ଶାର୍ଙ୍ଗବାଣଧରଂ ଦେଵଂ ଜ୍ଵଲତ୍ତେଜୋତିମଣ୍ଡଲମ୍ ଯୁଗାନ୍ତାଦିତ୍ଯଵର୍ଣାଭଂ ନୀଲଵୈଦୂର୍ଯସଂନିଭମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ—ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବତା, ତୀବ୍ର ତେଜର ଆବାହନରେ ଘିରିଥିବା, ଯୁଗାନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ନୀଳ ବୈଦୂର୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା।
ସୁପର୍ଣାଂସେ ତମ୍ ଆସୀନଂ ଷୋଡଶାର୍ଧଭୁଜଂ ଶୁଭମ୍ ସ ଚାସ୍ମୈ ପ୍ରାବ୍ରଵୀଦ୍ ଧୀରାଃ ସାଧୁ ରାଜନ୍ ମହାମତେ
ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ଼) ଡାଣା ଉପରେ ବସିଥିବା, ଷୋଢ଼ଶ ଆଉ ଅଧ ହାତ ଥିବା ଶୁଭ୍ର ଦେବତା, ଧୈର୍ୟ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଶାବାଶ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜନ୍।'
କ୍ରତୁନାନେନ ଦିଵ୍ଯେନ ତଥା ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ତେ ମହୀପାଲ ଵୃଥା କିମ୍ ଅନୁଶୋଚସି
'ଏହି ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ, ତୁମର ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ରାଜା। ଅକାରଣ ଦୁଃଖ କାହିଁକି କରୁଛ?'
ଯଦ୍ ଅତ୍ର ପ୍ରତିମା ରାଜଞ୍ ଜଗତ୍ପୂଜ୍ଯା ସନାତନୀ ଯଥା ସା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଭୂପ ତଦୁପାଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ
'ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସନାତନ ପ୍ରତିମାକୁ ସମସ୍ତେ ପୂଜନ୍ତି, ରାଜା, ସେଇ ପ୍ରତିମା କିପରି ମିଳେ, ସେ ଉପାୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଭୂପତି।'
ଗତାଯାମ୍ ଅଦ୍ଯ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ନିର୍ମଲେ ଭାସ୍କରୋଦିତେ ସାଗରସ୍ଯ ଜଲସ୍ଯାନ୍ତେ ନାନାଦ୍ରୁମଵିଭୂଷିତେ
'ଏଇ ରାତି ଶେଷ ହେଲେ ଓ ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ସମୁଦ୍ର ପାରେ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଘେରା ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ସମୁଦ୍ର ଜଳର ସୀମାନ୍ତରେ—'
ଜଲଂ ତଥୈଵ ଵେଲାଯାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ତତ୍ର ଵୈ ମହତ୍ ଲଵଣସ୍ଯୋଦଧେ ରାଜଂସ୍ ତରଙ୍ଗୈଃ ସମଭିପ୍ଲୁତମ୍
'ସେଠାରେ, ରାଜା, ତୁମେ ଦେଖିବେ, ଲବଣ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗରେ ବଡ଼ ଭାବରେ ଉତ୍ତେଜିତ ଜଳ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ।'
କୂଲାନ୍ତେ ହି ମହାଵୃକ୍ଷଃ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥଲଜଲେଷୁ ଚ ଵେଲାଭିର୍ ହନ୍ଯମାନଶ୍ ଚ ନ ଚାସୌ କମ୍ପତେ ଦ୍ରୁମଃ
'କୂଳ ଧାରରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଦଢ଼ିଆ ଜଳ ଓ ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଆ ଅବସ୍ଥାନ କରିଛି, ତାଳ ତାଳ ତରଙ୍ଗ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଗଛ କମ୍ପି ନାହିଁ।'
ପରଶୁମ୍ ଆଦାଯ ହସ୍ତେନ ଊର୍ମେର୍ ଅନ୍ତସ୍ ତତୋ ଵ୍ରଜ ଏକାକୀ ଵିହରନ୍ ରାଜନ୍ ସ ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯସି ପାଦପମ୍
'ତୁମେ ହାତରେ କୁହାଡ଼ି ନେଇ, ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କର, ଏକାକି ଘୁରିବା ସମୟରେ, ରାଜା, ସେଇ ଗଛକୁ ଦେଖିବ।'
ଈଦୃକ୍ ଚିହ୍ନଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଛେଦଯ ତ୍ଵମ୍ ଅଶଙ୍କିତଃ ଛେଦ୍ଯମାନଂ ତୁ ତଂ ଵୃକ୍ଷଂ ପ୍ରାତର୍ ଅଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍
'ଏପରି ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଗଛକୁ କାଟ; ପ୍ରଭାତରେ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସେଇ ଗଛ କାଟିବ, ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବ।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେନୈଵ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ତତୋ ଭୂପାଲ ଦର୍ଶନାତ୍ କୁରୁ ତାଂ ପ୍ରତିମାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଜହି ଚିନ୍ତାଂ ଵିମୋହିନୀମ୍
'ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭଲ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କର; ତାପରେ, ରାଜା, ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କର, ଭ୍ରମ ଓ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ିଦେ।'
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ମହାଭାଗୋ ଜଗାମାଦର୍ଶନଂ ହରିଃ ସ ଚାପି ସ୍ଵପ୍ନମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ପରଂ ଵିସ୍ମଯମ୍ ଆଗତଃ
ଏଭଳି କହି ହରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉନି। ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାଂ ନିଶାଂ ସ ସମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ଥିତସ୍ ତଦ୍ଗତମାନସଃ ଵ୍ଯାହରନ୍ ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ସୂକ୍ତଂ ଚୈଵ ତଦାତ୍ମକମ୍
ସେ ରାତିଟି ଉହାର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ ବିତାଇଲେ, ଏବଂ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ତୁତି ପଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରଗତାଯାଂ ରଜନ୍ଯାଂ ତୁ ଉତ୍ଥିତୋ ନାନ୍ଯମାନସଃ ସ ସ୍ନାତ୍ଵା ସାଗରେ ସମ୍ଯଗ୍ ଯଥାଵଦ୍ ଵିଧିନା ତତଃ
ରାତି ସେଶ ହେଲାପରେ, ସେ ଅବିଚଳ ମନେ ଉଠିଲେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ନାନ କଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଦାନଂ ଚ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଗ୍ରାମାଂଶ୍ ଚ ନଗରାଣି ଚ କୃତ୍ଵା ପୌର୍ଵାହ୍ଣିକଂ କର୍ମ ଜଗାମ ସ ନୃପୋତ୍ତମଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଦାନ ଓ ଗ୍ରାମ ଦେଲେ, ପୂର୍ବାହ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଚାଲିଗଲେ।
ନ ଚାଶ୍ଵୋ ନ ପଦାତିଶ୍ ଚ ନ ଗଜୋ ନ ଚ ସାରଥିଃ ଏକାକୀ ସ ମହାଵେଲାଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହୀପତିଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ କୌଣସି ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି, ହାତୀ କିମ୍ବା ସାରଥି ଥିଲେନି; ସେ ଏକାକୀ ମହା ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ଦଦର୍ଶ ମହାଵୃକ୍ଷଂ ତେଜସ୍ଵନ୍ତଂ ମହାଦ୍ରୁମମ୍ ମହାତିଗମହାରୋହଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିପୁଲମ୍ ଏଵ ଚ
ସେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବଡ଼ ଉଚ୍ଚତା ଓ ପ୍ରସ୍ଥଳ ଥିଲା, ପବିତ୍ର ଓ ବିଶାଳ।
ମହୋତ୍ସେଧଂ ମହାକାଯଂ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ଚ ଜଲାନ୍ତିକେ ସାନ୍ଦ୍ରମାଞ୍ଜିଷ୍ଠଵର୍ଣାଭଂ ନାମଜାତିଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସେ ଗଛଟି ବଡ଼ ଉଚ୍ଚ, ମୋଟା, ପାଣି ପାଖରେ ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ଥିଲା, ଗାଢ଼ ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା ରଙ୍ଗର, ନାମ ଓ ପ୍ରଜାତି ନଥିଲା।
ନରନାଥସ୍ ତଦା ଵିପ୍ରା ଦ୍ରୁମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଦାନ୍ଵିତଃ ପରଶୁନା ଶାତଯାମ୍ ଆସ ନିଶିତେନ ଦୃଢେନ ଚ
ତାପରେ ରାଜା, ଗଛଟି ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ମଜବୁତ କୁହାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା କାଟିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଦ୍ଵୈଧୀକର୍ତୁମନାସ୍ ତତ୍ର ବଭୂଵେନ୍ଦ୍ରସଖଃ ସ ଚ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯମାଣେ କାଷ୍ଠେ ତୁ ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍
ଗଛଟିକୁ ଦୁଇଭାଗ କରିବା ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ଦେଖୁଥିଲେ; ଲକଡ଼ିକୁ ନଜର ଦେଉଥିବାବେଳେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଦେଲା।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ ଚ ଵିପ୍ରରୂପଧରାଵ୍ ଉଭୌ ଆଜଗ୍ମତୁର୍ ମହାଭାଗୌ ତଦା ତୁଲ୍ଯାଗ୍ରଜନ୍ମନୌ
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁଇଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ, ସେଠାକୁ ଏକାସାଥିରେ ଆସିଲେ, ଦୁହେଁ ମହାନ୍ ଓ ସମାନ ଜନ୍ମର।
ଜ୍ଵଲମାନୌ ସ୍ଵତେଜୋଭିର୍ ଦିଵ୍ଯସ୍ରଗନୁଲେପନୌ ଅଥ ତୌ ତଂ ସମାଗମ୍ଯ ନୃପମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରସଖଂ ତଦା
ସେମାନେ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିଲେ; ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତାଵ୍ ଊଚତୁର୍ ମହାରାଜ କିମ୍ ଅତ୍ର ତ୍ଵଂ କରିଷ୍ଯସି କିମର୍ଥଂ ଚ ମହାବାହୋ ଶାତିତଶ୍ ଚ ଵନସ୍ପତିଃ
ଦୁହେଁ କହିଲେ, 'ହେ ମହାରାଜ, ଏଠାରେ ଆପଣ କଣ କରୁଛନ୍ତି? କି ଦ୍ୱାରା, ହେ ବଳଶାଳୀ, ଏହି ବୃକ୍ଷଟି କାଟିଦେଇଛନ୍ତି?'
ଅସହାଯୋ ମହାଦୁର୍ଗେ ନିର୍ଜନେ ଗହନେ ଵନେ ମହାସିନ୍ଧୁତଟେ ଚୈଵ କଥଂ ଵୈ ଶାତିତୋ ଦ୍ରୁମଃ
'ଏତେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ, ବଡ଼ ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଏକାକି ଥିଲେ, କିପରି ଏହି ବୃକ୍ଷଟି କାଟିଦେଲେ?'
ତଯୋଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଵିପ୍ରାଃ ସ ତୁ ରାଜା ମୁଦାନ୍ଵିତଃ ବଭାଷେ ଵଚନଂ ତାଭ୍ଯାଂ ମୃଦୁଲଂ ମଧୁରଂ ତଥା
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ତତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଵ୍ ଇଵାଗତୌ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥାଵ୍ ଅଵାଙ୍ମୁଖମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖି, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଦେଵଦେଵମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତମ୍ ଅନନ୍ତଂ ଜଗତାଂ ପତିମ୍ ଆରାଧଯିତୁଂ ପ୍ରତିମାଂ କରୋମୀତି ମତିର୍ ମମ
'ଦେବମାନ୍ୟ ଅନାଦି ଅନନ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏକ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ଅହଂ ସ ଦେଵଦେଵେନ ପରମେଣ ମହାତ୍ମନା ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତେ ଚ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରାଵିତଂ ମଯା
'ମୁଁ ସେଇ ପରମ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱପ୍ନର ଶେଷରେ ଆଦେଶ ପାଇଛି, ଏବଂ ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଏହା ଜଣାଇଛନ୍ତି।'
ରାଜ୍ଞସ୍ ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵେନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମସ୍ଯ ଚ ପ୍ରହସ୍ଯ ତସ୍ମୈ ଵିଶ୍ଵେଶସ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ଵଚନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତିମା ନିର୍ମାଣ କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ହସି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାଧୁ ସାଧୁ ମହୀପାଲ ଯଦ୍ ଏତନ୍ ମତମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ସଂସାରସାଗରେ ଘୋରେ କଦଲୀଦଲସଂନିଭେ
ହେ ରାଜା, ତୁମର ଏହି ଉତ୍ତମ ମତ ବହୁତ ଭଲ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ସମୁଦ୍ର, କଦଳୀପତ୍ର ପରି ଅସ୍ଥିର, ଏଠାରେ ଏହି ଭାବନା ବଡ଼ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ନିଃସାରେ ଦୁଃଖବହୁଲେ କାମକ୍ରୋଧସମାକୁଲେ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଵର୍ତକଲିଲେ ଦୁସ୍ତରେ ରୋମହର୍ଷଣେ
ଏହି ନିରର୍ଥକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ସଂସାର, ଯେଉଁଠାରେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ରେ ଲୋକେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଚକ୍ରବ୍ୟୁହରେ ଅଟକି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଓ ଭୟଜନକ।