ଅନନ୍ତଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଦର୍ଶନଂ ଗୁଣକୀର୍ତନମ୍ ଶ୍ଵେତମାଧଵମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରସ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍
ଅନନ୍ତବାସୁଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ, ଶ୍ୱେତମାଧବଙ୍କର ମହିମା ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରର ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଉଦଧେର୍ ଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ସ୍ନାନଂ ତର୍ପଣମ୍ ଏଵ ଚ ସମୁଦ୍ରସ୍ନାନମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ଚ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସମୁଦ୍ର ଦର୍ଶନ, ସ୍ନାନ ଓ ତର୍ପଣ, ସମୁଦ୍ରସ୍ନାନର ମହିମା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର କଥା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ପଞ୍ଚତୀର୍ଥଫଲଂ ଚୈଵ ମହାଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ତଥୈଵ ଚ ସ୍ଥାନଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ହଲିନଃ ପର୍ଵଯାତ୍ରାଫଲଂ ତଥା
ପଞ୍ଚତୀର୍ଥର ଫଳ, ମହାଜ୍ୟେଷ୍ଠର ମହତ୍ତ୍ୱ, କୃଷ୍ଣ ଓ ହଳଧରଙ୍କ ସ୍ଥାନ, ପର୍ବଯାତ୍ରାର ଫଳ— ଏହି ସବୁ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ।
ଵର୍ଣନଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକସ୍ଯ କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ପୂର୍ଵଂ କଥିତଵାନ୍ ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯୈ ସ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ଓ କ୍ଷେତ୍ରର ବାରମ୍ବାର ବର୍ଣ୍ଣନା— ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ପୂର୍ବରୁ ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମହେ ଦେଵ କଥାଶେଷଂ ମହୀପତେଃ ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷେତ୍ରଵରେ ଗତ୍ଵା କିଂ ଚକାର ନରାଧିପଃ
ହେ ଦେବ, ଆମେ ରାଜାଙ୍କ କଥାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇ, କଣ କରିଥିଲେ?
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାସତଃ କ୍ଷେତ୍ରସଂଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ କୃତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଚ ଭୂପତେଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କ୍ଷେତ୍ରଦର୍ଶନ ଏବଂ ସେ ଭୂପତିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କଥା କହିବି।
ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ମହୀପାଲଃ କ୍ଷେତ୍ରେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତେ ଦଦର୍ଶ ରମଣୀଯାନି ସ୍ଥାନାନି ସରିତସ୍ ତଥା
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ, ରାଜା ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ନଦୀମାନେ ଦେଖିଲେ।
ନଦୀ ତତ୍ର ମହାପୁଣ୍ଯା ଵିନ୍ଧ୍ଯପାଦଵିନିର୍ଗତା ସ୍ଵିତ୍ତ୍ରୋପଲେତି ଵିଖ୍ଯାତା ସର୍ଵପାପହରା ଶିଵା
ସେଠାରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ ପୁଣ୍ୟମୟ ନଦୀ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସ୍ୱିତ୍ତ୍ରୋପଳା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।
ଗଙ୍ଗାତୁଲ୍ଯା ମହାସ୍ରୋତା ଦକ୍ଷିଣାର୍ଣଵଗାମିନୀ ମହାନଦୀତି ନାମ୍ନା ସା ପୁଣ୍ଯତୋଯା ସରିଦ୍ଵରା
ଗଙ୍ଗା ସମାନ, ବଡ଼ ପ୍ରବାହ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା, ପବିତ୍ର ଜଳ ଥିବା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀକୁ ମହାନଦୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯୋଦଧେର୍ ଗର୍ଭଂ ଗତାଵର୍ତାତିଶୋଭିତା ଉଭଯୋସ୍ ତଟଯୋର୍ ଯସ୍ଯା ଗ୍ରାମାଶ୍ ଚ ନଗରାଣି ଚ
ସୁନ୍ଦର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଶୋଭିତ, ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀରତାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା, ଏହି ନଦୀର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗ୍ରାମ ଓ ସହର ଦେଖାଯାଏ।
ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ସୁସସ୍ଯାଃ ସୁମନୋହରାଃ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣା ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରଭୂଷିତାଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେଠାରେ ଉପଜାଉ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଜମି, ଖୁସି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକମାନେ, ଭଲ ଜମାକପଡ଼ା ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାସ୍ ତତ୍ର ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ସ୍ଵଧର୍ମନିରତାଃ ଶାନ୍ତା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣାଃ
ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ନିଜ-ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲିନ, ଶାନ୍ତ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ତାମ୍ବୂଲପୂର୍ଣଵଦନା ମାଲାଦାମଵିଭୂଷିତାଃ ଵେଦପୂର୍ଣମୁଖା ଵିପ୍ରାଃ ସଷଡଙ୍ଗପଦକ୍ରମାଃ
ପାନ ଭରା ମୁଁହ, ମାଳା ଓ ଗହଣାରେ ଶୋଭିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଷଡଅଙ୍ଗ ଓ ପଦକ୍ରମ ଜାଣିଥିବା ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରତାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଔପାସନକ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୁଶଲା ଯଜ୍ଵାନୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣାଃ
କେହି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ଲିନ, କେହି ଉପାସନା କ୍ରିୟାରେ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବଡ଼ ଦାନଶୀଳ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଚତ୍ଵାରେ ରାଜମାର୍ଗେଷୁ ଵନେଷୂପଵନେଷୁ ଚ ସଭାମଣ୍ଡଲହର୍ମ୍ଯେଷୁ ଦେଵତାଯତନେଷୁ ଚ
ଚାରିଟି ରାଜପଥର ଚଉକ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପବନ, ସଭା ମଣ୍ଡପ, ରାଜମହଳ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ,
ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଵେଦାଃ ସାଙ୍ଗାଃ ସୁଲକ୍ଷଣାଃ କାଵ୍ଯଶାସ୍ତ୍ରକଥାସ୍ ତତ୍ର ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଚ ମହାଜନୈଃ
ସେଠାରେ ଇତିହାସ, ପୁରାଣ, ସମେତ ସମସ୍ତ ବେଦ, ଶୁଭ ଗ୍ରନ୍ଥ, କବିତା ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଆଲୋଚନା ଲୋକମାନେ ଶୁଣନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ ତଦ୍ଦେଶଵାସିନ୍ଯୋ ରୂପଯୌଵନଗର୍ଵିତାଃ ସଂପୂର୍ଣଲକ୍ଷଣୋପେତା ଵିସ୍ତୀର୍ଣଶ୍ରୋଣିମଣ୍ଡଲାଃ
ସେ ଦେଶର ନାରୀମାନେ ନିଜ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ଗର୍ବିତ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଭରପୂର, ଚଉଡ଼ା ଓ ଆକର୍ଷକ କଟିବଳୟ ଥିବା।
ସରୋରୁହମୁଖାଃ ଶ୍ଯାମାଃ ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାଃ ପୀନୋନ୍ନତସ୍ତନାଃ ସର୍ଵାଃ ସମୃଦ୍ଧ୍ଯା ଚାରୁଦର୍ଶନାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ପରି, ଗାଁ ଗାଢ଼ା, ଚେହେରା ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ସମସ୍ତଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ଓ ଭରିବା ଷଣ୍ଡ, ସମୃଦ୍ଧିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର।
ସୌଵର୍ଣଵଲଯାକ୍ରାନ୍ତା ଦିଵ୍ଯୈର୍ ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ ଅଲଂକୃତାଃ କଦଲୀଗର୍ଭସଂକାଶାଃ ପଦ୍ମକିଞ୍ଜଲ୍କସପ୍ରଭାଃ
ସୁନା ବଳୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କଦଳୀ ମୁଞ୍ଜରୀ ଭିତର ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ପଦ୍ମର ରେଣୁ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ବିମ୍ବାଧରପୁଟାଃ କାନ୍ତାଃ କର୍ଣାନ୍ତାଯତଲୋଚନାଃ ସୁମୁଖାଶ୍ ଚାରୁକେଶାଶ୍ ଚ ହାଵଭାଵାଵନାମିତାଃ
ପକ୍କ ବିମ୍ବା ଫଳ ପରି ଠୋଠ, କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା ଆଖି, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ଚମକୁଥିବା କେଶ, ହାଉଭାବରେ ମୃଦୁ ଓ ଆକର୍ଷକ।
