ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ମହାଭାଗୋ ଜଗାମାଦର୍ଶନଂ ହରିଃ ସ ଚାପି ସ୍ଵପ୍ନମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ପରଂ ଵିସ୍ମଯମ୍ ଆଗତଃ
ଏଭଳି କହି ହରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉନି। ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାଂ ନିଶାଂ ସ ସମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ଥିତସ୍ ତଦ୍ଗତମାନସଃ ଵ୍ଯାହରନ୍ ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ସୂକ୍ତଂ ଚୈଵ ତଦାତ୍ମକମ୍
ସେ ରାତିଟି ଉହାର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ ବିତାଇଲେ, ଏବଂ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ତୁତି ପଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରଗତାଯାଂ ରଜନ୍ଯାଂ ତୁ ଉତ୍ଥିତୋ ନାନ୍ଯମାନସଃ ସ ସ୍ନାତ୍ଵା ସାଗରେ ସମ୍ଯଗ୍ ଯଥାଵଦ୍ ଵିଧିନା ତତଃ
ରାତି ସେଶ ହେଲାପରେ, ସେ ଅବିଚଳ ମନେ ଉଠିଲେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ନାନ କଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଦାନଂ ଚ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଗ୍ରାମାଂଶ୍ ଚ ନଗରାଣି ଚ କୃତ୍ଵା ପୌର୍ଵାହ୍ଣିକଂ କର୍ମ ଜଗାମ ସ ନୃପୋତ୍ତମଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଦାନ ଓ ଗ୍ରାମ ଦେଲେ, ପୂର୍ବାହ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଚାଲିଗଲେ।
ନ ଚାଶ୍ଵୋ ନ ପଦାତିଶ୍ ଚ ନ ଗଜୋ ନ ଚ ସାରଥିଃ ଏକାକୀ ସ ମହାଵେଲାଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହୀପତିଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ କୌଣସି ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି, ହାତୀ କିମ୍ବା ସାରଥି ଥିଲେନି; ସେ ଏକାକୀ ମହା ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ଦଦର୍ଶ ମହାଵୃକ୍ଷଂ ତେଜସ୍ଵନ୍ତଂ ମହାଦ୍ରୁମମ୍ ମହାତିଗମହାରୋହଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିପୁଲମ୍ ଏଵ ଚ
ସେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବଡ଼ ଉଚ୍ଚତା ଓ ପ୍ରସ୍ଥଳ ଥିଲା, ପବିତ୍ର ଓ ବିଶାଳ।
ମହୋତ୍ସେଧଂ ମହାକାଯଂ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ଚ ଜଲାନ୍ତିକେ ସାନ୍ଦ୍ରମାଞ୍ଜିଷ୍ଠଵର୍ଣାଭଂ ନାମଜାତିଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସେ ଗଛଟି ବଡ଼ ଉଚ୍ଚ, ମୋଟା, ପାଣି ପାଖରେ ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ଥିଲା, ଗାଢ଼ ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା ରଙ୍ଗର, ନାମ ଓ ପ୍ରଜାତି ନଥିଲା।
ନରନାଥସ୍ ତଦା ଵିପ୍ରା ଦ୍ରୁମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଦାନ୍ଵିତଃ ପରଶୁନା ଶାତଯାମ୍ ଆସ ନିଶିତେନ ଦୃଢେନ ଚ
ତାପରେ ରାଜା, ଗଛଟି ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ମଜବୁତ କୁହାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା କାଟିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଦ୍ଵୈଧୀକର୍ତୁମନାସ୍ ତତ୍ର ବଭୂଵେନ୍ଦ୍ରସଖଃ ସ ଚ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯମାଣେ କାଷ୍ଠେ ତୁ ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍
ଗଛଟିକୁ ଦୁଇଭାଗ କରିବା ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ଦେଖୁଥିଲେ; ଲକଡ଼ିକୁ ନଜର ଦେଉଥିବାବେଳେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଦେଲା।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ ଚ ଵିପ୍ରରୂପଧରାଵ୍ ଉଭୌ ଆଜଗ୍ମତୁର୍ ମହାଭାଗୌ ତଦା ତୁଲ୍ଯାଗ୍ରଜନ୍ମନୌ
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁଇଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ, ସେଠାକୁ ଏକାସାଥିରେ ଆସିଲେ, ଦୁହେଁ ମହାନ୍ ଓ ସମାନ ଜନ୍ମର।
ଜ୍ଵଲମାନୌ ସ୍ଵତେଜୋଭିର୍ ଦିଵ୍ଯସ୍ରଗନୁଲେପନୌ ଅଥ ତୌ ତଂ ସମାଗମ୍ଯ ନୃପମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରସଖଂ ତଦା
ସେମାନେ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିଲେ; ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତାଵ୍ ଊଚତୁର୍ ମହାରାଜ କିମ୍ ଅତ୍ର ତ୍ଵଂ କରିଷ୍ଯସି କିମର୍ଥଂ ଚ ମହାବାହୋ ଶାତିତଶ୍ ଚ ଵନସ୍ପତିଃ
ଦୁହେଁ କହିଲେ, 'ହେ ମହାରାଜ, ଏଠାରେ ଆପଣ କଣ କରୁଛନ୍ତି? କି ଦ୍ୱାରା, ହେ ବଳଶାଳୀ, ଏହି ବୃକ୍ଷଟି କାଟିଦେଇଛନ୍ତି?'
