ନ ସସ୍ଯାନି ନ ଗୋରକ୍ଷ୍ଯଂ ନ କୃଷିର୍ ନ ଵଣିକ୍ପଥଃ ନୈଵ ସତ୍ଯାନୃତଂ ଚାସୀନ୍ ନ ଲୋଭୋ ନ ଚ ମତ୍ସରଃ
ସେତେବେଳେ ଚାଷ ନଥିଲା, ଗୋ-ପାଳନ ନଥିଲା, କୃଷି କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ ମାର୍ଗ ନଥିଲା; ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଇର୍ଷ୍ୟା କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ।
ଵୈଵସ୍ଵତେ ଽନ୍ତରେ ତସ୍ମିନ୍ ସାଂପ୍ରତଂ ସମୁପସ୍ଥିତେ ଵୈଣ୍ଯାତ୍ ପ୍ରଭୃତି ଵୈ ଵିପ୍ରାଃ ସର୍ଵସ୍ଯୈତସ୍ଯ ସଂଭଵଃ
ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବୈନ୍ୟଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏହି ସବୁର ଉତ୍ପତ୍ତି ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ସମଂ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯା ଭୂମେର୍ ଆସୀତ୍ ତଦା ଦ୍ଵିଜାଃ ତତ୍ର ତତ୍ର ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ନିଵାସଂ ସମରୋଚଯନ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସମତା ଥିଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ରହିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ଆହାରଃ ଫଲମୂଲାନି ପ୍ରଜାନାମ୍ ଅଭଵତ୍ ତଦା କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ମହତା ଯୁକ୍ତ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଅନୁଶୁଶ୍ରୁମ
ସେତେବେଳେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଥିଲା, ଯାହା ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ମିଳୁଥିଲା—ଏପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ସ କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ଵତ୍ସଂ ତୁ ମନୁଂ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ସ୍ଵପାଣୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଦୁଦୋହ ପୃଥିଵୀଂ ତତଃ
ତାପରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ ବଛ୍ଛା କରି, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ପୃଥୁ ନିଜ ହାତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଲେ।
ସସ୍ଯଜାତାନି ସର୍ଵାଣି ପୃଥୁର୍ ଵୈଣ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ତେନାନ୍ନେନ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଵର୍ତନ୍ତେ ଽଦ୍ଯାପି ସର୍ଵଶଃ
ବୈନ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୃଥୁ ସମସ୍ତ ପରିପକ୍ୱ ଧାନ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କଲେ; ସେଇ ଅନ୍ନରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ।
ଋଷଯଶ୍ ଚ ତଦା ଦେଵାଃ ପିତରୋ ଽଥ ସରୀସୃପାଃ ଦୈତ୍ଯା ଯକ୍ଷାଃ ପୁଣ୍ଯଜନା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପର୍ଵତା ନଗାଃ
ସେତେବେଳେ ଋଷି, ଦେବତା, ପିତୃଗଣ, ସର୍ପ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ପୁଣ୍ୟଜନ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପାହାଡ଼ ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ—
