ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାଃ ସର୍ଵେ ତସ୍ମିନ୍ ରାଜ୍ଞୋ ମହୋତ୍ସଵେ ଯେ ଚ ତତ୍ର ତପଃସିଦ୍ଧା ମୁନଯଶ୍ ଚିରଜୀଵିନଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ମହୋତ୍ସବରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସୁସ୍ଥ ଥିଲେ, ଏହା ସହିତ ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୀର୍ଘାୟୁ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ନ ଜାତଂ ତାଦୃଶଂ ଯଜ୍ଞଂ ଧନଧାନ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ ଏଵଂ ସ ରାଜା ଵିଧିଵଦ୍ ଵାଜିମେଧଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ କ୍ରତୁଂ ସମାପଯାମ୍ ଆସ ପ୍ରାସାଦଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ତଥା
ଏପରି ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ କେବେ ହୋଇନଥିଲା; ସେହିପରି, ରାଜା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ସଫଳ କଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ବ୍ରୂହି ନୋ ଦେଵଦେଵେଶ ଯତ୍ ପୃଚ୍ଛାମଃ ପୁରାତନମ୍ ଯଥା ତାଃ ପ୍ରତିମାଃ ପୂର୍ଵମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନେନ ନିର୍ମିତାଃ
ହେ ଦେବଦେବ, ଆମେ ପୁରୁଣା କଥା ପଚାରୁଛୁ; ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କେମିତି ସେହି ପ୍ରତିମାଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବେ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଆମକୁ କହ।
କେନ ଚୈଵ ପ୍ରକାରେଣ ତୁଷ୍ଟସ୍ ତସ୍ମୈ ସ ମାଧଵଃ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଵଦ ଚାସ୍ମାକଂ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
କେଉଁ ପ୍ରକାରେ ମାଧବ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ କହ, କାରଣ ଆମର ବଡ଼ ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ପୁରାଣଂ ଵେଦସଂମିତମ୍ କଥଯାମି ପୁରା ଵୃତ୍ତଂ ପ୍ରତିମାନାଂ ଚ ସଂଭଵମ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପୁରାଣ ଓ ବେଦ ସମ୍ମତ କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିବା ଏହି ପ୍ରତିମାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି।
ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଚ ମହାଯଜ୍ଞେ ପ୍ରାସାଦେ ଚୈଵ ନିର୍ମିତେ ଚିନ୍ତା ତସ୍ଯ ବଭୂଵାଥ ପ୍ରତିମାର୍ଥମ୍ ଅହର୍ନିଶମ୍
ମହାଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବା ଓ ମନ୍ଦିର ତିଆରି ହେବା ପରେ, ସେ ପ୍ରତିମା ପାଇଁ ଦିନ ରାତି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନ ଵେଦ୍ମି କେନ ଦେଵେଶଂ ସର୍ଵେଶଂ ଲୋକପାଵନମ୍ ସର୍ଗସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକର୍ତାରଂ ପଶ୍ଯାମି ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ କିଏ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶୁଧିକର୍ତ୍ତା, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ସଂହାର କରୁଥିବା ଦେବଦେବ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି।
ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଭୂଦ୍ ରାଜା ଶେତେ ରାତ୍ରୌ ଦିଵାପି ନ ନ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଵିଵିଧାନ୍ ଭୋଗାନ୍ ନ ଚ ସ୍ନାନଂ ପ୍ରସାଧନମ୍
ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ରାଜା ଦିନ ରାତି କେବେ ଶୁଏନି, ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେନି, ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଶୃଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟ କରେନି।
ନୈଵ ଵାଦ୍ଯେନ ଗନ୍ଧେନ ଗାଯନୈର୍ ଵର୍ଣକୈର୍ ଅପି ନ ଗଜୈର୍ ମଦଯୁକ୍ତୈଶ୍ ଚ ନ ଚାନେକୈର୍ ହଯାନ୍ଵିତୈଃ
ସେ ବାଦ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧ, ଗୀତ, ରଙ୍ଗ, ମଦମସ୍ତ ହାତୀ କିମ୍ବା ଅନେକ ଘୋଡ଼ାରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁନଥିଲେ।
ନେନ୍ଦ୍ରନୀଲୈର୍ ମହାନୀଲୈଃ ପଦ୍ମରାଗମଯୈର୍ ନ ଚ ସୁଵର୍ଣରଜତାଦ୍ଯୈଶ୍ ଚ ଵଜ୍ରସ୍ଫଟିକସଂଯୁତୈଃ
ନ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ, ବଡ଼ ନୀଳମଣି, ପଦ୍ମରାଗ, ସୁନା, ଚାଁଦି ଓ ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ହୀରା ଓ ସ୍ଫଟିକ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ବସ୍ତୁରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମନ ଲାଗୁନଥିଲା।
ବହୁରାଗାର୍ଥକାମୈର୍ ଵା ନ ଵନ୍ଯୈର୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗୈଃ ବଭୂଵ ତସ୍ଯ ନୃପତେର୍ ମନସସ୍ ତୁଷ୍ଟିଵର୍ଧନମ୍
ଅନେକ ରାଗ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାର ବସ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲୀ ଜୀବ ଓ ଆକାଶରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଏହା କୌଣସି ଜିନିଷ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେଇ ରାଜାଙ୍କର ମନରେ ସନ୍ତୋଷ ବୃଦ୍ଧି ହେଲା ନାହିଁ।
ଶୈଲମୃଦ୍ଦାରୁଜାତେଷୁ ପ୍ରଶସ୍ତଂ କିଂ ମହୀତଲେ ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରତିମାଯୋଗ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତମ୍
ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ପାଥର, ମାଟି ଓ କାଠ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ, ଯାହା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରତିମା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ?