କାଶ୍ଚିତ୍ ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷ୍ଯଃ କାଶ୍ଚିଦ୍ ଇନ୍ଦୀଵରେକ୍ଷଣାଃ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵିସ୍ପଷ୍ଟଦଶନାସ୍ ତନ୍ଵଙ୍ଗ୍ଯଶ୍ ଚ ତଥାପରାଃ
କିଛି ନାରୀଙ୍କ ଆଖି ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି, କିଛିଙ୍କ ନୀଳ କମଳ ପରି; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ ବିଜୁଳି ପରି ଚକଚକ, ଦେହ ସୁସ୍ଲିମ୍।
କୁଟିଲାଲକସଂଯୁକ୍ତାଃ ସୀମନ୍ତେନ ଵିରାଜିତାଃ ଗ୍ରୀଵାଭରଣସଂଯୁକ୍ତା ମାଲ୍ଯଦାମଵିଭୂଷିତାଃ
କୁଞ୍ଚିତ କେଶ, ସିନ୍ଦୁର ରେଖାରେ ଶୋଭିତ, ଗଳାରେ ମାଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
କୁଣ୍ଡଲୈ ରତ୍ନସଂଯୁକ୍ତୈଃ କର୍ଣପୂରୈର୍ ମନୋହରୈଃ ଦେଵଯୋଷିତ୍ପ୍ରତୀକାଶା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣାଃ
ମଣି ଝଡ଼ିତ କୁଣ୍ଡଳ, ଆକର୍ଷକ କାନ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ଦେବଙ୍କ ନାରୀମାନେ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା।
ଦିଵ୍ଯଗୀତଵରୈର୍ ଧନ୍ଯୈଃ କ୍ରୀଡମାନା ଵରାଙ୍ଗନାଃ ଵୀଣାଵେଣୁମୃଦଙ୍ଗୈଶ୍ ଚ ପଣଵୈଶ୍ ଚୈଵ ଗୋମୁଖୈଃ
ଦିବ୍ୟ ଗୀତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଙ୍ଗୀତରେ ମନ ଲଗାଇ, ସୁନ୍ଦର ନାରୀମାନେ ବୀଣା, ବାଁଶୀ, ମୃଦଙ୍ଗ, ପଣବ ଓ ଗୋମୁଖ ଭିତରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି।
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୈର୍ ନାନାଵାଦ୍ଯୈର୍ ମନୋହରୈଃ କ୍ରୀଡନ୍ତ୍ଯସ୍ ତାଃ ସଦା ହୃଷ୍ଟା ଵିଲାସିନ୍ଯଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଶଂଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଧ୍ୱନି, ବିଭିନ୍ନ ମନୋହର ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ, ସେ ସବୁ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଖେଳୁଥିବା ନାରୀମାନେ ସଦା ଏକାଠି ଖେଳୁଛନ୍ତି।
ଏଵମାଦି ତଥାନେକଗୀତଵାଦ୍ଯଵିଶାରଦାଃ ଦିଵା ରାତ୍ରୌ ସମାଯୁକ୍ତାଃ କାମୋନ୍ମତ୍ତା ଵରାଙ୍ଗନାଃ
ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ ଦିନ ରାତି ଏକାଠି ହୋଇ, କାମରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ଭିକ୍ଷୁଵୈଖାନସୈଃ ସିଦ୍ଧୈଃ ସ୍ନାତକୈର୍ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଭିଃ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧୈସ୍ ତପଃସିଦ୍ଧୈର୍ ଯଜ୍ଞସିଦ୍ଧୈର୍ ନିଷେଵିତମ୍
ଏହି ତିର୍ଥ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ବନବାସୀ, ସିଦ୍ଧ, ସ୍ନାତକ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ମନ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା ଓ ଯଜ୍ଞରେ ସିଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି।
ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଦଦୃଶେ ରାଜା କ୍ଷେତ୍ରଂ ପରମଶୋଭନମ୍ ଅତ୍ରୈଵାରାଧଯିଷ୍ଯାମି ଭଗଵନ୍ତଂ ସନାତନମ୍
ଏଭଳି ଅତି ଶୋଭାମୟ କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖି ରାଜା ଭାବିଲେ, 'ଏଠି ମୁଁ ସନାତନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିବି।'
ଜଗଦ୍ଗୁରୁଂ ପରଂ ଦେଵଂ ପରଂ ପାରଂ ପରଂ ପଦମ୍ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଂ ଵିଷ୍ଣୁମ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅପରାଜିତମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୁରୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବ, ପାରାବାର, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାମ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନନ୍ତ ଓ ଅଜୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ।
ଇଦଂ ତନ୍ମାନସଂ ତୀର୍ଥଂ ଜ୍ଞାତଂ ମେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷୋ ମହାକାଯୋ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମନସ୍ତିର୍ଥ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଜାଣିଛି; ଏଠି ମହାକାୟ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ଦଢ଼ି ଅଛି।