ପୃଥିଵୀପାଲା ମହାଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମାଃ ଦ୍ଵିତୀଯମ୍ ଏତତ୍ କଥିତଂ ଵିପ୍ରା ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ମଯା
ମୁଁ ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀର ଶାସକ, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନଙ୍କ ନାମ କହିଲି; ଏହା ହେଉଛି ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ବନ୍ତର, ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଇଦଂ ତୃତୀଯଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଦ୍ ବୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଵସିଷ୍ଠପୁତ୍ରାଃ ସପ୍ତାସନ୍ ଵାସିଷ୍ଠା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ
ଏବେ ତୃତୀୟ ମନ୍ବନ୍ତର ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହା ବୁଝ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସାତିଏ ପୁଅ 'ବାସିଷ୍ଠ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭସ୍ଯ ସୁତା ଊର୍ଜା ଜାତାଃ ସୁତେଜସଃ ଋଷଯୋ ଽତ୍ର ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତାଃ କୀର୍ତ୍ଯମାନାନ୍ ନିବୋଧତ
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କର ପୁଅ ଊର୍ଜା, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏହି ଋଷିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହୁଛି; ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣ।
ଔତ୍ତମେଯାନ୍ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦଶ ପୁତ୍ରାନ୍ ମନୋର୍ ଇମାନ୍ ଇଷ ଊର୍ଜସ୍ ତନୂର୍ଜସ୍ ତୁ ମଧୁର୍ ମାଧଵ ଏଵ ଚ
ମୁନିମାନ୍ୟମାନେ, ଉତ୍ତମାଙ୍କର ଦଶଜଣ ପୁଅ ମନୁଙ୍କର ଏହିନେ: ଇଷ, ଉର୍ଜ, ତନୂର୍ଜ, ମଧୁର ଓ ମାଧବ।
ଶୁଚିଃ ଶୁକ୍ରଃ ସହଶ୍ ଚୈଵ ନଭସ୍ଯୋ ନଭ ଏଵ ଚ ଭାନଵସ୍ ତତ୍ର ଦେଵାଶ୍ ଚ ମନ୍ଵନ୍ତରମ୍ ଉଦାହୃତମ୍
ଶୁଚି, ଶୁକ୍ର, ସହ, ନଭସ୍ୟ, ନଭ ଓ ଭାନବ; ଏଠାରେ ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରର ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଚତୁର୍ଥଂ ଵଃ କଥଯିଷ୍ଯାମି ସାଂପ୍ରତମ୍ କାଵ୍ଯଃ ପୃଥୁସ୍ ତଥୈଵାଗ୍ନିର୍ ଜହ୍ନୁର୍ ଧାତା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏବେ ମୁଁ ଚତୁର୍ଥ ମନ୍ବନ୍ତର ବିଷୟରେ କହିବି: କାବ୍ୟ, ପୃଥୁ, ଅଗ୍ନି, ଜହ୍ନୁ ଓ ଧାତା, ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
କପୀଵାନ୍ ଅକପୀଵାଂଶ୍ ଚ ତତ୍ର ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ପୁରାଣେ କୀର୍ତିତା ଵିପ୍ରାଃ ପୁତ୍ରାଃ ପୌତ୍ରାଶ୍ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେଠାରେ କପୀବାନ ଓ ଅକପୀବାନ ସପ୍ତ ଋଷି ଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ପୁରାଣରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ।
