ଇଦଂ ସମସ୍ତାଘଵିନାଶହେତୁଃ କାରୁଣ୍ଯସଂଜ୍ଞଂ ସୁଖମୋକ୍ଷଦଂ ଚ ଅଶେଷଵାଞ୍ଛାଫଲଦଂ ଵରିଷ୍ଠଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ମଯୋକ୍ତଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସ୍ଯ
ଏହି ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୋତ୍ର ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ, ଦୟାମୟ, ସୁଖ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ—ମୁଁ ଏହିଥିରେ କହିଛି।
ଯେ ତଂ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଵିମଲା ମୁରାରିଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ନିତ୍ଯଂ ପୁରୁଷଂ ପୁରାଣମ୍ ତେ ମୁକ୍ତିଭାଜଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁଂ ମନ୍ତ୍ରୈର୍ ଯଥାଜ୍ଯଂ ହୁତମ୍ ଅଧ୍ଵରାଗ୍ନୌ
ଯେଉଁ ନିର୍ମଳ ଲୋକମାନେ ସେଇ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ପବିତ୍ର, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ମୁରାରିଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ ଅଗ୍ନିରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ।
ଏକଃ ସ ଦେଵୋ ଭଵଦୁଃଖହନ୍ତା ପରଃ ପରେଷାଂ ନ ତତୋ ଽସ୍ତି ଚାନ୍ଯତ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟା ସ ପାତା ସ ତୁ ନାଶକର୍ତା ଵିଷ୍ଣୁଃ ସମସ୍ତାଖିଲସାରଭୂତଃ
ସେଇ ଏକମାତ୍ର ଦେବତା, ଯିଏ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି। ସେ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେ ନାଶ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ସାର।
କିଂ ଵିଦ୍ଯଯା କିଂ ସ୍ଵଗୁଣୈଶ୍ ଚ ତେଷାଂ ଯଜ୍ଞୈଶ୍ ଚ ଦାନୈଶ୍ ଚ ତପୋଭିର୍ ଉଗ୍ରୈଃ ଯେଷାଂ ନ ଭକ୍ତିର୍ ଭଵତୀହ କୃଷ୍ଣେ ଜଗଦ୍ଗୁରୌ ମୋକ୍ଷସୁଖପ୍ରଦେ ଚ
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ମୋକ୍ଷ ଓ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ, ନିଜ ଗୁଣ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ କିମ୍ବା କଠିନ ତପସ୍ୟା କଣ କାମର?
ଲୋକେ ସ ଧନ୍ଯଃ ସ ଶୁଚିଃ ସ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ମଖୈସ୍ ତପୋଭିଃ ସ ଗୁଣୈର୍ ଵରିଷ୍ଠଃ ଜ୍ଞାତା ସ ଦାତା ସ ତୁ ସତ୍ଯଵକ୍ତା ଯସ୍ଯାସ୍ତି ଭକ୍ତିଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମାଖ୍ଯେ
ଏହି ଜଗତରେ ଯାହାଙ୍କର ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେ ଧନ୍ୟ, ସେ ପବିତ୍ର, ସେ ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଗୁଣରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ସେ ଜାଣିଥିବା, ସେ ଦାନ କରୁଥିବା, ସେ ସତ୍ୟ କହୁଥିବା।
ସ୍ତୁତ୍ଵୈଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ସନାତନମ୍ ଵାସୁଦେଵଂ ଜଗନ୍ନାଥଂ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍
ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରି ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁନିମାନେ ବାସୁଦେବ, ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ।
ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟୋ ମହୀପାଲଃ କୁଶାନ୍ ଆସ୍ତୀର୍ଯ ଭୂତଲେ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଚ ତନ୍ମନା ଭୂତ୍ଵା ସୁଷ୍ଵାପ ଧରଣୀତଲେ
ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ରାଜା ଭୂମିରେ କୁଶ ଛାଡ଼ି, ମନ ଏହାରେ ଲଗାଇ, ଧରଣୀ ଉପରେ ଶୋଇଲେ।
କଥଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମ୍ ଅଭ୍ଯେତି ଦେଵଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ ମମ ଚାର୍ତିହରୋ ଦେଵସ୍ ତଦାସାଵ୍ ଇତି ଚିନ୍ତଯନ୍
ସେ ଭାବିଲେ, 'ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କିପରି ମୋ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେବେ? ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ସେଇ ଦେବତା ଏବେ କିପରି ଦେଖାଦେବେ?'