ଅସହାଯୋ ମହାଦୁର୍ଗେ ନିର୍ଜନେ ଗହନେ ଵନେ ମହାସିନ୍ଧୁତଟେ ଚୈଵ କଥଂ ଵୈ ଶାତିତୋ ଦ୍ରୁମଃ
'ଏତେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ, ବଡ଼ ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଏକାକି ଥିଲେ, କିପରି ଏହି ବୃକ୍ଷଟି କାଟିଦେଲେ?'
ତଯୋଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଵିପ୍ରାଃ ସ ତୁ ରାଜା ମୁଦାନ୍ଵିତଃ ବଭାଷେ ଵଚନଂ ତାଭ୍ଯାଂ ମୃଦୁଲଂ ମଧୁରଂ ତଥା
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ତତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଵ୍ ଇଵାଗତୌ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥାଵ୍ ଅଵାଙ୍ମୁଖମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖି, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଦେଵଦେଵମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତମ୍ ଅନନ୍ତଂ ଜଗତାଂ ପତିମ୍ ଆରାଧଯିତୁଂ ପ୍ରତିମାଂ କରୋମୀତି ମତିର୍ ମମ
'ଦେବମାନ୍ୟ ଅନାଦି ଅନନ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏକ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ଅହଂ ସ ଦେଵଦେଵେନ ପରମେଣ ମହାତ୍ମନା ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତେ ଚ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରାଵିତଂ ମଯା
'ମୁଁ ସେଇ ପରମ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱପ୍ନର ଶେଷରେ ଆଦେଶ ପାଇଛି, ଏବଂ ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଏହା ଜଣାଇଛନ୍ତି।'
ରାଜ୍ଞସ୍ ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵେନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମସ୍ଯ ଚ ପ୍ରହସ୍ଯ ତସ୍ମୈ ଵିଶ୍ଵେଶସ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ଵଚନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତିମା ନିର୍ମାଣ କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ହସି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାଧୁ ସାଧୁ ମହୀପାଲ ଯଦ୍ ଏତନ୍ ମତମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ସଂସାରସାଗରେ ଘୋରେ କଦଲୀଦଲସଂନିଭେ
ହେ ରାଜା, ତୁମର ଏହି ଉତ୍ତମ ମତ ବହୁତ ଭଲ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ସମୁଦ୍ର, କଦଳୀପତ୍ର ପରି ଅସ୍ଥିର, ଏଠାରେ ଏହି ଭାବନା ବଡ଼ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ନିଃସାରେ ଦୁଃଖବହୁଲେ କାମକ୍ରୋଧସମାକୁଲେ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଵର୍ତକଲିଲେ ଦୁସ୍ତରେ ରୋମହର୍ଷଣେ
ଏହି ନିରର୍ଥକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ସଂସାର, ଯେଉଁଠାରେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ରେ ଲୋକେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଚକ୍ରବ୍ୟୁହରେ ଅଟକି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଓ ଭୟଜନକ।
ନାନାଵ୍ଯାଧିଶତାଵର୍ତେ ଜଲବୁଦ୍ବୁଦସଂନିଭେ ଯତସ୍ ତେ ମତିର୍ ଉତ୍ପନ୍ନା ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଆରାଧନାଯ ଵୈ
ଶତଶଃ ରୋଗ ମଧ୍ୟରେ, ଜଳବୁଦ୍ବୁଦ ପରି ଅସ୍ଥିର ଏହି ଜୀବନରେ, ତୁମ ମନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ଧନ୍ଯସ୍ ତ୍ଵଂ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଗୁଣୈଃ ସର୍ଵୈର୍ ଅଲଂକୃତଃ ସପ୍ରଜା ପୃଥିଵୀ ଧନ୍ଯା ସଶୈଲଵନକାନନା