ତଥା ଦେଵଗଣାଶ୍ ଚୈଵ ତାମସସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ଦ୍ଯୁତିସ୍ ତପସ୍ଯଃ ସୁତପାସ୍ ତପୋଭୂତଃ ସନାତନଃ
ତାମସ ମନୁଙ୍କର ଅନ୍ତରାଳରେ ଦେବମାନେ ଥିଲେ: ଦ୍ୟୁତି, ତପସ୍ୟା, ସୁତପା, ତପୋଭୂତ ଓ ସନାତନ।
ତପୋରତିର୍ ଅକଲ୍ମାଷସ୍ ତନ୍ଵୀ ଧନ୍ଵୀ ପରଂତପଃ ତାମସସ୍ଯ ମନୋର୍ ଏତେ ଦଶ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ତପୋରତି, ଅକଳ୍ମାଷ, ତନ୍ବୀ, ଧନ୍ବୀ ଓ ପରଂତପ—ଏହି ଦଶଜଣ ତାମସ ମନୁଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଶ୍ ଚତୁର୍ଥଂ ଚୈତଦ୍ ଅନ୍ତରମ୍ ଦେଵବାହୁର୍ ଯଦୁଧ୍ରଶ୍ ଚ ମୁନିର୍ ଵେଦଶିରାସ୍ ତଥା
ବାୟୁଙ୍କ କଥାନୁସାରେ, ଏହି ଚତୁର୍ଥ ଅନ୍ତରାଳରେ ଥିଲେ: ଦେବବାହୁ, ଯଦୁଧ୍ର, ମୁନି ବେଦଶିରା।
ହିରଣ୍ଯରୋମା ପର୍ଜନ୍ଯ ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁଶ୍ ଚ ସୋମଜଃ ସତ୍ଯନେତ୍ରସ୍ ତଥାତ୍ରେଯ ଏତେ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଽପରେ
ହିରଣ୍ୟରୋମା, ପର୍ଜନ୍ୟ, ଉର୍ଧ୍ୱବାହୁ, ସୋମଜ, ସତ୍ୟନେତ୍ର ଓ ଆତ୍ରେୟ—ଏହିମାନେ ଅନ୍ୟ ସପ୍ତ ଋଷି।
ଦେଵାଶ୍ ଚାଭୂତରଜସସ୍ ତଥା ପ୍ରକୃତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ଵାରିପ୍ଲଵଶ୍ ଚ ରୈଭ୍ଯଶ୍ ଚ ମନୋର୍ ଅନ୍ତରମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଅଭୂତରଜସ ନାମକ ଦେବମାନେ ଓ ପ୍ରକୃତିମାନେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ବାରିପ୍ଲବ ଓ ରୈଭ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଅଥ ପୁତ୍ରାନ୍ ଇମାଂସ୍ ତସ୍ଯ ବୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ଗଦତୋ ମମ ଧୃତିମାନ୍ ଅଵ୍ଯଯୋ ଯୁକ୍ତସ୍ ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶୀ ନିରୁତ୍ସୁକଃ
ଏବେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ବିଷୟରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଧୃତିମାନ, ଅବ୍ୟୟ, ଯୁକ୍ତ, ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ଓ ନିରୁତ୍ସୁକ।
ଆରଣ୍ଯଶ୍ ଚ ପ୍ରକାଶଶ୍ ଚ ନିର୍ମୋହଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ କୃତୀ ରୈଵତସ୍ଯ ମନୋଃ ପୁତ୍ରାଃ ପଞ୍ଚମଂ ଚୈତଦ୍ ଅନ୍ତରମ୍
ଆରଣ୍ୟ, ପ୍ରକାଶ, ନିର୍ମୋହ, ସତ୍ୟବାକ୍ ଓ କୃତୀ—ଏହିମାନେ ରୈବତ ମନୁଙ୍କର ପୁଅ; ଏହି ହେଉଛି ପଞ୍ଚମ ଅନ୍ତରାଳ।
ଷଷ୍ଠଂ ତୁ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଦ୍ ବୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଭୃଗୁର୍ ନଭୋ ଵିଵସ୍ଵାଂଶ୍ ଚ ସୁଧାମା ଵିରଜାସ୍ ତଥା
ଏବେ ଛଅଟିଏ ବିଷୟରେ କହିବି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହା ଭଲଭାବେ ବୁଝ; ଭୃଗୁ, ନଭ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ସୁଧାମା ଓ ବିରଜା।