ସୁପ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ନୃପତେର୍ ଵାସୁଦେଵୋ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ ଆତ୍ମାନଂ ଦର୍ଶଯାମ୍ ଆସ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଭୃତମ୍
ରାଜା ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ବାସୁଦେବ, ଜଗତର ଗୁରୁ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ନିଜକୁ ପ୍ରକଟ କଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ତୁ ସପ୍ରେମ ଦେଵଦେଵଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଧରଂ ଦେଵଂ ଗଦାଚକ୍ରୋଗ୍ରପାଣିନମ୍
ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦେଖିଲେ—ଦେବଦେବ, ଜଗତଗୁରୁ, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ହାତରେ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ଧରିଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ।
ଶାର୍ଙ୍ଗବାଣଧରଂ ଦେଵଂ ଜ୍ଵଲତ୍ତେଜୋତିମଣ୍ଡଲମ୍ ଯୁଗାନ୍ତାଦିତ୍ଯଵର୍ଣାଭଂ ନୀଲଵୈଦୂର୍ଯସଂନିଭମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ—ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବତା, ତୀବ୍ର ତେଜର ଆବାହନରେ ଘିରିଥିବା, ଯୁଗାନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ନୀଳ ବୈଦୂର୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା।
ସୁପର୍ଣାଂସେ ତମ୍ ଆସୀନଂ ଷୋଡଶାର୍ଧଭୁଜଂ ଶୁଭମ୍ ସ ଚାସ୍ମୈ ପ୍ରାବ୍ରଵୀଦ୍ ଧୀରାଃ ସାଧୁ ରାଜନ୍ ମହାମତେ
ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ଼) ଡାଣା ଉପରେ ବସିଥିବା, ଷୋଢ଼ଶ ଆଉ ଅଧ ହାତ ଥିବା ଶୁଭ୍ର ଦେବତା, ଧୈର୍ୟ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଶାବାଶ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜନ୍।'
କ୍ରତୁନାନେନ ଦିଵ୍ଯେନ ତଥା ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ତେ ମହୀପାଲ ଵୃଥା କିମ୍ ଅନୁଶୋଚସି
'ଏହି ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ, ତୁମର ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ରାଜା। ଅକାରଣ ଦୁଃଖ କାହିଁକି କରୁଛ?'
ଯଦ୍ ଅତ୍ର ପ୍ରତିମା ରାଜଞ୍ ଜଗତ୍ପୂଜ୍ଯା ସନାତନୀ ଯଥା ସା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଭୂପ ତଦୁପାଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ
'ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସନାତନ ପ୍ରତିମାକୁ ସମସ୍ତେ ପୂଜନ୍ତି, ରାଜା, ସେଇ ପ୍ରତିମା କିପରି ମିଳେ, ସେ ଉପାୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଭୂପତି।'
ଗତାଯାମ୍ ଅଦ୍ଯ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ନିର୍ମଲେ ଭାସ୍କରୋଦିତେ ସାଗରସ୍ଯ ଜଲସ୍ଯାନ୍ତେ ନାନାଦ୍ରୁମଵିଭୂଷିତେ
'ଏଇ ରାତି ଶେଷ ହେଲେ ଓ ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ସମୁଦ୍ର ପାରେ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଘେରା ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ସମୁଦ୍ର ଜଳର ସୀମାନ୍ତରେ—'
ଜଲଂ ତଥୈଵ ଵେଲାଯାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ତତ୍ର ଵୈ ମହତ୍ ଲଵଣସ୍ଯୋଦଧେ ରାଜଂସ୍ ତରଙ୍ଗୈଃ ସମଭିପ୍ଲୁତମ୍
'ସେଠାରେ, ରାଜା, ତୁମେ ଦେଖିବେ, ଲବଣ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗରେ ବଡ଼ ଭାବରେ ଉତ୍ତେଜିତ ଜଳ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ।'
କୂଲାନ୍ତେ ହି ମହାଵୃକ୍ଷଃ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥଲଜଲେଷୁ ଚ ଵେଲାଭିର୍ ହନ୍ଯମାନଶ୍ ଚ ନ ଚାସୌ କମ୍ପତେ ଦ୍ରୁମଃ
'କୂଳ ଧାରରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଦଢ଼ିଆ ଜଳ ଓ ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଆ ଅବସ୍ଥାନ କରିଛି, ତାଳ ତାଳ ତରଙ୍ଗ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଗଛ କମ୍ପି ନାହିଁ।'
ପରଶୁମ୍ ଆଦାଯ ହସ୍ତେନ ଊର୍ମେର୍ ଅନ୍ତସ୍ ତତୋ ଵ୍ରଜ ଏକାକୀ ଵିହରନ୍ ରାଜନ୍ ସ ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯସି ପାଦପମ୍
'ତୁମେ ହାତରେ କୁହାଡ଼ି ନେଇ, ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କର, ଏକାକି ଘୁରିବା ସମୟରେ, ରାଜା, ସେଇ ଗଛକୁ ଦେଖିବ।'
ଈଦୃକ୍ ଚିହ୍ନଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଛେଦଯ ତ୍ଵମ୍ ଅଶଙ୍କିତଃ ଛେଦ୍ଯମାନଂ ତୁ ତଂ ଵୃକ୍ଷଂ ପ୍ରାତର୍ ଅଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍
