ଜ୍ଵଲମାନୌ ସ୍ଵତେଜୋଭିର୍ ଦିଵ୍ଯସ୍ରଗନୁଲେପନୌ ଅଥ ତୌ ତଂ ସମାଗମ୍ଯ ନୃପମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରସଖଂ ତଦା
ସେମାନେ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିଲେ; ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତାଵ୍ ଊଚତୁର୍ ମହାରାଜ କିମ୍ ଅତ୍ର ତ୍ଵଂ କରିଷ୍ଯସି କିମର୍ଥଂ ଚ ମହାବାହୋ ଶାତିତଶ୍ ଚ ଵନସ୍ପତିଃ
ଦୁହେଁ କହିଲେ, 'ହେ ମହାରାଜ, ଏଠାରେ ଆପଣ କଣ କରୁଛନ୍ତି? କି ଦ୍ୱାରା, ହେ ବଳଶାଳୀ, ଏହି ବୃକ୍ଷଟି କାଟିଦେଇଛନ୍ତି?'
ଅସହାଯୋ ମହାଦୁର୍ଗେ ନିର୍ଜନେ ଗହନେ ଵନେ ମହାସିନ୍ଧୁତଟେ ଚୈଵ କଥଂ ଵୈ ଶାତିତୋ ଦ୍ରୁମଃ
'ଏତେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ, ବଡ଼ ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଏକାକି ଥିଲେ, କିପରି ଏହି ବୃକ୍ଷଟି କାଟିଦେଲେ?'
ତଯୋଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଵିପ୍ରାଃ ସ ତୁ ରାଜା ମୁଦାନ୍ଵିତଃ ବଭାଷେ ଵଚନଂ ତାଭ୍ଯାଂ ମୃଦୁଲଂ ମଧୁରଂ ତଥା
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ତତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଵ୍ ଇଵାଗତୌ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥାଵ୍ ଅଵାଙ୍ମୁଖମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖି, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଦେଵଦେଵମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତମ୍ ଅନନ୍ତଂ ଜଗତାଂ ପତିମ୍ ଆରାଧଯିତୁଂ ପ୍ରତିମାଂ କରୋମୀତି ମତିର୍ ମମ
'ଦେବମାନ୍ୟ ଅନାଦି ଅନନ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏକ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ଅହଂ ସ ଦେଵଦେଵେନ ପରମେଣ ମହାତ୍ମନା ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତେ ଚ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରାଵିତଂ ମଯା
'ମୁଁ ସେଇ ପରମ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱପ୍ନର ଶେଷରେ ଆଦେଶ ପାଇଛି, ଏବଂ ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଏହା ଜଣାଇଛନ୍ତି।'
ରାଜ୍ଞସ୍ ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵେନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମସ୍ଯ ଚ ପ୍ରହସ୍ଯ ତସ୍ମୈ ଵିଶ୍ଵେଶସ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ଵଚନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତିମା ନିର୍ମାଣ କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ହସି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାଧୁ ସାଧୁ ମହୀପାଲ ଯଦ୍ ଏତନ୍ ମତମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ସଂସାରସାଗରେ ଘୋରେ କଦଲୀଦଲସଂନିଭେ
ହେ ରାଜା, ତୁମର ଏହି ଉତ୍ତମ ମତ ବହୁତ ଭଲ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ସମୁଦ୍ର, କଦଳୀପତ୍ର ପରି ଅସ୍ଥିର, ଏଠାରେ ଏହି ଭାବନା ବଡ଼ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ନିଃସାରେ ଦୁଃଖବହୁଲେ କାମକ୍ରୋଧସମାକୁଲେ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଵର୍ତକଲିଲେ ଦୁସ୍ତରେ ରୋମହର୍ଷଣେ
ଏହି ନିରର୍ଥକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ସଂସାର, ଯେଉଁଠାରେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ରେ ଲୋକେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଚକ୍ରବ୍ୟୁହରେ ଅଟକି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଓ ଭୟଜନକ।
ନାନାଵ୍ଯାଧିଶତାଵର୍ତେ ଜଲବୁଦ୍ବୁଦସଂନିଭେ ଯତସ୍ ତେ ମତିର୍ ଉତ୍ପନ୍ନା ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଆରାଧନାଯ ଵୈ