ଏତୈର୍ ଏଵ ତ୍ରଯାଣାଂ ତୁ ଦଯିତଂ ସ୍ଯାତ୍ ସୁରାର୍ଚିତମ୍ ସ୍ଥାପିତେ ପ୍ରୀତିମ୍ ଅଭ୍ଯେତି ଇତି ଚିନ୍ତାପରୋ ଽଭଵତ୍
ଏହି ତିନିଟି ମଧ୍ୟରୁ ଯାହା ଦେବତାମାନେ ଭଲପାଆନ୍ତି ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କଲେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ—ଏହି ଭାବନାରେ ସେ ରାଜା ଏକାଗ୍ର ହେଲେ।
ପଞ୍ଚରାତ୍ରଵିଧାନେନ ସଂପୂଜ୍ଯ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟୋ ମହୀପାଲଃ ସଂସ୍ତୋତୁମ୍ ଉପଚକ୍ରମେ
ପଞ୍ଚରାତ୍ର ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ମହୀପତି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଵାସୁଦେଵ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ନମସ୍ ତେ ମୋକ୍ଷକାରଣ ତ୍ରାହି ମାଂ ସର୍ଵଲୋକେଶ ଜନ୍ମସଂସାରସାଗରାତ୍
ଓ ବାସୁଦେବ, ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର! ମୁକ୍ତିର କାରଣ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ନାଥ, ମୋତେ ଜନ୍ମ ଓ ସଂସାରର ସମୁଦ୍ରରୁ ରକ୍ଷା କର।
ନିର୍ମଲାମ୍ବରସଂକାଶ ନମସ୍ ତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସଂକର୍ଷଣ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ତ୍ରାହି ମାଂ ଧରଣୀଧର
ନିର୍ମଳ ବସ୍ତ୍ର ପରି ଦେହ ଯାହାଙ୍କର, ସେଇ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସଂକର୍ଷଣ, ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ଧରଣୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ନମସ୍ ତେ ହେମଗର୍ଭାଭ ନମସ୍ ତେ ମକରଧ୍ଵଜ ରତିକାନ୍ତ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ତ୍ରାହି ମାଂ ସଂଵରାନ୍ତକ
ସୁନା ପରି ତେଜ ଯାହାଙ୍କର, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମକରଧ୍ୱଜ, ରତିଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବିପଦ ଦୂର କରୁଥିବା, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ନମସ୍ ତେ ଽଞ୍ଜନସଂକାଶ ନମସ୍ ତେ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲ ଅନିରୁଦ୍ଧ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ତ୍ରାହି ମାଂ ଵରଦୋ ଭଵ
ଅଞ୍ଜନ ପରି ଶ୍ୟାମ ଦେହ ଯାହାଙ୍କର, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରିୟ ଯିଏ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅନିରୁଦ୍ଧ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦୟାଳୁ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ନମସ୍ ତେ ଵିବୁଧାଵାସ ନମସ୍ ତେ ଵିବୁଧପ୍ରିଯ ନାରାଯଣ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ତ୍ରାହି ମାଂ ଶରଣାଗତମ୍
ଦେବତାମାନେ ବସୁଥିବା ସ୍ଥାନ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦେବତାମାନେ ପ୍ରିୟ ଯିଏ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନାରାୟଣ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଶରଣ ନେଇଥିବା ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ନମସ୍ ତେ ବଲିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନମସ୍ ତେ ଲାଙ୍ଗଲାଯୁଧ ଚତୁର୍ମୁଖ ଜଗଦ୍ଧାମ ତ୍ରାହି ମାଂ ପ୍ରପିତାମହ
ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହଳଧାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଚାରିମୁଖୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର, ପ୍ରପିତାମହ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ନମସ୍ ତେ ନୀଲମେଘାଭ ନମସ୍ ତେ ତ୍ରିଦଶାର୍ଚିତ ତ୍ରାହି ଵିଷ୍ଣୋ ଜଗନ୍ନାଥ ମଗ୍ନଂ ମାଂ ଭଵସାଗରେ
ନୀଳ ମେଘ ପରି ଦେହ ଯାହାଙ୍କର, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବିଷ୍ଣୁ, ଜଗନ୍ନାଥ, ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଥିବା ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ପ୍ରଲଯାନଲସଂକାଶ ନମସ୍ ତେ ଦିତିଜାନ୍ତକ ନରସିଂହ ମହାଵୀର୍ଯ ତ୍ରାହି ମାଂ ଦୀପ୍ତଲୋଚନ
ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଦେହ ଯାହାଙ୍କର, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦାନବମାନେ ନାଶ କରୁଥିବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ନରସିଂହ, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଦୀପ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ଯିଏ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ଯଥା ରସାତଲାଦ୍ ଉର୍ଵୀ ତ୍ଵଯା ଦଂଷ୍ଟ୍ରୋଦ୍ଧୃତା ପୁରା ତଥା ମହାଵରାହସ୍ ତ୍ଵଂ ତ୍ରାହି ମାଂ ଦୁଃଖସାଗରାତ୍
ପୂର୍ବେ ଯେପରି ତୁମେ ଦାଢ଼ି ଦ୍ୱାରା ପାତାଳରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଥିଲ, ସେପରି ମହାବରାହ, ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ତଵୈତା ମୂର୍ତଯଃ କୃଷ୍ଣ ଵରଦାଃ ସଂସ୍ତୁତା ମଯା ତଵେମେ ବଲଦେଵାଦ୍ଯାଃ ପୃଥଗ୍ରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତାଃ
ତୁମର ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଦାନଦାୟକ, ମୁଁ ସ୍ତୁତି କରିଛି। ବଳଦେବ ଆଦି ଯେଉଁମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।
ଅଙ୍ଗାନି ତଵ ଦେଵେଶ ଗରୁତ୍ମାଦ୍ଯାସ୍ ତଥା ପ୍ରଭୋ ଦିକ୍ପାଲାଃ ସାଯୁଧାଶ୍ ଚୈଵ କେଶଵାଦ୍ଯାସ୍ ତଥାଚ୍ଯୁତ
ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ତୁମର ଅଙ୍ଗମାନେ ଗରୁଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏଭଳି ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ, କେଶବ ଆଦି ଓ ଅଚ୍ୟୁତ ମଧ୍ୟ।
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ତଵ ଦେଵେଶ ଭେଦାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମନୀଷିଭିଃ ତେ ଽପି ସର୍ଵେ ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସନ୍ନାଯତଲୋଚନ
ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେଉଁ ତୁମର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, କୃପାମୟ ନୟନ ଯିଏ, ସମସ୍ତେ ଅଛନ୍ତି।
ମଯାର୍ଚିତାଃ ସ୍ତୁତାଃ ସର୍ଵେ ତଥା ଯୂଯଂ ନମସ୍କୃତାଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତ ଵରଂ ମହ୍ଯଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥମୋକ୍ଷଦମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛି, ସ୍ତୁତି କରିଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଛି। ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ।
ଭେଦାସ୍ ତେ କୀର୍ତିତା ଯେ ତୁ ହରେ ସଂକର୍ଷଣାଦଯଃ ତଵ ପୂଜାର୍ଥସଂଭୂତାସ୍ ତତସ୍ ତ୍ଵଯି ସମାଶ୍ରିତାଃ
ହେ ହରି, ସଂକର୍ଷଣ ଆଦି ତୁମର ଯେଉଁ ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ସେମାନେ ତୁମର ପୂଜା ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ପରେ ତୁମରେ ଏକତ୍ରିତ ଅଛନ୍ତି।
ନ ଭେଦସ୍ ତଵ ଦେଵେଶ ଵିଦ୍ଯତେ ପରମାର୍ଥତଃ ଵିଵିଧଂ ତଵ ଯଦ୍ ରୂପମ୍ ଉକ୍ତଂ ତଦ୍ ଉପଚାରତଃ
ହେ ଦେବେଶ, ତୁମେ ପରମ ସତ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତୁମର କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ତୁମ ପ୍ରକାଶିତ ବିଭିନ୍ନ ରୂପମାନେ କେବଳ ଉପମା ମାତ୍ର।
ଅଦ୍ଵୈତଂ ତ୍ଵାଂ କଥଂ ଦ୍ଵୈତଂ ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ନୋତି ମାନଵଃ ଏକସ୍ ତ୍ଵଂ ହି ହରେ ଵ୍ଯାପୀ ଚିତ୍ସ୍ଵଭାଵୋ ନିରଞ୍ଜନଃ
ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିବା ତୁମକୁ ମନୁଷ୍ୟ କିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ କହିପାରିବ? ହେ ହରି, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ଓ ନିର୍ମଳ।