'ଏପରି ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଗଛକୁ କାଟ; ପ୍ରଭାତରେ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସେଇ ଗଛ କାଟିବ, ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବ।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେନୈଵ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ତତୋ ଭୂପାଲ ଦର୍ଶନାତ୍ କୁରୁ ତାଂ ପ୍ରତିମାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଜହି ଚିନ୍ତାଂ ଵିମୋହିନୀମ୍
'ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭଲ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କର; ତାପରେ, ରାଜା, ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କର, ଭ୍ରମ ଓ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ିଦେ।'
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ମହାଭାଗୋ ଜଗାମାଦର୍ଶନଂ ହରିଃ ସ ଚାପି ସ୍ଵପ୍ନମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ପରଂ ଵିସ୍ମଯମ୍ ଆଗତଃ
ଏଭଳି କହି ହରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉନି। ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାଂ ନିଶାଂ ସ ସମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ଥିତସ୍ ତଦ୍ଗତମାନସଃ ଵ୍ଯାହରନ୍ ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ସୂକ୍ତଂ ଚୈଵ ତଦାତ୍ମକମ୍
ସେ ରାତିଟି ଉହାର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ ବିତାଇଲେ, ଏବଂ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ତୁତି ପଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରଗତାଯାଂ ରଜନ୍ଯାଂ ତୁ ଉତ୍ଥିତୋ ନାନ୍ଯମାନସଃ ସ ସ୍ନାତ୍ଵା ସାଗରେ ସମ୍ଯଗ୍ ଯଥାଵଦ୍ ଵିଧିନା ତତଃ
ରାତି ସେଶ ହେଲାପରେ, ସେ ଅବିଚଳ ମନେ ଉଠିଲେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ନାନ କଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଦାନଂ ଚ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଗ୍ରାମାଂଶ୍ ଚ ନଗରାଣି ଚ କୃତ୍ଵା ପୌର୍ଵାହ୍ଣିକଂ କର୍ମ ଜଗାମ ସ ନୃପୋତ୍ତମଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଦାନ ଓ ଗ୍ରାମ ଦେଲେ, ପୂର୍ବାହ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଚାଲିଗଲେ।
ନ ଚାଶ୍ଵୋ ନ ପଦାତିଶ୍ ଚ ନ ଗଜୋ ନ ଚ ସାରଥିଃ ଏକାକୀ ସ ମହାଵେଲାଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହୀପତିଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ କୌଣସି ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି, ହାତୀ କିମ୍ବା ସାରଥି ଥିଲେନି; ସେ ଏକାକୀ ମହା ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ଦଦର୍ଶ ମହାଵୃକ୍ଷଂ ତେଜସ୍ଵନ୍ତଂ ମହାଦ୍ରୁମମ୍ ମହାତିଗମହାରୋହଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିପୁଲମ୍ ଏଵ ଚ
ସେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବଡ଼ ଉଚ୍ଚତା ଓ ପ୍ରସ୍ଥଳ ଥିଲା, ପବିତ୍ର ଓ ବିଶାଳ।
ମହୋତ୍ସେଧଂ ମହାକାଯଂ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ଚ ଜଲାନ୍ତିକେ ସାନ୍ଦ୍ରମାଞ୍ଜିଷ୍ଠଵର୍ଣାଭଂ ନାମଜାତିଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସେ ଗଛଟି ବଡ଼ ଉଚ୍ଚ, ମୋଟା, ପାଣି ପାଖରେ ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ଥିଲା, ଗାଢ଼ ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା ରଙ୍ଗର, ନାମ ଓ ପ୍ରଜାତି ନଥିଲା।
ନରନାଥସ୍ ତଦା ଵିପ୍ରା ଦ୍ରୁମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଦାନ୍ଵିତଃ ପରଶୁନା ଶାତଯାମ୍ ଆସ ନିଶିତେନ ଦୃଢେନ ଚ
ତାପରେ ରାଜା, ଗଛଟି ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ମଜବୁତ କୁହାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା କାଟିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଦ୍ଵୈଧୀକର୍ତୁମନାସ୍ ତତ୍ର ବଭୂଵେନ୍ଦ୍ରସଖଃ ସ ଚ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯମାଣେ କାଷ୍ଠେ ତୁ ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍
ଗଛଟିକୁ ଦୁଇଭାଗ କରିବା ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ଦେଖୁଥିଲେ; ଲକଡ଼ିକୁ ନଜର ଦେଉଥିବାବେଳେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଦେଲା।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ ଚ ଵିପ୍ରରୂପଧରାଵ୍ ଉଭୌ ଆଜଗ୍ମତୁର୍ ମହାଭାଗୌ ତଦା ତୁଲ୍ଯାଗ୍ରଜନ୍ମନୌ
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁଇଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ, ସେଠାକୁ ଏକାସାଥିରେ ଆସିଲେ, ଦୁହେଁ ମହାନ୍ ଓ ସମାନ ଜନ୍ମର।