ଶତଶଃ ରୋଗ ମଧ୍ୟରେ, ଜଳବୁଦ୍ବୁଦ ପରି ଅସ୍ଥିର ଏହି ଜୀବନରେ, ତୁମ ମନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ଧନ୍ଯସ୍ ତ୍ଵଂ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଗୁଣୈଃ ସର୍ଵୈର୍ ଅଲଂକୃତଃ ସପ୍ରଜା ପୃଥିଵୀ ଧନ୍ଯା ସଶୈଲଵନକାନନା
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ବଡ଼ ଧନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ପୃଥିବୀ, ତାହାର ଲୋକ, ପାହାଡ଼, ଅଟ, ଅରଣ୍ୟ ସବୁ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ।
ସପୁରଗ୍ରାମନଗରା ଚତୁର୍ଵର୍ଣୈର୍ ଅଲଂକୃତା ଯତ୍ର ତ୍ଵଂ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯିତା ପ୍ରଭୁଃ
ଏଠାର ନଗର, ଗାଁ, ଛୋଟ ଛୋଟ ସ୍ଥାନ, ଚାରିବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ।
ଏହ୍ଯ୍ ଏହି ସୁମହାଭାଗ ଦ୍ରୁମେ ଽସ୍ମିନ୍ ସୁଖଶୀତଲେ ଆଵାଭ୍ଯାଂ ସହ ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ କଥାଭିର୍ ଧର୍ମସଂଶ୍ରିତଃ
ଆସ, ଆସ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି ଶିତଳ ଛାୟା ତଳେ ଆସ। ମୋ ସହ ରୁହ, ଧର୍ମମୟ କଥାରେ ମନ ଲଗାଇବା।
ଅଯଂ ମମ ସହାଯସ୍ ତୁ ଆଗତଃ ଶିଲ୍ପିନାଂ ଵରଃ ଵିଶ୍ଵକର୍ମସମଃ ସାକ୍ଷାନ୍ ନିପୁଣଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ ମଯୋଦ୍ଦିଷ୍ଟାଂ ତୁ ପ୍ରତିମାଂ କରୋତ୍ଯ୍ ଏଷ ତଟଂ ତ୍ଯଜ
ମୋ ସହଚର ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ସମସ୍ତ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବିଶ୍ବକର୍ମା ସମାନ, ସବୁ କାମରେ ନିପୁଣ। ମୁଁ ଯେପରି ଦେଖେଇବି, ସେ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବ। ଏହି କୂଳ ଛାଡ଼।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ତଦା ରାଜା ଦ୍ଵିଜନ୍ମନଃ ସାଗରସ୍ଯ ତଟଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତ୍ଵା ତସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ରାଜା ସାଗର କୂଳ ଛାଡ଼ି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ତସ୍ଥୌ ସ ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵୃକ୍ଷଚ୍ଛାଯେ ସୁଶୀତଲେ ତତସ୍ ତସ୍ମୈ ସ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଦଦାଵ୍ ଆଜ୍ଞାଂ ଦ୍ଵିଜାକୃତିଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଶିତଳ ବୃକ୍ଷଛାୟା ତଳେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।
ଶିଲ୍ପିମୁଖ୍ଯାଯ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ କୁରୁଷ୍ଵ ପ୍ରତିମା ଇତି କୃଷ୍ଣରୂପଂ ପରଂ ଶାନ୍ତଂ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣମ୍
ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପ୍ରତିମା ତିଆରି କର। ପ୍ରଥମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପରେ, ଶାନ୍ତ ଓ ଶିତଳ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଆଖି।'
ଶ୍ରୀଵତ୍ସକୌସ୍ତୁଭଧରଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ ଗୌରାଙ୍ଗଂ କ୍ଷୀରଵର୍ଣାଭଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ସ୍ଵସ୍ତିକାଙ୍କିତମ୍
ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ଚିହ୍ନ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା, ଦୁଧ ପରି ଧଳା ଦେହ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରତିମାରେ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଥିବ।
ଲାଙ୍ଗଲାସ୍ତ୍ରଧରଂ ଦେଵମ୍ ଅନନ୍ତାଖ୍ଯଂ ମହାବଲମ୍ ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗୈଃ