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ବଡ଼ ଧନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ପୃଥିବୀ, ତାହାର ଲୋକ, ପାହାଡ଼, ଅଟ, ଅରଣ୍ୟ ସବୁ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ।
ସପୁରଗ୍ରାମନଗରା ଚତୁର୍ଵର୍ଣୈର୍ ଅଲଂକୃତା ଯତ୍ର ତ୍ଵଂ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯିତା ପ୍ରଭୁଃ
ଏଠାର ନଗର, ଗାଁ, ଛୋଟ ଛୋଟ ସ୍ଥାନ, ଚାରିବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ।
ଏହ୍ଯ୍ ଏହି ସୁମହାଭାଗ ଦ୍ରୁମେ ଽସ୍ମିନ୍ ସୁଖଶୀତଲେ ଆଵାଭ୍ଯାଂ ସହ ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ କଥାଭିର୍ ଧର୍ମସଂଶ୍ରିତଃ
ଆସ, ଆସ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି ଶିତଳ ଛାୟା ତଳେ ଆସ। ମୋ ସହ ରୁହ, ଧର୍ମମୟ କଥାରେ ମନ ଲଗାଇବା।
ଅଯଂ ମମ ସହାଯସ୍ ତୁ ଆଗତଃ ଶିଲ୍ପିନାଂ ଵରଃ ଵିଶ୍ଵକର୍ମସମଃ ସାକ୍ଷାନ୍ ନିପୁଣଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ ମଯୋଦ୍ଦିଷ୍ଟାଂ ତୁ ପ୍ରତିମାଂ କରୋତ୍ଯ୍ ଏଷ ତଟଂ ତ୍ଯଜ
ମୋ ସହଚର ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ସମସ୍ତ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବିଶ୍ବକର୍ମା ସମାନ, ସବୁ କାମରେ ନିପୁଣ। ମୁଁ ଯେପରି ଦେଖେଇବି, ସେ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବ। ଏହି କୂଳ ଛାଡ଼।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ତଦା ରାଜା ଦ୍ଵିଜନ୍ମନଃ ସାଗରସ୍ଯ ତଟଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତ୍ଵା ତସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଦ୍ୱିଜନ୍ମା ରାଜା ସାଗର କୂଳ ଛାଡ଼ି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ତସ୍ଥୌ ସ ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵୃକ୍ଷଚ୍ଛାଯେ ସୁଶୀତଲେ ତତସ୍ ତସ୍ମୈ ସ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଦଦାଵ୍ ଆଜ୍ଞାଂ ଦ୍ଵିଜାକୃତିଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଶିତଳ ବୃକ୍ଷଛାୟା ତଳେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।
ଶିଲ୍ପିମୁଖ୍ଯାଯ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ କୁରୁଷ୍ଵ ପ୍ରତିମା ଇତି କୃଷ୍ଣରୂପଂ ପରଂ ଶାନ୍ତଂ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣମ୍
ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପ୍ରତିମା ତିଆରି କର। ପ୍ରଥମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପରେ, ଶାନ୍ତ ଓ ଶିତଳ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଆଖି।'
ଶ୍ରୀଵତ୍ସକୌସ୍ତୁଭଧରଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ ଗୌରାଙ୍ଗଂ କ୍ଷୀରଵର୍ଣାଭଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ସ୍ଵସ୍ତିକାଙ୍କିତମ୍
ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ଚିହ୍ନ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା, ଦୁଧ ପରି ଧଳା ଦେହ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରତିମାରେ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଥିବ।
ଲାଙ୍ଗଲାସ୍ତ୍ରଧରଂ ଦେଵମ୍ ଅନନ୍ତାଖ୍ଯଂ ମହାବଲମ୍ ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗୈଃ
ଲାଙ୍ଗଳ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବ, ଅନନ୍ତ ନାମର, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯାହାକୁ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।