ଏତେ ପୁରା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦୁଦୁହୁର୍ ଧରଣୀଂ କିଲ କ୍ଷୀରଂ ଵତ୍ସଶ୍ ଚ ପାତ୍ରଂ ଚ ତେଷାଂ ଦୋଗ୍ଧା ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏମାନେ ପୂର୍ବେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଛ୍ଛା ଓ ପାତ୍ର ଥିଲା, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ଅଲଗା ଦୁହିବା ଥିଲା।
ଋଷୀଣାମ୍ ଅଭଵତ୍ ସୋମୋ ଵତ୍ସୋ ଦୋଗ୍ଧା ବୃହସ୍ପତିଃ କ୍ଷୀରଂ ତେଷାଂ ତପୋ ବ୍ରହ୍ମ ପାତ୍ରଂ ଛନ୍ଦାଂସି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମ ବଛ୍ଛା ହେଲେ, ବୃହସ୍ପତି ଦୁହିବା ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଦୁଧ ହେଉଛି ତପସ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମ, ଓ ପାତ୍ର ହେଉଛି ବେଦ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଦେଵାନାଂ କାଞ୍ଚନଂ ପାତ୍ରଂ ଵତ୍ସସ୍ ତେଷାଂ ଶତକ୍ରତୁଃ କ୍ଷୀରମ୍ ଓଜସ୍କରଂ ଚୈଵ ଦୋଗ୍ଧା ଚ ଭଗଵାନ୍ ରଵିଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁନା ହେଉଛି ପାତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ବଛ୍ଛା, ସେମାନଙ୍କର ଦୁଧ ଶକ୍ତି, ଦୁହିବା ହେଉଛନ୍ତି ପବିତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ପିତୄଣାଂ ରାଜତଂ ପାତ୍ରଂ ଯମୋ ଵତ୍ସଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ଅନ୍ତକଶ୍ ଚାଭଵଦ୍ ଦୋଗ୍ଧା କ୍ଷୀରଂ ତେଷାଂ ସୁଧା ସ୍ମୃତା
ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରୂପା ହେଉଛି ପାତ୍ର, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଯମ ବଛ୍ଛା, ଅନ୍ତକ ଦୁହିବା, ସେମାନଙ୍କର ଦୁଧ ଅମୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନାଗାନାଂ ତକ୍ଷକୋ ଵତ୍ସଃ ପାତ୍ରଂ ଚାଲାବୁସଂଜ୍ଞକମ୍ ଦୋଗ୍ଧା ତ୍ଵ୍ ଐରାଵତୋ ନାଗସ୍ ତେଷାଂ କ୍ଷୀରଂ ଵିଷଂ ସ୍ମୃତମ୍
ନାଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତକ୍ଷକ ବଛ୍ଛା, ପାତ୍ର ହେଉଛି ଅଲାଭୁ ନାମକ, ଦୁହିବା ହେଉଛି ଏଇରାବତ ନାଗ, ସେମାନଙ୍କର ଦୁଧ ବିଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅସୁରାଣାଂ ମଧୁର୍ ଦୋଗ୍ଧା କ୍ଷୀରଂ ମାଯାମଯଂ ସ୍ମୃତମ୍ ଵିରୋଚନସ୍ ତୁ ଵତ୍ସୋ ଽଭୂଦ୍ ଆଯସଂ ପାତ୍ରମ୍ ଏଵ ଚ
ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋପାଳ ଥିଲେ ମଧୁର, ତାଙ୍କର ଦୁଧକୁ ମାୟାମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବଛା ହେଲେ ବିରୋଚନ ଏବଂ ପାତ୍ର ଥିଲା ଲୋହାର।
ଯକ୍ଷାଣାମ୍ ଆମପାତ୍ରଂ ତୁ ଵତ୍ସୋ ଵୈଶ୍ରଵଣଃ ପ୍ରଭୁଃ ଦୋଗ୍ଧା ରଜତନାଭସ୍ ତୁ କ୍ଷୀରାନ୍ତର୍ଧାନମ୍ ଏଵ ଚ
ଯକ୍ଷମାନେ ପାଇଁ ପାତ୍ର ଥିଲା କାଚା ମାଟିର, ବଛା ହେଲେ ପ୍ରଭୁ ବୈଶ୍ରବଣ। ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ ଚାନ୍ଦି ରଙ୍ଗର ଏବଂ ଦୁଧ ଲୁଚିଥିଲା।
ସୁମାଲୀ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଵତ୍ସଃ କ୍ଷୀରଂ ଚ ଶୋଣିତମ୍ ଦୋଗ୍ଧା ରଜତନାଭସ୍ ତୁ କପାଲଂ ପାତ୍ରମ୍ ଏଵ ଚ
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଛା ହେଲେ ସୁମାଳୀ, ତାଙ୍କର ଦୁଧ ହେଉଛି ରକ୍ତ। ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ ଚାନ୍ଦି ରଙ୍ଗର ଏବଂ ପାତ୍ର ଥିଲା ଖୋପଡ଼ି।
ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଚିତ୍ରରଥୋ ଵତ୍ସଃ ପାତ୍ରଂ ଚ ପଙ୍କଜମ୍ ଦୋଗ୍ଧା ଚ ସୁରୁଚିଃ କ୍ଷୀରଂ ତେଷାଂ ଗନ୍ଧଃ ଶୁଚିଃ ସ୍ମୃତଃ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପାଇଁ ବଛା ହେଲେ ଚିତ୍ରରଥ, ପାତ୍ର ଥିଲା ପଦ୍ମ ଏବଂ ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ ସୁରୁଚି। ସେମାନଙ୍କର ଦୁଧ ହେଉଛି ପବିତ୍ର ସୁଗନ୍ଧ।
ଶୈଲଂ ପାତ୍ରଂ ପର୍ଵତାନାଂ କ୍ଷୀରଂ ରତ୍ନୌଷଧୀସ୍ ତଥା ଵତ୍ସସ୍ ତୁ ହିମଵାନ୍ ଆସୀଦ୍ ଦୋଗ୍ଧା ମେରୁର୍ ମହାଗିରିଃ
ପାହାଡ଼ମାନେ ପାଇଁ ପାତ୍ର ଥିଲା ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଦୁଧ ହେଉଛି ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ଔଷଧ। ବଛା ହେଲେ ହିମବନ୍ତ ଏବଂ ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ମେରୁ।
ପ୍ଲକ୍ଷୋ ଵତ୍ସସ୍ ତୁ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଦୋଗ୍ଧା ଶାଲସ୍ ତୁ ପୁଷ୍ପିତଃ ପାଲାଶପାତ୍ରଂ କ୍ଷୀରଂ ଚ ଚ୍ଛିନ୍ନଦଗ୍ଧପ୍ରରୋହଣମ୍
ଗଛମାନେ ପାଇଁ ବଛା ହେଲେ ପ୍ଲକ୍ଷ, ଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ ଫୁଲିଥିବା ଶାଳ ଗଛ। ପାତ୍ର ଥିଲା ପଳାଶ ପତ୍ର ଏବଂ ଦୁଧ ହେଉଛି କଟା, ପୋଡ଼ା କିମ୍ବା ପୁନି ଉଗିଥିବା ଅଙ୍କୁର।
ସେଯଂ ଧାତ୍ରୀ ଵିଧାତ୍ରୀ ଚ ପାଵନୀ ଚ ଵସୁଂଧରା ଚରାଚରସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯୋନିର୍ ଏଵ ଚ
ଏହି ଧରିତ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଏବଂ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା। ସେ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଧାର ଏବଂ ଉତ୍ସ।
ସର୍ଵକାମଦୁଘା ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀ ସର୍ଵସସ୍ଯପ୍ରରୋହଣୀ ଆସୀଦ୍ ଇଯଂ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତା ମେଦିନୀ ପରିଵିଶ୍ରୁତା
ଏହି ଧରିତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଗାଈ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶସ୍ୟ ଉଗାଇଥିବା ହେଲେ। ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଏହି ମେଦିନୀ ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ମଧୁକୈଟଭଯୋଃ କୃତ୍ସ୍ନା ମେଦସା ସମଭିପ୍ଲୁତା ତେନେଯଂ ମେଦିନୀ ଦେଵୀ ଉଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ
ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ଶରୀରର ଚର୍ବିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭିଜିଥିବା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଧରିତ୍ରୀକୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ 'ମେଦିନୀ' ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ତତୋ ଽଭ୍ଯୁପଗମାଦ୍ ରାଜ୍ଞଃ ପୃଥୋର୍ ଵୈଣ୍ଯସ୍ଯ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଦୁହିତୃତ୍ଵମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ତା ଦେଵୀ ପୃଥ୍ଵୀତି ଚୋଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯିବା ପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦେବୀ ଝିଅ ହେବାର ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ ଏବଂ 'ପୃଥିବୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୃଥୁନା ପ୍ରଵିଭକ୍ତା ଚ ଶୋଧିତା ଚ ଵସୁଂଧରା ସସ୍ଯାକରଵତୀ ସ୍ଫୀତା ପୁରପତ୍ତନଶାଲିନୀ
ପୃଥୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରିତ୍ରୀ ବିଭକ୍ତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ହେଲେ; ସେ ଶସ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ନଗର ଓ ପଟଣାରେ ଧନ୍ୟ ହେଲେ।
ଏଵଂପ୍ରଭାଵୋ ଵୈଣ୍ଯଃ ସ ରାଜାସୀଦ୍ ରାଜସତ୍ତମଃ ନମସ୍ଯଶ୍ ଚୈଵ ପୂଜ୍ଯଶ୍ ଚ ଭୂତଗ୍ରାମୈର୍ ନ ସଂଶଯଃ
ଏପରି ମହତ୍ତ୍ୱ ଥିଲା ବୈନ୍ୟ ପୃଥୁଙ୍କର, ସେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଓ ପୂଜା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ ଚ ମହାଭାଗୈର୍ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗୈଃ ପୃଥୁର୍ ଏଵ ନମସ୍କାର୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଃ ସନାତନଃ
ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥୁଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମବଂଶର।
ପାର୍ଥିଵୈଶ୍ ଚ ମହାଭାଗୈଃ ପାର୍ଥିଵତ୍ଵମ୍ ଇହେଚ୍ଛୁଭିଃ ଆଦିରାଜୋ ନମସ୍କାର୍ଯଃ ପୃଥୁର୍ ଵୈଣ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏଭଳି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ରାଜ୍ୟ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମ ରାଜା ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ, ଯିଏ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଯୋଧୈର୍ ଅପି ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତୈଃ ପ୍ରାପ୍ତୁକାମୈର୍ ଜଯଂ ଯୁଧି ଆଦିରାଜୋ ନମସ୍କାର୍ଯୋ ଯୋଧାନାଂ ପ୍ରଥମୋ ନୃପଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିବା ସାହସୀ ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଥମ ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କୁ, ଯିଏ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଯୋ ହି ଯୋଦ୍ଧା ରଣଂ ଯାତି କୀର୍ତଯିତ୍ଵା ପୃଥୁଂ ନୃପମ୍ ସ ଘୋରରୂପାତ୍ ସଂଗ୍ରାମାତ୍ କ୍ଷେମୀ ଭଵତି କୀର୍ତିମାନ୍
ଯେଉଁ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପୃଥୁ ରାଜାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରି ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ସଂଗ୍ରାମରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଫେରନ୍ତି ଏବଂ କୀର୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଵୈଶ୍ଯୈର୍ ଅପି ଚ ଵିତ୍ତାଢ୍ଯୈର୍ ଵୈଶ୍ଯଵୃତ୍ତିଵିଧାଯିଭିଃ ପୃଥୁର୍ ଏଵ ନମସ୍କାର୍ଯୋ ଵୃତ୍ତିଦାତା ମହାଯଶାଃ
ଧନୀ ବୈଶ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥୁଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ମହାନ ଏବଂ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଜୀବିକା ଦାତା।
ତଥୈଵ ଶୂଦ୍ରୈଃ ଶୁଚିଭିସ୍ ତ୍ରିଵର୍ଣପରିଚାରିଭିଃ ପୃଥୁର୍ ଏଵ ନମସ୍କାର୍ଯଃ ଶ୍ରେଯଃ ପରମ୍ ଇହେପ୍ସୁଭିଃ
ଏହିପରି ଶୁଦ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ତିନି ଜାତିକୁ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଆଶା କରୁଥିଲେ ପୃଥୁଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।