ଲାଙ୍ଗଳ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବ, ଅନନ୍ତ ନାମର, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯାହାକୁ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ନ ଵିଜ୍ଞାତୋ ହି ତସ୍ଯାନ୍ତସ୍ ତେନାନନ୍ତ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ଭଗିନୀଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ରୁକ୍ମଵର୍ଣାଂ ସୁଶୋଭନାମ୍
ତାଙ୍କର ଶେଷ କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେଇପାଇଁ ତାଙ୍କୁ 'ଅନନ୍ତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବସୁଦେବଙ୍କ ଭଉଣୀ, ରୁକ୍ମବର୍ଣ୍ଣା, ଅତି ଶୋଭାମୟ।
ତୃତୀଯାଂ ଵୈ ସୁଭଦ୍ରାଂ ଚ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତାମ୍
ତୃତୀୟ, ସୁଭଦ୍ରା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ସୁକର୍ମକୃତ୍ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ କାରଯାମ୍ ଆସ ପ୍ରତିମାଃ ଶୁଭଲକ୍ଷଣାଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ବିଶ୍ବକର୍ମା ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପ୍ରଥମଂ ଶୁକ୍ଲଵର୍ଣାଭଂ ଶାରଦେନ୍ଦୁସମପ୍ରଭମ୍ ଆରକ୍ତାକ୍ଷଂ ମହାକାଯଂ ସ୍ଫଟାଵିକଟମସ୍ତକମ୍
ପ୍ରଥମେ, ଏକ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଲାଲ ଆଖି, ବଡ଼ ଦେହ, ସ୍ଫଟିକ ପରି ବିଶାଳ ମୁଣ୍ଡ।
ନୀଲାମ୍ବରଧରଂ ଚୋଗ୍ରଂ ବଲଂ ବଲମଦୋଦ୍ଧତମ୍ କୁଣ୍ଡଲୈକଧରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଗଦାମୁଶଲଧାରିଣମ୍
ନୀଳ ଅମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଏ, ଶକ୍ତିରେ ଅତିରିକ୍ତ, ଗୋଟିଏ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦିବ୍ୟ, ଗଦା ଓ ମୁଶଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ ନୀଲଜୀମୂତସଂନିଭମ୍ ଅତସୀପୁଷ୍ପସଂକାଶଂ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣମ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଆଖି, ଗାଢ଼ ମେଘ ପରି ରଙ୍ଗ, ଅତସୀ ଫୁଲ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଆଖି।
ପୀତଵାସସମ୍ ଅତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ଶୁଭଂ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଲକ୍ଷଣମ୍ ଚକ୍ରପୂର୍ଣକରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପହରଂ ହରିମ୍
ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅତି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ହାତରେ ଚକ୍ର ଧରିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତୃତୀଯାଂ ସ୍ଵର୍ଣଵର୍ଣାଭାଂ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣାମ୍ ଵିଚିତ୍ରଵସ୍ତ୍ରସଂଛନ୍ନାଂ ହାରକେଯୂରଭୂଷିତାମ୍
ତୃତୀୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଲମ୍ବା ଆଖି, ବିଚିତ୍ର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ହାର ଓ କଙ୍କଣ ରେ ଶୋଭିତ।
ଵିଚିତ୍ରାଭରଣୋପେତାଂ ରତ୍ନହାରାଵଲମ୍ବିତାମ୍ ପୀନୋନ୍ନତକୁଚାଂ ରମ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଵିନିର୍ମମେ
ବିଭିନ୍ନ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା, ରତ୍ନମାଳା ଗଳାରେ ଲଟକୁଥିବା, ପୁଷ୍ଟ ଓ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ସ୍ତନ ଥିବା, ସୁନ୍ଦର ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କଲେ।
ସ ତୁ ରାଜାଦ୍ଭୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷଣେନୈକେନ ନିର୍ମିତାଃ ଦିଵ୍ଯଵସ୍ତ୍ରଯୁଗଚ୍ଛନ୍ନା ନାନାରତ୍ନୈର୍ ଅଲଂକୃତାଃ
ସେ ରାଜା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଯୁଗ ରେ ଢାକା, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ରେ ଶୋଭିତ ପ୍ରତିମାମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।